Hvernig erfist sér­eignin?

Það er mjög áhugavert að velta fyrir sér séreignarsparnaði í samhengi erfðamála. Hann er nefnilega meðhöndlaður með öðrum hætti en annar arfur og muninn er gott að kynna sér vel og vandlega.

Hvernig erfist séreign?

Engin samtrygging fylgir séreignarlífeyri og er því ekki greiddur ævilangur ellilífeyrir, örorkulífeyrir, barna- eða makalífeyrir úr honum. Margar tegundir séreignarsparnaðar eru til en eins og aðrar eignir ganga allar tegundir hans (þ.m.t. viðbótarlífeyrissparnaður) þess í stað beint til erfingja við andlát. Það er ágætt að hafa í huga að þrátt fyrir að eftirlifandi maki sitji í óskiptu búi er séreign yfirleitt skipt til erfingja og ef áhugi er á að aðrir en skylduerfingjar fái hluta hennar þarf að ganga frá erfðaskrá með lögmanni. Þó hafa komið upp dæmi þar sem slíkt hefur ekki gengið eftir, t.d. féll dómur árið 2023 þar sem sambúðarmaki fékk ekki séreign í arf, þrátt fyrir sambúðarsamning og erfðaskrá. Allt slíkt er því gott að ræða við lögmann sem sérhæfir sig í erfðarétti.

Kynntu þér betur muninn á séreign og samtryggingu í fyrra svari hér fyrir neðan:

Skattlagningin

Erfðafjárskattur er í dag 10%. Hann var tvöfaldaður árið 2011 og það er alls ekki útilokað að hann verði hækkaður enn frekar, ef marka má umræðu í tengslum við þau mál. Skylduerfingjar (börn og makar) greiða þó ekki erfðafjárskatt af séreign. Ef aðrir munu ekki erfa þig þarf ekki að hafa áhyggjur af þessum 10% erfðafjárskatti nema reglum verði breytt, sem auðvitað er ekki hægt að útiloka.

Barn getur því tekið við séreign frá foreldri án erfðafjárskatts og nefnist hún þá erfðaséreign. Erfðaséreign, t.d. þegar um viðbótarlífeyri er að ræða, er ekki bundin af 60 ára aldurstakmarki við úttekt heldur má erfingi leysa hana út að vild. Við úttekt eru svo greiddir staðgreiðsluskattar; tekjuskattur og útsvar. Þar getur skattlagningin náð allt að 46,29% í efsta skattþrepi, sem nú fylgir tekjum umfram 1.398.450 kr. á mánuði.

Þú spyrð hvort greiddur verði einungis erfðafjárskattur eða bæði erfðafjárskattur og staðgreiðsla. Nema aðrir en skylduerfingjar erfi þig er hvorugt rétt heldur verða einungis greiddir staðgreiðsluskattar við úttekt séreignarinnar þegar þar að kemur.

Er séreign besti arfurinn?

Þegar við metum okkar persónulegu fjármál á lífeyrisaldri getur verið ágætt að velta fyrir sér hvort einhver hluti sparnaðar okkar sé ætlaður börnunum. Þegar svo er sýnist mér talsvert um að áhersla sé lögð á að séreign erfist og það er góð ástæða fyrir því. Erfingi tekur þá við séreigninni án erfðafjárskatts, getur sótt hana þegar hentar (t.d. með skattþrep í huga) og fær að ávaxta séreignina án fjármagnstekjuskatts og skerðinga á almannatryggingum.

Það síðastnefnda ætti að geta haft verulega góð áhrif á langtímaávöxtun séreignar, fái hún nægan tíma, þar sem ekki eru klipin 22% af ávöxtuninni á hverju ári.

Því mætti færa rök fyrir því að séreign sé með því besta sem hægt er að erfa.

Ég vil í lokin hvetja þig til að ráðfæra þig alltaf við skattasérfræðing áður en ákvarðanir eru teknar sem hafa áhrif á skattlagningu, sem og við lögmann áður en gengið er frá erfðaskrá.