Hvaða átta milljarðar, Þor­gerður?

Meðal þess sem fram kom í máli Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, utanríkisráðherra og formanns Viðreisnar, á fundi utanríkismálanefndar Alþingis í gær var að nettókostnaður Íslands til Evrópusambandsins kæmi til inngöngu í það yrði líklega 10-15 milljarðar króna á ári. Á móti sagði hún að árlegur átta milljarða króna greiðsla Íslands vegna EES-samningsins félli niður. Hins vegar er vandséð hvaða greiðslu vegna samningsins ráðherrann var að vísa til með þeim orðum sínum.

Væntanlega átti Þorgerður þar við greiðslu Íslands í svonefndan Uppbyggingarsjóð EES. Miðað við gildandi samkomulag við Evrópusambandið í þeim efnum er gert ráð fyrir því að greiðslur landsins verði samanlagt 12 milljarðar á tímabilinu 2022-2028 samkvæmt upplýsingum frá utanríkisráðuneytinu eða að meðaltali um 1,7 milljarðar á ári. Það er talsverður munur á þeirri tölu og þeim átta milljörðum króna sem Þorgerður fullyrti að við værum að greiða árlega vegna EES-samningsins!

Væntanlega átti hún annars við beina greiðslu Íslands til Evrópusambandsins ef til inngöngu í það kæmi en hún næmi rúmlega 1% af þjóðartekjum landsins. Miðað við þjóðartekjurnar á síðasta ári má gera ráð fyrir að greiðslan næmi um 38 milljörðum króna árlega. Rúmur helmingur þess fjár fengist líklega til baka í formi styrkja og annars slíks. Þeir fjármunir myndu þó ekki skila sér aftur beint til skattgreiðenda en greiðslurnar til sambandsins kæmu á hinn bóginn úr vösum þeirra.

Flest ríki Evrópusambandsins greiða hins vegar minna til þess en þau fá frá því eða 17 af 27. Við yrðum eitt af ríkjunum sem borguðum reikninginn. Meira en 30 ár eru liðin frá því að ríki gengu í sambandið sem greiða meira til þess en þau fá til baka. Þegar Finnland, Svíþjóð og Austurríki gengu í það árið 1994. Þá eru tíu ríki í Austur-Evrópu annað hvort umsóknarríki eða möguleg umsóknarríki að Evrópusambandinu. Meðal samþykktra umsóknarríkja eru Moldóva og Úkraína.

Hitt er svo annað mál að hlutfallið af þjóðartekjum ríkja Evrópusambandsins er ekki eina tekjulind þess. Þannig fær sambandið einnig hlutdeild í virðisaukaskatti ríkjanna og allar tollgreiðslur vegna innflutnings á vörum frá ríkjum utan þess. Með öðrum orðum einnig fjármuni úr vösum skattgreiðenda. Fjöldi vara, sem bera toll innan Evrópusambandsins, er án tolla hér á landi. Fyrir vikið er ljóst að margar innfluttar vörur frá ríkjum utan sambandsins myndu hækka í verði hér á landi.

Fram kom einnig hjá Þorgerði „að hvert prósentustig í lægri vöxtum gæti skilað heimilunum um 32 milljörðum króna í lægri vaxtakostnað. Því gæti ávinningur af lægri vöxtum, ef til upptöku evru kæmi, að hennar mati vegið þyngra en aðildargjöldin.“ Gæti? Á sama tíma hefur verið mikill skortur á hagvexti á evrusvæðinu en hvert prósentustig í minni hagvexti kostar þjóðarbúið tugi milljarða króna árlega. Þá erum við ekki farin að ræða kostnaðinn vegna stóraukins atvinnuleysis.

Við erum heldur ekki farin að ræða stóraukið umfang hins opinbera hér á landi kæmi til inngöngu í Evrópusambandið sem hrinda yrði í framkvæmd í umsóknarferlinu samkvæmt gögnum sambandsins. Þar kemur einnig fram að stjórnsýsla Íslands sé allt of lítil til þess að ráða við þær skuldbidningar sem fylgi veru innan Evrópusambandsins. Þá eigum við alveg eftir að ræða þau ómetanlegu verðmæti sem felast í valdinu yfir flestum okkar málum sem færi til sambandsins.

Höfundur er sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur (MA í alþjóðasamskiptum með áherzlu á Evrópufræði og öryggis- og varnarmál).