Ríkið niðurgreiddi losun Icelandair um rúmar 400 milljónir

Íslensk stjórnvöld úthlutuðu losunarheimildum til flugfélaga á grundvelli sérlausnar sem þau fengu frá hertum reglum í evrópska viðskiptakerfinu með losunarheimildir (ETS) í fyrsta skipti í janúar. Úthlutunin er til þess að félögin geti gert upp losun sína í fyrra.

Icelandair fékk 40.652 losunarheimildir frá íslenska ríkinu og Neos, ítalskt leiguflugfélag, 1.365 heimildir. Núverandi gengi slíkra heimilda er í kringum sjötíu evrur. Verðmæti heimildanna sem ríkið úthlutaði félögunum tveimur nemur því í kringum 430 milljónum króna.

Losunarheimildirnar frá ríkinu bætast við þær tæplega 84.000 heimildir sem Icelandair fékk úr ETS-kerfinu í fyrra. Samtals fékk íslenska flugfélagið þannig heimild til þess að losa um 125.000 tonn af koltvísýringsígildum ókeypis í fyrra sem saman eru um 1,27 milljarða króna virði.

Heimild til þess að greiða niður losun flugfélaganna

Árið 2025 var það síðasta sem flugfélögin fengu endurgjaldslausar losunarheimildir út úr ETS-kerfinu. 

Kerfið, sem var tekið í notkun árið 2005, var hannað sem efnahagslegur hvati fyrir stórlosendur til að draga úr losun sinni. Þeir fengu hluta losunarheimilda sinna endurgjaldslaust en þurftu að greiða fyrir losun umfram þær. Þessum endurgjaldslausu heimildum var fækkað í áföngum en þær voru afnumdar í ár.

Íslensk stjórnvöld gerðu hins vegar samkomulag við Evrópusambandið um sérlausn fyrir flugfélög á Íslandi með þeim rökum að kerfið legðist þyngra á Ísland en önnur ríki þar sem flugleiðir til og frá landinu væru að jafnaði lengri en í öðrum Evrópuríkjum.

Sérlausnin var fólgin í því að íslensk stjórnvöld fengu heimild til þess að úthluta hluta af þeim losunarheimildum sem þau fá til flugfélaganna. Íslenska ríkið hefði annars getað selt þær heimildir á uppboði en ríkissjóður hefur fengið inn milljarða króna á undanförnum árum með þeim hætti. Lausnin var því í reynd heimild til þess að íslenska ríkið niðurgreiddi losun flugfélaga á Íslandi.

Ríkisstjórnin á nú í samningaviðræðum um mögulega framlengingu á sérlausninni en hún gildir aðeins fyrir losun síðasta árs og þessa árs.

Dýrara fyrir ríkið í ár

Kostnaður ríkisins af úthlutun á grundvelli sérlausnarinnar verður að líkindum enn hærri fyrir þetta ár. Nú fá flugfélögin engar endurgjaldslausar heimildir út úr ETS-kerfinu og tekur ríkissjóður af slakann í staðinn.

Stjórnvöld geta í mesta lagi ráðstafað 155.576 losunarheimildum til flugfélaga vegna losunar á þessu ári. Markaðsvirði þeirra um þessar mundir nálgast 1,6 milljarða króna.

Af þeim gæti Icelandair fengið í kringum 120 þúsund tonn að verðmæti um 1,2 milljarða.

Hnökrar á framkvæmd séríslenskrar lausnar

Ísland er eina landið sem fékk sérlausn af þessu tagi. Eitt skilyrða hennar var að flugfélögin sem fengju úthlutað skiluðu inni vottaðri áætlun um hvernig þau ætluðu að ná kolefnishlutleysi í framtíðinni. Vegna þess að hvergi eru gerðar kröfur um slíkar áætlanir annars staðar reyndist þó snúið að finna einhvern sem gæti vottað áætlanirnar.

Einar Halldórsson, teymisstjóri loftgæða og losunarheimilda hjá Umhverfis- og orkustofnun, segir að lendingin hafi verið sú að viðurkenndir vottunaraðila kolefnishlutleysisáætlana í öðrum iðnaði geti vottað áætlanir flugfélaganna. Áður hafði skilyrðið verið túlkað þannig að aðili með viðeigandi faggildingu vottaði áætlanirnar en slík faggilding var ekki til fyrir flugrekendur.

Sérlausnin gildir ekki fyrir íslensk flugfélög heldur þá flugrekendur sem fljúga til og frá landinu. Á þeim forsendum gat Neos sótt um úthlutun losunarheimilda frá íslenska ríkinu.

Íslensk yfirvöld gátu aftur á móti ekki úthlutað heimildunum beint til ítalska félagsins þar sem þau hafa ekki umsjón með því. Því þarf Ísland að millifæra heimildirnar til ítalskra yfirvalda sem svo úthluta Neos þeim.

Umhverfis- og orkustofnun beið enn staðsfestingar á því að Neos hefði fengið heimildunum úthlutað í byrjun þessarar viku.