Quang Le „virki­lega indæll og mjög næs ná­ungi“

Rætt er við Svein Andra í nýjasta þætti Eftirmála en þar er mál Quang Le rifjað upp. Í þættinum gagnrýnir Sveinn Andri harkalega vinnubrögð lögreglu í málinu og segir að skjólstæðingi hans hafi í raun verið refsað löngu áður en ákæra liggur fyrir.

„Við flest værum gjörsamlega farin á taugum út af því sem hann er að standa í. En hann er rólegur og bara virkilega indæll. Mjög næs náungi,“ segir Sveinn Andri. Sautján vikur í gæsluvarðhaldi sé langur tími en Quang Le standi keikur. Afleiðingarnar á konu hans hafi verið allt aðrar. Hún sæki tíma hjá sálfræðingi og geðlækni.

Líklega vissu fáir hver þau hjónin voru fyrr en fréttaflutningur hófst í október fyrir tveimur og hálfu ári.

Þáttinn í heild má heyra að neðan.

Fordæmalaus og einstök aðgerð

Fyrsta fréttin af málinu birtist á vef mbl.is þann 3. október 2023, undir fyrirsögninni: „Fordæmalaus aðgerð Matvælaeftirlitsins.“

Fram kom að Matvælaeftirlit heilbrigðiseftirlits Reykjavíkurborgar hefði vikuna áður lagt hald á nokkur tonn af matvælum sem voru geymd við óheilnæmar aðstæður á höfuðborgarsvæðinu. Um var að ræða margvíslegar vörur allt frá sósum og kælivöru upp í þurrvöru og kjöt, óhæf til neyslu. Framkvæmdastjóri heilbrigðiseftirlitsins og deildarstjóri matvælaeftirlitsins lýstu aðgerðinni sem fordæmalausri og einstakri. Fram kom að málið væri til rannsóknar og unnið væri að því að skýra hvaða lögbrot kynnu að hafa átt sér stað.

Í kjölfarið vöknuðu upp spurningar um hvaða veitingastað væri að ræða og hver væri eigandi umræddrar matvælageymslu.

Fram kom í frétt Vísis, þremur dögum síðar, að umrædd matvælageymsla væri til húsa í Sóltúni 20. Aðrir sem höfðu afnot af umræddu húsnæði kvörtuðu undan lykt sem barst frá geymslunni. Að sögn Óskars Ísfeld Sigurðssonar, deildarstjóra matvælaeftirlits heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur, hafði fyrirtækið umrædda geymslu á leigu.

Í samtali við fréttastofu sagðist Egill Þór Sigurðsson, eigandi húsnæðisins, í raun ekki hafa neina vitneskju um málið og það væri sér alls óviðkomandi. Hann hefði leigt húsnæðið og sá sem leigði af honum hefði síðan áframleigt það.

Í kvöldfréttum Stöðvar 2 var greint frá því að þriffyrirtækið Vy-þrif hefði leigt umrætt geymslurými í Sóltúni. Fram kom að skráður eigandi Vy-þrifa væri maður að nafni Davíð Viðarsson, einnig þekktur sem Quang Le. Hann væri einnig skráður eigandi veitingahússkeðjunnar Pho-Víetnam sem hélt úti nokkrum útibúum á höfuðborgarsvæðinu. Þegar fréttastofa reyndi að ná tali af forsvarsmönnum Vy-þrifa kom í ljós að símtölum var áframsent og að þeir sem svöruðu tengdu sig ekki málinu. Þegar fréttastofa reyndi að ná í fyrrnefndan Davíð Viðarsson svaraði hann hvorki símtölum né skilaboðum.

Einnig kom fram að fyrir tæpu einu og hálfu ári hefði félagið NQ fasteignir ehf., í eigu Davíðs, keypt Herkastalann við Kirkjustræti 2 í Reykjavík sem áður hýsti Hjálpræðisherinn. Í tilkynningu var félaginu lýst sem íslensk-víetnömsku fjölskyldufyrirtæki sem ætlaði að reka hótel og veitingastað í húsinu.

