Við­kvæmni fyrir gríni?

Nýverið voru fluttar fréttir af því að maðurinn sem tilnefndur hefur verið sem sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi, Billy Long, hafi grínast með það í hópi nokkurra þingmanna að Ísland ætti að verða 52. ríki Bandaríkjanna og hann ætti að verða ríkisstjóri þess.

Þetta spaug verður ekki skilið til fulls nema í ljósi ásælni Bandaríkjastjórnar gagnvart Grænlandi – en sem kunnugt er þá eru 50 ríki í Bandaríkjunum. „Brandarinn“ var sumsé að Grænland yrði 51. ríkið og svo Ísland 52. ríkið. Bandaríkjastjórn er hins vegar full alvara með að sölsa undir sig Grænland og hefur meðal annars ýjað að slík yfirtaka myndi fara fram með hervaldi ef þess þyrfti.

Það var út frá þessu samhengi sem að margir Íslendingar brugðust ókvæða við og sáu ástæðu til að taka þessu sprelli alvarlega. Þar á meðal var utanríkisráðherra, sem hafði samband við bandaríska sendiráðið til að spyrja út í þessi ummæli tilvonandi sendiherrans. Einnig fór af stað undirskriftasöfnun þar sem utanríkisráðherra var hvattur til að hafna skipan sendiherraefnisins. Billy Long hefur síðan áréttað að það væri engin alvara að baki ummælunum og beðist opinberlega afsökunar.

Nú gætu einhverjir haldið því fram að fyrst að búið sé að árétta að þetta hafi bara verið grín þá hafi verið óþarfi að bregðast við. Það hafi verið viðkvæmni og húmorsleysi að taka þessu alvarlega. Ályktunin sem ber að draga af þessari atburðarás er aftur á móti þveröfug. Í afsökunarbeiðnum felst viðurkenning á því að farið hafi verið ákveðna línu og þær koma venjulega ekki nema út frá þrýstingi. Sérstaklega ekki í alþjóðasamskiptum. Það sem gerðist var sumsé að það var reynt á ákveðin mörk gagnvart Íslendingum, við brugðumst við með því að setja mörk og það var tekið skref til baka. Þetta er vel þekkt mynstur í samskiptum stærri ríkja og minni, rétt eins og í samskiptum milli einstaklinga. Staða okkar er sterkari og skýrari en ef við hefðum þagað og ummælunum um okkur sem 52. ríkið leyft að liggja í loftinu.

Fyrir lítil ríki, sem byggja öryggi sitt að miklu leyti á skýrum reglum og gagnkvæmri virðingu fremur en eigin hervaldi, er krafa um skýrleika og virðingu í samskiptum ekki aukaatriði og ekki óþarfa viðkvæmni heldur grundvallarhagsmunamál. Skýr og snör viðbrögð draga úr líkum á endurtekningu þeirrar hegðunar sem brugðist er við. Þögn eða tilraun til að gera lítið úr atvikum sendir hins vegar þau skilaboð að kostnaðurinn við að ganga á mörk sé lítill eða enginn.

Út frá hreinum hagsmunum Íslands er það því skynsamleg stefna að bregðast strax við þegar farið er yfir táknræn eða pólitísk mörk, fremur en að vona að slík ummæli hverfi af sjálfu sér. Þetta kallast einfaldlega að geta lesið í söguna, að búa yfir sjálfsvirðingu og vera raunverulega annt um sjálfstæði okkar sem smáríkis.

Höfundur er sjálfstæðissinni.