Krútt­legi jóla­markaðurinn í félags­heimilinu endaði á borði lög­reglu

Atvinnu-, ferða- og menningarnefnd Hrunamannahrepps stóð fyrir árlegum jólamarkaði í félagsheimili hreppsins síðasta laugardag. Þar mátti finna veitingar til styrktar íþróttastarfi í Uppsveitum Árnessýslu, jólasveina, blöðrugerð og vörur frá hinum ýmsum aðilum en meðal þeirra var bjór frá Ölverki í Hveragerði.

Foreldrasamtök gegn áfengisauglýsingum telja að um ólöglega áfengissölu hafi verið að ræða og gerir formaður þeirra sérstaka athugasemd við að hún hafi farið fram á viðburði sveitarfélags sem var að hluta miðaður að börnum og nýttur til að styrkja íþróttastarf. 914 íbúar voru skráðir í Hrunamannahreppi í byrjun árs en árlegi jólamarkaðurinn er sagður draga fólk víða að. 

Laufey Sif Lárusdóttir, framkvæmdastjóri og einn eigenda Ölverks, segir fyrirtækið með leyfi til að selja áfengi til neytenda á framleiðslustað. Það hafi verið algeng túlkun eigenda handverksbrugghúsa að slíkt leyfi fylgi handhafa þess út fyrir framleiðslustaðinn sjálfan.

Segja áfengislög brotin

Í breytingu á áfengislögum sem samþykkt var árið 2022 var litlum brugghúsum gert heimilt að selja áfengi í smásölu á framleiðslustað ef þau framleiða innan við 500 þúsund lítra af áfengi á ári. Í tengdri reglugerð segir: „Leyfi til smásölu áfengis á framleiðslustað gerir umsækjanda kleift að selja í smásölu áfengi, sem umsækjandi framleiðir á grundvelli framleiðsluleyfis, á framleiðslustað.“

Í ljósi þess að Félagsheimili Hrunamanna telst ekki framleiðslustaður áfengis vilja Foreldrasamtök gegn áfengisauglýsingum meina að þarna hafi farið fram brot á áfengislögum.

„Við sem störfum innan þessa geira trúum því að þetta sé innan laga og þykir miður ef svo reynist ekki,“ segir Laufey hjá Ölverki en hún er einnig formaður Samtaka íslenskra handverksbrugghúsa. Áfengi sé einungis selt í litlu magni og til þeirra sem hafi aldur til.

Bjór reglulega seldur á mörkuðum

Laufey segir að það hafi lengi tíðkast að litlir bjórframleiðendur selji vörur sínar á bæði stærri og smærri mörkuðum víða um land.

„Það eru markaðir allt árið um kring í öllum sveitarfélögum landsins þar sem þessi brugghús og þessir framleiðendur eru staðsettir.“

„Við stöndum auðvitað í allri okkar starfsemi í þeirri trú að við séum að fara að lögum og þeim reglugerðum sem okkur hafa verið settar og þykir mjög miður ef rétt reynist að það sé ekki,“ bætir Laufey við.

Erfitt sé fyrir smáa framleiðendur að koma vörum sínum á framfæri, ekki síst í Vínbúðinni, og þeir finni margir fyrir þrengingum. Smáframleiðendur vilji taka þátt í samtalinu og gera eins vel og þeir geti í sátt og samlyndi við löggjöfina og samfélagið.

Móðir hennar tengist ekki málinu

Í umræðunni um veru Ölverks á jólamarkaðnum sem Atvinnu-, ferða- og menningarnefnd Hrunamannahrepps stóð fyrir hefur einnig komið til tals að móðir Laufeyjar sé Aldís Hafsteinsdóttir en hún er sveitarstjóri hreppsins.

„Þetta tengist henni engan veginn. Okkur er boðið að taka þátt í markaðnum af skipuleggjendum þessa jólamarkaðs og þótti gaman,“ segir Laufey.

„En svo vill til að ég er dóttir hennar og ég og eiginmaður minn erum eigendur Ölverk pizza og brugghúss í Hveragerði sem er fyrirtæki sem er búið að vera starfandi í níu ár.“

Einnig með sósur

Laufey bendir á að bjórinn hafi einungis verið hluti af vöruúrvali Ölverks á markaðnum og þar hafi einnig mátt finna sósur, sultur og krydd úr íslenskum eldpipar. Þá hafi bjórinn sem hafi verið til sölu á umræddum jólamarkaði ekki verið hugsaður til neyslu á staðnum og margir þeirra verið í sérstökum gjafapökkum. Henni þyki afar miður ef salan vakti ekki ánægju allra.

„Þetta var ekki stóra salan og einnig var fókus á Eldtunguchillisósurnar. Þetta er einungis til kynningar og sýnileika og vitundarvakningar á þeirri öflugu íslensku framleiðslu á öli um allt land.“ 

Íslensk handverksbrugghús séu samanlagt með undir fimm prósent af heildarsölu bjórs á Íslandi.

„Ef eitthvað er þá ætti kannski frekar að hampa þessum aðilum og fagna því að hér séu að skapast störf í héraði um allt land,“ bætir Laufey við. Brugghúsin hafi engan áhuga á því að stuðla að eða ýta undir neyslu áfengis hjá ungmennum og vilji fara að lögum.

Kalli mögulega á endurskoðun

Ef lögreglan kemst að þeirri niðurstöðu að litlum brugghúsum sé óheimilt að selja vörur sínar í smásölu utan framleiðslustaðar telur Laufey ástæðu fyrir löggjafann að rýna í regluverkið og endurskoða það. Um sé að ræða hátt í 26 smáframleiðendur sem sé sniðinn mjög þröngur stakkur þegar kemur að vörudreifingu innan áfengisverslana ÁTVR.

„Aðilar í Samtökum íslenskra handverksbrugghúsa hafa undanfarið verið að fá mun minna hillupláss vegna nýs fyrirkomulags þar sem vörur og dreifing í verslunum ÁTVR fer eftir seldu lítramagni. 

Svo það gefur augaleið þegar smábrugghús sem eru að framleiða kannski hundrað þúsund lítra á ári eru að keppa á móti stóru aðilunum eins og Ölgerðinni eða Víking sem eru að framleiða milljónir líta ári. Við erum að keppa um sömu pláss í hillunum og þeir. Við bara komumst ekki þarna inn,“ segir Laufey.

„Litli aðilinn verður einhvern veginn að fá að koma sinni vöru áleiðis til áhugasamra einstaklinga um það íslenska handverk sem bjórinn er. Þetta er menning, vitneskja og þetta er atvinnusköpun sem við viljum halda í. Hvert starf skiptir máli í þessum smáu samfélögum.“