Samkvæmt fyrirtækjaskrá var Davíð einnig skráður fyrir 40 prósenta eignarhlut í WOKON Mathöll ehf. Kristján Ólafur Sigríðarson, eigandi WOK On-veitingastaðakeðjunnar, sagði staðinn aldrei hafa keypt matvæli sem geymd voru í Sóltúni 20.

Í samtali við fréttastofu sagði Eldjárn Árnason, lögmaður Vy-þrifa, að þrátt fyrir að Davíð væri eigandi veitingastaðakeðjunnar væri hann ekki rekstraraðili. Samkvæmt heimildum fréttastofu voru þær upplýsingar rangar.

Rottuskítur og rottuþvag á umbúðum matvæla

Þremur dögum síðar greindi Vísir frá því að magnið af matvælunum sem farga þurfti hefði verið rúm tuttugu tonn. Mikið magn rottuskíts var að finna í rýminu og þurfti fjölmargar ferðir á sendiferðabílum til að ferja matvælin í Sorpu. Samkvæmt heimildum fréttastofu var mikill rottugangur í kjallaranum. Þegar heilbrigðiseftirlitið mætti í úttekt sína var afar mikið magn af rottuskít á gólfi geymslurýmisins.

Á þessum tíma hafði enn ekki náðst í Davíð þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir, hvorki símleiðis né í gegnum skilaboð.

Davíð endaði á því að senda frá sér yfirlýsingu á fréttstofu Vísis og Stöðvar 2 þar sem hann sagði að forsvarsmenn Viku-þrifa myndu ekki tjá sig um málið meðan á rannsókn stæði.

Þann 9. nóvember 2023 fjallaði Vísir um bréf Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur (HER) til Vy-þrifa þann 31. október.

Í bréfinu kom fram að þegar eftirlitið fór í heimsókn í kjallarann 27. september, vegna gruns um geymslu matvæla án tilskilinna leyfa, hafi komið í ljós að húsnæðið var óhreint og ekki meindýrahelt auk þess sem ummerki voru greinileg í formi rottuskíts og rottuþvags, meðal annars ofan á umbúðum matvæla. Þá voru vísbendingar á staðnum um að fólk hefði dvalið þar. Meðal annars fundust dýnur, koddar, matarílát og tjald ofan á sekkjum.

Tæplega fimm tonn af matvælum sem höfðu nýlega verið flutt til Íslands voru á meðal þeirra sem fundust í geymslunni. Í kjölfarið ákváðu eftirlitsmenn að stöðva alla matvælastarfsemi og láta farga matnum. Þó reyndi starfsfólk Vy-þrifa að flytja hluta matvælanna undan þegar förgun hófst, sem leiddi til þess að eftirlitið varð að grípa inn í og taka stjórn á förguninni. Vy-þrif skýrðu málið með því að segja umgang matvæla vera afgang úr verslun sem átti að flokka og farga en eftirlitið taldi það ekki trúverðugt.

Greint var frá því að stéttarfélögum og ASÍ hefðu borist nokkrar tilkynningar um slæman aðbúnað launafólks hjá Vy- Þrifum og fyrirtækjum tengdum því. Vísbendingar um dvöl fólks á vörulager í Sóltúni væru komnar á borð lögreglu.

Meint fórnarlömb sögð skipta tugum

Í febrúarlok 2024 var greint frá því að Davíð Viðarsson væri orðinn einn eigandi og framkvæmdastjóri Wokon ehf. Þá kom fram að mögulegt mansal tengt matvælageymslunum væri til rannsóknar hjá lögreglunni.

