Hval­fjörður er líka okkar fjörður

Enn einu sinni þurfa íbúar Kjósarhrepps að verjast uppbyggingu á mengandi iðnaði í Hvalfirði og að þessu sinni er það gríðarstórt „landeldi“ á laxi sem við nánari athugun er ekki það jákvæða landeldi sem virðist við fyrstu sýn. Samkvæmt umhverfismatsskýrslu sem Aurora Fiskeldi ehf. lét verkfræðistofuna Eflu vinna fyrir sig er áætlað að þarna verði framleidd 28.000 tonn á ári. Til að setja þetta í stærðarsamhengi þá var heildarframleiðsla á laxi í landeldi á Íslandi 3.569 tonn árið 2024. En þarna er ekki öll sagan sögð því við nánari skoðun þá stendur til að þessi stöð verði uppeldisstöð fyrir sjókvíaeldi í hinum ýmsu fjörðum Íslands. Þannig að til stendur að dæla laxi úr fyrirhugaðri landeldisstöð í brunnbáta og flytja í sjókvíar. Að kalla þetta landeldi er því ekki alveg rétt.

En af hverju skiptir þetta Kjósarhrepp máli? Jú, Hvalfjörðurinn er líka okkar fjörður og nálægðin við okkar samfélag er mun meiri en margir gera sér grein fyrir. Til að setja það í samhengi þá er fjarlægðin frá fyrirhuguðu „landeldi“ yfir fjörðinn einungis 2,8 km á meðan að fjarlægð frá „landeldinu” og upp á þjóðveg 1, Hvalfjarðarsveitarmegin, er 3,8 km. Það vekur því athygli að í umhverfismatsskýrslunni er tekið fram að þar sem sjónmengun sé nokkuð neikvæð þá standi til að setja mön umhverfis athafnasvæðið á þrjá vegu en ekki gera ráðstafanir til að draga úr sjónmengum frá hafi og því er útlit fyrir að Kjósarhreppi sé ætlað að una þeirri sjónmengun. Einnig kemur fram í skýrslunni að sjónræn mengun bygginga muni falla í skugga af risabyggingum vegna fyrirhugaðrar rafeldsneytisframleiðslu á næstu lóð en vert er að taka fram að sú framkvæmd er ennþá í skipulagsferli og alveg óvíst hvort einhvern tímann verður af þeirri framkvæmd.

Úrgangur frá svona stórri stöð er gríðarlegur og áætlað er að hann verði um 150.000 persónueiningar sem jafngildir öllum úrgangi frá Reykjavíkurborg. En munurinn er að þarna er losunin á einum iðnaðarpunkti langt inni í firði en ekki dreifður á stóru svæði eins og hjá borginni, við opið haf. Samkvæmt skýrslunni er hins vegar gert ráð fyrir að nýta allt að 75% úrgangs til framleiðslu lífgass annars vegar og hins vegar til framleiðslu íblöndunarefnis í áburð. Hvorug leiðin er fullþróuð og ekki er fyrirséð hvenær það verður né hvort lagalegur grundvöllur verði til staðar. Eins hefur verið bent á að þau 25% úrgangs sem sitja eftir og dælt verður í Hvalfjörðinn munu innihalda mikið magn af lyfjaleyfum og hreinsiefnum sem ekki er hægt að skilja frá og munu því fara óhindrað í fjörðinn.

Eins og komið hefur fram hér þá er þetta „landeldi“ ekki eina verkefnið sem er í skipulagsferli á Grundartanga því einnig stendur til að byggja þar rafeldsneytisverksmiðju sem ef af verður mun standa við hliðina á „landeldinu“. Stærð þeirrar verksmiðju kemur til með að verða gríðarleg, raforkuþörf meiri en öll sú orka sem framleidd er hjá Kárahnjúkavirkjun og frárennslið sem mun fara í Hvalfjörð verður meira en meðalrennsli í Elliðaánum, 10 gráðu heitt.

Grundartangasvæðið er í eigu Faxaflóahafna. Faxaflóahafnir eiga um 600 hektara lands inn í Hvalfjarðarsveit. Þar er stefnt að grímulausri stóriðjuuppbyggingu með

öllum þeim áhrifum á umhverfið sem því fylgja. Þetta er einstök staða að svo stórt fyrirtæki sem Faxaflóahafnir eru eigi land inni í öðru sveitarfélagi en það tilheyrir og geti í krafti stærðar sinnar og fjármagns hlaðið þangað öllu því sem Reykjavíkurborg vill ekki hafa innan sinna landamerkja. Mjög hentugt þar sem þessi stóriðjuuppbygging hefur ekki bein áhrif á kjósendur í Reykjavík. Ekki er annað að sjá en að Faxaflóahafnir fari í raun með skipulagsvaldið á þessu svæði, svo ljúflega renna allar skipulagstillögur í gegnum sveitarstjórn Hvalfjarðarsveitar.

Aðra sögu er hins vegar að segja um bændur í nágrenni Grundartanga sem hafa þurft að fella dýr eða flýja land sitt og ekki síður íbúa í Kjósarhreppi, sem hafa lítið um það að segja sem ákveðið er í Hvalfjarðarsveit.

Í stefnu Faxaflóahafna segir:

„Við öxlum ábyrgð gagnvart náttúrunni, umhverfinu og samfélaginu í öllum okkar störfum. Hvötum er beitt og innviðir þróaðir með það að markmiði að draga úr losun við hafnarbakka og innan hafnarsvæða.”

Þegar litið er til fyrirætlana Faxaflóahafna er ekki að sjá að stefna þessi sé höfð að leiðarljósi nema þetta eigi bara við um hafnir í Reykjavík.

Hvalfjörðurinn er einstaklega fallegur fjörður með fjölbreytta náttúru og dýralíf og strandlengjan fyrir framan fyrirhugað „landeldi“ er á náttúruminjaskrá (C hluti).

Hvalfjörður er mikilvægt náttúru- og útivistarsvæði og er ferðaþjónusta þar í örum vexti. Samanlögð áhrif frekari stóriðjuuppbyggingar fara að okkar mati gegn markmiðum um sjálfbæra þróun og fjölbreytta nýtingu svæðisins. Í Kjósarhreppi eru meginatvinnuvegir matvælaframleiðsla í formi landbúnaðar og ferðamennska sem er ört vaxandi. Ferðaþjónusta og landbúnaður byggja í ríkum mæli á ósnortinni náttúru, hreinu umhverfi og jákvæðri ímynd. Þessum atvinnugreinum báðum stendur veruleg ógn af mengandi iðnaði á Grundartanga.

Sveitarstjórn Kjósarhrepps hvetur Hvalfjarðarsveit til að standa með umhverfi og náttúru í Hvalfirðinum og láta ekki önnur sveitarfélög nota Hvalfjörðinn fyrir þau mengandi verkefni sem þau sjálf vilja ekki hafa í sínum garði.

Sveitarstjórn Kjósarhrepps

Jóhanna Hreinsdóttir

Jón Þorgeir Sigurðsson

Sigurþór Ingi Sigurðsson

Þóra Jónsdóttir

Þórarinn Jónsson