Nú stendur til að hækka skatta á fjármálafyrirtæki um 6 milljarða króna. Í umfjöllun um málið hefur því verið haldið fram að þegar bankaskattur var lækkaður úr 0,376 prósentum í 0,145 prósent hafi vaxtamunur ekki færst neitt til og bankarnir stungið ávinningnum af 12 milljarða skattalækkun í vasann. Þetta er eins rangt og það getur orðið.
Lækkun bankaskatts hefur skilað sér í minni vaxtamun til einstaklinga, þökk sé öflugri samkeppni og miklum hreyfanleika á markaði með óbundin innlán og óverðtryggð íbúðalán. Seðlabankinn benti á það í riti sínu Peningamálum í ágúst 2023 að vaxtaálag á ný óverðtryggð íbúðalán miðað við innlánsvexti hefði ekki verið lægra í þeirra gögnum, sem ná aftur til ársins 2015. Þessi vaxtamunur var að meðaltali 3,2% frá 2015 til 2023 (bankaskattur var þá 0,376%), en hafði lækkað niður fyrir 2% í ágúst 2023 og hefur haldist á þeim slóðum síðan. Kannanir sýna að Íslendingar eru duglegri en aðrar Evrópuþjóðir að sækja í bestu kjör með því að færa inn- og íbúðalán sín milli fjármálafyrirtækja en 21% aðspurðra hér á landi höfðu skipt um þjónustuaðila sparnaðarinnlána síðastliðin 5 ár í könnun Gallup og 17% höfðu hreyft íbúðalánið sitt.
Það er erfitt að sjá rökin fyrir þessari séríslensku nálgun og kannski rétt að minnast orða Ronald Reagan: „Þú getur ekki skattlagt fyrirtæki. Fyrirtæki borga ekki skatta. Þau innheimta skatta."
Skattar á fjármálafyrirtæki hér á landi eru þegar tvisvar til þrisvar sinnum hærri en á Norðurlöndunum og í öðrum Evrópuríkjum vegna sértækra skatta. Í hvítbók um framtíðarsýn fyrir fjármálakerfið, sem gefin var út árið 2018, kom fram að starfsumhverfi íslenskra fjármálafyrirtækja kynni að valda álagi á útlánavexti – svokölluðu Íslandsálagi – sem síðar var reiknað út að næmi um einu prósentustigi. Fyrirhuguð hækkun upp á 6 milljarða króna eykur þetta álag. Það er erfitt að sjá rökin fyrir þessari séríslensku nálgun og kannski rétt að minnast orða Ronald Reagan: „Þú getur ekki skattlagt fyrirtæki. Fyrirtæki borga ekki skatta. Þau innheimta skatta."
Í næstu grein mun ég fjalla um hvaða kerfisbreytingar við getum farið í til að tryggja ungu fólki hagstæðari vexti á íbúðalán sín, til viðbótar við að lækka þessi himinháu gjöld og álögur á fjármálafyrirtæki í stað þess að hækka þau.
Höfundur er bankastjóri Arion banka.