Nokkrum sögum síðar, þann 1. mars, réðst lögreglan á höfuðborgarsvæðinu í umfangsmiklar aðgerðir vegna rökstudds gruns um mansal, peningaþvætti, brot á atvinnuréttindum útlendinga og gruns um skipulagða brotastarfsemi. Aðgerðirnar beindust meðal annars að fyrirtækjum Davíðs Viðarssonar, svo sem Wok On, Pho Vietnam og Vy- Þrifum, auk Herkastalans við Kirkjustræti.

Aðgerðirnar voru gríðarlega umfangsmiklar og eru sennilega sú stærsta af þessum toga sem hefur farið fram hér á landi. Fram kom að meint fórnarlömb mansals skiptu tugum.

Átta einstaklingar voru handteknir í tengslum við aðgerðirnar vegna gruns um peningaþvætti, mansal og skipulagða glæpastarfsemi. Þar af voru sex úrskurðaðir í gæsluvarðhald; Davíð Viðarsson, sambýliskona hans, bróðir, mágkona hans, foreldrar hans og Kristján Ólafur Sigurðarson, fyrrverandi eigandi Wok On.

Segir tilkynningu lögreglu hafa verið einhliða

Sveinn Andri Sveinsson lögmaður tók að sér að verja Quang Le og bróðir hans, sem hafði verið verjandi eiginkonu Quangs, tók að sér að verja eiginkonuna.

„Þetta var náttúrulega bara óskrifað blað af því að maður náttúrulega vissi ekki neitt nema það sem hafði komið fram í fjölmiðlum,“ segir Sveinn Andri í samtali við Eftirmál.

„Þá áttaði ég mig á því fljótlega að kynningin sem kemur frá lögreglunni inn í fjölmiðla er býsna einhliða. Það er alltaf talað um að nokkrir starfsmenn hjá honum hafi lýst sinni stöðu þannig að það mætti heimfæra það mögulega undir mansal; að þeir hafi verið að fá of lítið borgað, ekki verið með nægilega góðar aðstæður og þurft að endurgreiða hluta af laununum sínum. Um það snerist þessi mansalsþáttur. 

En svo þegar maður fór að skoða gögnin þá sá maður að það var líka fullt af starfsfólki sem bara kannaðist ekkert við þetta.

Hefur veitt lögreglunni ókeypis ráð

Í kjölfar lögregluaðgerðanna í mars kom fram annar angi á málinu.

Þann 6. mars greindi Vísir frá því að lögreglan rannsakaði hvort að Davíð Viðarsson hefði þegið greiðslur frá víetnömsku fólki fyrir aðstoð við að koma þeim til landsins. Þá hefðu réttindi fólks verið brotin, það unnið allt of langa vinnudaga og fengið lítið frí. Samkvæmt heimildum fréttastofu var einnig til rannsóknar hvort fólk hefði þurft að greiða hluta launa sinna til baka til vinnuveitenda. Fram kom að samkvæmt heimildum fréttastofu hefði Davíð mögulega nýtt sér glufu í kerfinu þannig að þeir sem hafi komið hingað til lands hafi verið á svokölluðum sérfræðingaleyfum sem Vinnumálastofnun veitir útlendingum sem koma hingað til lands til að vinna sérstök störf. Fólkið hafi síðan ekki endilega starfað við þau störf.

Þá var rætt um það í fjölmiðlum að fólk hafi þurft að selja fasteignir sínar til að borga millilið fyrir að koma til Íslands.

Sveinn Andri telur að þetta passi ekki alveg.

„Einhver rannsókn sem lýtur að einhverjum fjármálahreyfingum þarna úti í Víetnam — ég held að lögreglan hafi verið að elta þær, en ég hef nú verið að veita þeim ókeypis ráð um að bara gleyma þessu og halda sig bara við þetta meinta mansal og þetta meinta peningaþvætti. En svo veit ég ekki hvað verður.“

Segir Quang Le ekki hafa neitt „autoritet“

Gæsluvarðhald yfir þeim handteknu, það er að segja Quang Lee, sambýliskonu hans og bróður, var seinna meir framlengt en hinum sakborningunum þremur var sleppt.

