Merki um tengsl við er­lenda leyni­þjónustu

Hryðjuverkaógn hér á landi er enn talin raunhæf og lögreglan býr yfir upplýsingum um einstaklinga sem taldir hafa vilja eða getu til að fremja alvarleg ofbeldisverk. Þá eru merki um einstaklinga hér á landi sem eru hugsanlega að koma upplýsingum til erlendra leyniþjónusta.

Þetta kemur fram í nýrri skýrslu greiningardeildar embættis ríkislögreglustjóra. Þar segir jafnframt að íslenskt samfélag hafi breyst talsvert á undanförnum árum sem lýsi sér í því að tilkynningum til lögreglu er varðar trúarlega öfgahyggju hefur fjölgað.

Hryðjuverkaógnin á Íslandi er fyrst og fremst talin stafa af ofbeldissinnuðum einstaklingum sem eru taldir starfa einir síns liðs eða í litlum laustengdum hópum. Þessir einstaklingar eru sagðir sækja hvatningu í ofbeldisfullan áróður, einkum úr hugmyndafræði pólitískrar öfgahyggju.

Nýja skýrslan tekur á fleiri þáttum

Greiningardeildin hefur undanfarin ár gefið út áhættumat vegna hryðjuverkaógnar en vilji var til að útvíkka hugtakið og taka á fleiri þáttum sem snúa að innra öryggi Íslands.

„Við sjáum að öryggisþjónustur nágrannalanda okkar gefa út skýrslur sem leggja mat á áhættu af njósnum og hryðjuverkum og öryggi æðstu stjórnar landsins.,“ segir Finnbogi Jónasson, aðstoðaryfirlögregluþjónn hjá greiningardeildinni, í samtali við Vísi.

Í því samhengi megi benda á sambærilegar skýrslur sem finnska forsætisráðuneytið hefur gefið út og valdi greiningardeildin að fara þessa leið til að vekja frekari athygli á þessum málaflokki og efla samtalið við almenning í landinu.

Tilkynningum um trúarlega öfgahyggju fjölgað

Í skýrslunni er komið inn á hvernig tilkynningum um trúarlega öfgahyggju hefur fjölgað. „Þeim hefur fjölgað þó að þær séu ekki margar,“ tekur Finnbogi fram.

Tilkynningar eru þá oftast nær á þá leið að tilkynnendur hafi áhyggjur af einhverju sem þeir sjá í sínu nærumhverfi, einstaklingum sem þeir þekkja til eða hópum sem þeir sjá safnast saman.

Búa yfir upplýsingum um hættulega einstaklinga

Einnig er eftirtektarvert að lesa að lögreglan búi yfir upplýsingum einstaklinga sem eru hreinlega taldir hættulegir samfélaginu og búi yfir vilja eða getu til að fremja alvarleg ofbeldisverk.

Finnbogi svarar aðspurður að lögreglan sé ekki með slíkt fólk undir eftirliti allt árið um kring. „En lögreglan veitir ýmsu eftirtekt. Við sjáum fólk tjá sig með ýmsum hætti á samfélagsmiðlum og þetta eru þá yfirleitt einstaklingar sem eru taldir hafa getuna eða viljann til að gera samfélaginu mein,“ segir Finnbogi.

Ólögleg upplýsingaöflun

Einnig er fjallað um ólöglega upplýsingaöflun hér á landi en Finnbogi nefnir að merki séu um einstaklinga hér á landi sem eru hugsanlega að koma upplýsingum til erlendra leyniþjónusta, en einnig sé grunur um slíka háttsemi í nágrannaríkjum Íslands.

Þessi aukna ógn verði vegna ólöglegrar eða óhefðbundinnar upplýsingaöflunar erlendra ríkja, til dæmis Rússa og Kínverja. Þá sé einnig hætta af upplýsingaóreiðu þar sem rangar, villandi eða vísvitandi falskar upplýsingar geti dregið úr trausti almennings til opinberra stofnana, aukið sundrung og gert almenningi erfiðara að taka upplýsta afstöðu.

Meðvituð um hættuna

Nauðsynlegt sé að byggja upp markvissa forvarnar- og viðbragðsgetu og auka greiningargetu innan lögreglu. Ekki sé síður mikilvægt að hafa skýrar reglur í gildi um vernd upplýsinga innan stjórnkerfisins og hjá fyrirtækjum sem gegna lykilhlutverki í samfélaginu.

Finnbogi segir stjórnvöld vera vel meðvituð um hættuna og talsvert hafi verið gert í samfélaginu til að bregðast við þessari ógn, slíkar breytingar taki alltaf sinn tíma. Þá hafi nýlegar breytingar á lögreglulögum og ný stefna dómsmálaráðuneytisins um skipulagða brotastarfsemi mikið að segja. Þá sé vafalaust hægt að gera meira til að auka öryggi landamæranna en það sé stöðug vinna og samstarf við önnur ríki.