Virðingarleysið meiðir

Ég, rétt eins og aðrir bændur þessa lands, stend vaktina allan sólarhringinn, 365 daga á ári. Kýrnar mínar spá ekki í rauðum dögum á dagatalinu, hvað klukkan sé þegar kemur að burði né hvaða vikudagur er, hvað þá einhverri vinnutímastyttingu sem á sér enga stoð í raunveruleika bænda. Nær undantekningalaust er jóladagskálfurinn mættur hér á bæ aðfararnótt jóladags enda kemur hann sjaldnast í heiminn, í raun aldrei, á hefðbundnum fjósatíma. Fyrir utan það að vera til staðar öllum stundum er maður að auki stundum hálfgerður sálfræðingur fyrir kýr sem ákveða að burðardagurinn sé besti tíminn til að verða dramatískar. Maður hleypur um með kaffibolla sem að kólnar hratt í fjósinu og stundum með dýralækninn á línunni, á meðan maður reynir að sannfæra kúna um að það sé frábær hugmynd að koma kálfinum í heiminn, nú eða bara að standa upp eftir burðinn. Og ekki láta mig byrja á því að tala um mjaltaþjóninn minn. Hann gerist nú stundum svo kræfur að hringja linnulaust að nóttu til og hvað þá ef við höfum nú rétt svo ákveðið að bregða okkur af bæ.

Allan maímánuð set ég síðan líf mitt og annarra fjölskyldumeðlima á bið. Ekkert annað kemst að nema sauðburður og jarðvinnsla. Kaffibollinn verður minn helsti félagi og maður lærir að hlaupa hraðar en mann nokkurn tíma óraði. Á sama tíma nær þvottakarfan sögulega nýjum hæðum og heimilisfólkið má síðan gera sér það að góðu að borða grillaðar samlokur í öll mál. Nú eða upphitaðan mat, sem var eldaður ofan í frystikistuna fyrir tilstuðlan forsjárhyggju húsfreyjunnar mánuðina á undan því annars myndi hún endanlega missa vitið, og það af samlokuáti. Nema við séum auðvitað svo heppin að góðviljaða gesti beri að garði þar sem maður misnotar velvild þeirra og færir þeim það verkefni að elda matinn, versla inn og líka væri frábært ef þeir gætu nú hent í eina vél eða svo. Afmælishöldum maíbarnsins er frestað fram yfir sauðburð enda þekkir barnið í raun ekkert annað og ekki kvartar það. Helst er það smáfólkið á heimilinu maldar örlítið í móinn þegar búið er að bjóða þeim upp á að vera í fjárhúsunum öllum stundum í rúmlega mánuð, nema kannski rétt á meðan sofið er. Síðan er sauðburði lokið, lömbin komin út en þá skellur á þetta bölvaða vorhret og það með hvelli. Þá verður maður – eðlilega - að gjöra svo vel að leggja allt annað til hliðar og koma fénu í skjól. Loksins er byrjað að hægja á þegar að slátturinn byrjar en þá byrjar þessi veðurkvíði aftur og maður liggur yfir veðurspám hvenær gluggi opnast til heyskapar. Ekkert annað kemst að nema búskapurinn. Allir taka þátt og leggjast á eitt, bæði stórir sem smáir.

Búskapur er ekkert annað er matvælaframleiðsla. Hvort sem verið er að plægja og undirbúa jarðveginn fyrir sáningu, moka heyi og byggi í gripina eða elta blessuðu sauðkindina upp um fjöll og firnindi, þá leggja bændur þannig sitt af mörkum varðandi fæðuöryggi þjóðarinnar. Ég valdi það að vera bóndi og sé ekki eftir því. Nótt sem nýtan dag vinn ég að því að hámarka afurðir gripa minna, er umhugað um þá, gæti að velferð þeirra og heilbrigði. Aftur - allt er það partur af fæðuöryggi þjóðarinnar.

Þegar stjórnvöld bjóða svo til samtals um fæðuöryggi með málþingi þar sem umræðuefnið er staða fæðuöryggis á Íslandi og ekki einum einasta bónda eða fulltrúa bændastéttarinnar er boðið til leiks, þá setur mig einfaldlega hljóða. Enn hljóðari verð ég þegar ég les um það að ræða eigi hvort að nauðsynleg seigla samfélagsins sé til staðar. Þegar við ræðum seiglu samfélagsins, verðum við að spyrja okkur hvað gerist ef aðfangakeðjur bresta eða alþjóðlegar kreppur lama innflutning á nauðsynlegum aðföngum? Íslenskur landbúnaður er ekki bara atvinnugrein – hann er grunnstoð fæðuöryggis og sjálfstæðis. Án sterks innlends landbúnaðar er seigla samfélagsins veik. Seigla er ekki bara hugtak – hún er spurning um hvort við getum haldið áfram að fæða okkur sjálf þegar áföll dynja yfir. Landbúnaður er lykillinn að því og þess vegna vekur það furðu að sniðganga, meðvitað eða ómeðvitað, okkur bændastéttina í þessari umræðu.

Höfundur er varaformaður Nautgripabænda BÍ og stjórnarmaður BÍ.