Í þættinum gagnrýnir Sveinn Andri að Quang Le hafi þurft að sæta einangrun og gæsluvarðhaldi vikum saman, að allri starfsemi hans hafi verið lokað, fyrirtæki í hans eigu keyrt í þrot og allir bankareikningar hans frystir – þó svo að ekki væri búið að gefa út ákæru eða dæma í málinu. 

Hann bendir á þá meginreglu í íslensku réttarfari að allir séu jafnir fyrir lögunum og segir það ekki eiga við í þessu tilviki. Hann bendir til samanburðar á Samherjamálið svokallaða, þar sem forstjórinn Þorsteinn Már Baldvinsson var sakaður um að hafa komið að skipulagningu mútugreiðslna.

„Voru reikningarnir hans Þorsteins eða Samherja, voru þeir frystir? Voru starfsemi fyrirtækjanna eða hans settar einhverjar skorður? Fór hann í gæsluvarðhald eða var hann settur í farbann? Nei.“

Hann telur að skjólstæðingi sínum hafi í raun verið refsað áður en búið var að rannsaka málið – og skrifar það á fordóma.

„Það er í mínum huga engin önnur skýring. Hann hefur ekkert undir sér, hann er ekki „autoritet“ í íslensku viðskiptalífi. Ég sæi aldrei að einhver íslenskur maður í viðskiptum væri tekinn svona.“

Lygileg atburðarás

Þann 15. apríl 2024 varð óvæntur viðsnúningur í málinu. Þá birtist frétt á Vísi undir fyrirsögninni: „Nældi í eiginkonu Davíðs, barnaði tvisvar og tók upp nafnið hans.“

Í fréttinni lýsti annar maður, sem ber nafnið Davíð Viðarsson, því hvernig hann kynntist Quang Le tveimur áratugum áður. Þeir urðu vinir og í kjölfarið keypti Quang Le flugmiða fyrir Davíð alla leið til Víetnam þar sem hann fékk að hitta konu sem Quang Le taldi væri góð fyrir hann. Greint var frá því að tilkynnt hefði verið um brúðkaup milli Davíðs og konunnar en samskiptin breyttust fljótt, Davíð sneri aftur til Íslands og sambandssagan varð tortryggileg. Hann lýsti einnig hótunum sem hann upplifði frá Quang Le. Á árunum 2006 til 2007 varð konan ólétt tvisvar og var Davíð skráður faðir barnanna tveggja gegn vilja sínum.

Síðar, árið 2023, tók Quang Le upp nafnið Davíð Viðarsson sjálfur, sem átti eftir að hafa persónulegar og lagalegar afleiðingar fyrir hinn „upprunalega“ Davíð.

Líkt og fram kemur í þætti Eftirmála voru börn Quangs á þessum tíma enn skráð sem börn Davíðs Viðarssonar. Quang heitir núna aftur Quang Le. Sveinn Andri segist í Eftirmálum ekki hafa neinar skýringar á því hvers vegna Quang Le hafi tekið upp nafnið Davíð Viðarsson. Það sé angi málsins sem hann hafi ekki nennt að setja sig inn í.

Um miðjan júní 2024 var greint frá því að Quang Le, sambýliskona hans og bróðir væru laus úr gæsluvarðhaldi. Þá kom einnig fram að Quang Le hefði verið settur í tólf vikna farbann.

Um svipað leyti var greint frá því að hin ýmsu fyrirtæki í eigu Quang Le væru komin í gjaldþrot.

Í þætti Eftirmála er Sveinn Andri spurður nánar út í Quang Le og lýsir hann honum sem rólegum náunga og fjölskyldumanni.

Við flest værum gjörsamlega farin á taugum út af því sem hann er að standa í. En hann er rólegur og bara virkilega indæll. Mjög næs náungi.

Segir að ákveðin pólitík sé í gangi

Líkt og fram kemur í þætti Eftirmála hefur mál Quang Le nú verið til rannsóknar í rúm tvö ár.

