Þegar læknar snúa baki við þeim sem minnst mega sín

Það vekur bæði furðu og reiði að Læknafélag Íslands skuli setja sig á móti því að öryrkjar í þessu landi fái leiðréttingu á kjörum sínum. Hér er verið að tala um fólk sem hefur enga möguleika á að bæta stöðu sína með vinnu og er algjörlega háð samfélaginu til að geta lifað mannsæmandi lífi.

Í einfeldni minni hélt ég að læknar væru fyrst og fremst málsvarar þeirra sem eru veikir og fatlaðir. Það eru jú einmitt þessir hópar sem læknar sinna daglega og sem heilbrigðiskerfið á að standa vörð um. Því er það mér algjörlega óskiljanlegt að fagfélag lækna skuli beita sér gegn því að bæta kjör þeirra sem búa við alvarlega fötlun eða sjúkdóma.

Dóttir mín er fötluð og hefur verið það frá fæðingu. Fötlun hennar er þess eðlis að hún hefur enga möguleika á að afla sér tekna með vinnu. Hún mun aldrei geta byggt upp lífeyrisrétt eða bætt afkomu sína með eigin vinnuafli. Hún verður alla sína ævi að treysta á örorkubætur til framfærslu.

Í umræðunni hefur verið talað um að hækka frítekjumark þeirra sem eru á örorkubótum. Slík breyting hjálpar minni dóttur hins vegar ekkert – og ekki heldur þeim sem eru í svipaðri stöðu. Hún hefur einfaldlega ekki getu til að vinna meðfram bótum. Fyrir hana snýst málið ekki um frítekjumark. Fyrir hana snýst málið um það hvort samfélagið ætlar að tryggja henni mannsæmandi líf eða ekki.

Þess vegna finnst mér það með öllu forkastanlegt að læknar – sem hún hefur þurft að leita til alla sína ævi og mun þurfa áfram – skuli standa gegn því að hún fái réttlátari kjör. Að fagstétt sem nýtur mikillar virðingar í samfélaginu skuli taka afstöðu sem í reynd viðheldur fátækt meðal þeirra sem eru veikastir og verst settir er einfaldlega siðferðilega rangt.

Svo er því gjarnan haldið fram í þessari umræðu að ef bætur verði of háar muni fólk frekar velja að vera á bótum en að vinna. Þessi rök eru ekki aðeins veik – þau eru líka móðgandi. Þau gefa í skyn að fólk sem lifir á örorkubótum sé þar vegna einhvers konar þægindavals. Raunveruleikinn er sá að stór hópur fólks á einfaldlega ekkert val. Það er ekki á bótum vegna þess að það vill það – heldur vegna þess að það getur ekki annað.

Samfélag sem lætur þá sem minnst mega sín lifa við fátækt á meðan aðrir njóta góðs af velferðarkerfinu hefur misst áttirnar. En þegar jafn áhrifamikil fagstétt og læknar leggst gegn því að bæta kjör þeirra sem eru algerlega óvinnufærir verður sú staða enn alvarlegri.

Spurningin sem stendur eftir er einföld:

Ef læknar standa ekki með þeim sem eru veikastir og veikburðastir í samfélaginu – hver á þá að gera það?

Það er kominn tími til að hætta að ræða mannsæmandi kjör öryrkja eins og þau séu einhver lúxuskröfa. Þetta er spurning um réttlæti, virðingu og mannlega reisn. Og samfélag sem getur ekki tryggt það fyrir þá sem minnst mega sín ætti að líta alvarlega í eigin barm.

Höfundur er hjúkrunarfræðingur og móðir fatlaðs einstaklings.