Um mitt seinasta ár var greint frá því að rannsóknin á Quang Le og fjórtán öðrum sem tengjast meintu mansali, peningaþvætti og skipulagðri brotastarfsemi væri sú stærsta í sögu lögreglunnar á Íslandi – og hefði meðal annars tengsl við einstaklinga í Víetnam.

Lögregla hefur sent réttarbeiðni til yfirvalda í Víetnam vegna þeirra og nokkuð hefur bæst í hóp þeirra sem liggja undir grun í málinu. Fimmtán hafa nú réttarstöðu sakbornings en fjórir eru grunaðir um alvarlegustu brotin, þar á meðal Quang Le.

Sem stendur eru Quang Le, sambýliskona hans og bróðir í farbanni. Enn hefur ekki verið gefin út ákæra í málinu.

Í þætti Eftirmála segir Sveinn Andri að samskipti við lögreglu á meðan rannsókn stendur yfir hafi verið mjög erfið og nefnir sem dæmi þann þátt málsins sem lýtur að peningaþvætti.

Sveinn Andri segist ítrekað hafa kallað eftir gögnum án árangurs.

„Það sem menn átta sig ekki alveg á í þessum peningaþvættishluta er að þetta er dálítið annað umhverfi, víetnamska samfélagið. Þau bara fá lánaðan pening hvert hjá öðru og það þarf ekki einu sinni að hafa neitt skriflegt. Við þurfum að hafa tryggingar í bak og fyrir, af því að okkur hættir til þess að svíkja lánaslóðir. En þau bara taka út reiðufé og lána hvert öðru og það er bara traust. Það er algjört traust.

Hins vegar er lögreglan svo ofboðslega„ obsessed“ á því að það séu einhverjir að taka út reiðufé eða borga inn reiðufé og svo framvegis. Þetta er bara annað „norm“.

Sveinn Andri er ósáttur við vinnubrögð lögreglu í málinu og telur embættið ganga of langt til að ná fram sakfellingu í þeim hluta málsins sem snýr að mansali. 

Aðspurður um hvað valdi þessu segist Sveinn Andri telja að ákveðin pólitík sé í gangi; refsiréttarleg pólitík.

„Það er þessi mikla áhersla á að ná fram sakfellingu í mansalsmáli. Það hefur gengið illa fram til þessa og núna er verið að passa upp á það að það gangi eftir og þá eru öll trikkin í bókinni notuð.“

Aðspurður um hvað Quang Le sé að gera í dag segir Sveinn Andri að skjólstæðingur hans sé að „reka það litla sem er eftir og reyna að bjarga sér.“

„Það fór náttúrulega mikið effort í að forða þessari nauðungarsölu á Herkastalanum, þar var náttúrulega hostel rekstur sem var verið að reyna að koma í gang og það gekk allt saman svona frekar hægt og erfiðlega. Núna er hann raunverulega bara að vinna í sínum málum, skaffa mér gögn í bæði sakamálinu og svo í þeim einkamálum sem eru í gangi.“

Sveinn segir að Quang sé í „ýmsu braski“ í dag. Hann sé í rauninni týpan sem er alltaf að leita að tækifærum. 

„En það er náttúrulega búið að vængstýfa hann hérna.“

Segir Landsbankann refsa Quang Le

Þann 10. september á síðasta ári greindi Vísir frá því að Quang Le hefði stefnt Landsbankanum þar sem hann hefur ekki fengið að stofna til bankaviðskipta hjá bankanum frá því að hann var tekinn til rannsóknar fyrir um einu og hálfu ári síðan. Er Landsbankinn sagði upp viðskiptum við Quang Le tilkynntu þau hann einnig í innlend og alþjóðleg upplýsingakerfi fjármálastofnana vegna grunsamlegrar færslu eða hegðunar stefnanda eða viðskipta. Það væri vegna þess að grunur léki á peningaþvætti eða fjármögnun hryðjuverka.

Í stefnu Quang Le á hendur Landsbankanum segir að hann hafi ekki getað þegið laun eða greiðslur í um eitt og hálft ár. Í stefnunni er því haldið fram að kynþáttur Quang Le sé ástæða bankabannsins.

Aðalmeðferð í málinu fer fram í héraðsdómi Reykjavíkur þann 13. febrúar næstkomandi.

Í samtali við Eftirmál segir Sveinn Andri bankann auðveldlega hafa getað leyft Quang Le að eiga einföld bankaviðskipti, til að mynda að vera með debetkort. Skjólstæðingur hans fái hins vegar hvergi bankaviðskipti og geti hvergi fengið launagreiðslur eða tryggingabætur.

„Þarna lokar bankinn bara á allt hjá honum að eigin frumkvæði og í rauninni án nokkurrar viðvörunar,“ segir Sveinn Andri en hann telur að með þessu sé Landsbankinn að refsa Quang Le – áður en rannsókn málsins sé lokið.

Það er engin krafa um það að reikningum sé bara lokað af mönnum bara við það að það sé einhver grunsamleg hegðun. Það þarf fyrst að rannsaka hana.

Á öðrum stað í þættinum segir Sveinn Andri að fyrsta fréttin af málinu hafi „komið snjóboltanum af stað.“ Hann tekur fram að samkvæmt framburði Quang Le hafi geymslan í Sóltúni ekki verið ætluð til þess að geyma matvæli sem ætluð voru til sölu.

„Hann hefur svarað þessu alls staðar þar sem hann hefur verið spurður, að þetta hafi verið drasl á leiðinni á haugana,“ segir Sveinn Andri og bætir við:

„Það hafðist enginn við þarna. Þarna var alls kyns drasl, þetta var bara drasl kompa sko. Eins og hann hefur presenterað þetta fyrir mér, þá var búið að merkja matvælin þarna og skrifa Sorpa á umbúðirnar.“

Telur líklegt að ákæra verði gefin út

Quang Le hefur neitað öllum ásökunum staðfastlega. Aðspurður í þættinum um það hvernig Quang Le svarar ásökunum um mansal bendir Sveinn Andri á að flestar ásakanirnar hafi verið settar fram undir nafnleynd.

„Ég horfi dálítið á þetta þannig að það eru einhverjir einstakir starfsmenn sem bera honum þá sögu að þeir hafi þurft að vinna of mikið og hafi þurft að endurgreiða hluta af launum sínum, en það eru hins vegar miklu fleiri sem segja að það hafi ekki verið svo. Þannig að maður hlýtur að meta þetta heildrænt.“

Tekið er fram í þættinum að Quang Le hafi þurft að dvelja í sautján vikur í gæsluvarðhaldi, þar af tólf vikur í einangrun, sem sé óvenjulangur tími. Líkt og fyrr segir þá sat sambýliskona hans einnig í gæsluvarðhaldi í langan tíma.

„Hann gat alveg höndlað einangrunina; menn eru alveg að höndla þetta misjafnlega vel. En konan hans, hún er bara hjá sálfræðingi og geðlækni út af þessu. Hún var í þessari einangrun líka og hún bara, hún höndlaði þetta ekki eins og hann.“

Hann gat svona komist í gegnum þetta en ekki hún. Þetta fór með hana.

Aðspurður um hugsanlega framvindu málsins segir Sveinn Andri líklegt að gefin verði út ákæra, en telur ólíklegt að það verði vegna brota á útlendingalögum.

„Lögreglan er stundum þannig gerð, því miður, að jafnvel þegar hún áttar sig á því að hún hefur ekki mál þá freistast hún samt til að gefa út ákæru, til þess að réttlæta eigin vinnu og aðgerðir. Þannig að það verður örugglega gefin út ákæra, í einni eða annarri mynd. Þetta verður í mesta lagi ákæra út af mansali og hugsanlega út af peningaþvætti.“