Fermingar­börn, sjálfs­fróun og frjáls­lyndis­fíkn

Þjóðkirkja Íslands er í dag framsækin kirkjudeild og er sem slík óþreytandi að finna upp á nýjum leiðum til að boða fagnaðarerindið. Hún tók sig því nýlega til og bauð fermingarbörnum upp á kennslu í sjálfsfróun með guðlasts ívafi. Í stuttu máli þá var kynfræðingur fengin til að halda fyrirlestur og fór mikinn: Hún hvatti börnin til sjálfsfróunar og mun hafa hæðst að bæði Jesú Kristi, lærisveinum hans, Heilagri Guðsmóður og Heilagri Maríu Magdalenu að því virðist með hlátri viðstaddra presta að undirleik.

Úrtölumenn telja þessa uppákomu til marks um það að ill öfl starfi innan kirkjunnar sem hafi það að meginmarkmiði sínu að grafa undan kristinni trú á Íslandi en það verður að teljast afar ólíklegt og jafnvel meinfýsið. Við verðum nefnilega að hafa í huga að flestir prestar þjóðkirkjunnar eru sjúklingar sem glíma við alvarlega fíkn.

Fyrir rúmum tíu árum skrifaði rithöfundurinn Guðbergur Bergsson heitinn grein um þennan sjúkdóm, sem hann nefndi frjálslyndisfíknina. Hann taldi frjálslynt fólk bera öll einkenni fíkla: „Í öllum fjölmiðlum eru fíklar að sýna samúð og frjálslyndi. Þeir skjótast með látum út úr gluggaboru á klukkunni og gala eins og gaukur: Réttum ranglætið. Síðan er skellt aftur og fíkillinn “trekkir sig upp.”

Það er gott að hafa þetta í huga. Prestar Þjóðkirkjunnar voru einfaldlega sólgnir í næsta skammt af fentanyl-frjálslyndi: almenna viðurkenningu í hinu frjálslynda stórsamfélagi. Það skipti litlu þó að virðingu við börn, foreldra þeirra, heilaga Guðsmóður og Drottin sjálfan væri fórnað á altarinu. Fíkillinn þarf sinn skammt og aðeins steinaldarmenn eru ekki færir um að sýna því skilning.

En skilningur er eitt og ást er annað. Við verðum að velta því fyrir okkur hvernig við getum elskað þessa langt leiddu presta og veitt þeim einhverja líkn. Heilagur Tómas af Akvínó sagði jú að það að elska einhvern væri að vilja þeim það sem er þeim fyrir bestu. Í tilfelli fíkils er það yfirleitt tvennt: að svipta þá aðgengi af eiturlyfinu og veita þeim einhverskonar æðri tilgang.

Í kjölfar sjálfsfróunaruppþotsins hlustaði ég á viðtal við ágætan og að því virðist allsgáðan prest, Séra Grétar Halldór Gunnarsson, en hann var víst einn af fáum prestum kirkjunnar sem gaf á sér færi til viðtals. Séra Grétar sagði að kynfræðsla væri ekki á dagskrá hjá sér í fermingarfræðslunni enda væri áherslan á kynna börnin fyrir grunnatriðum kristinnar trúar. Börnin kynnu enda fæst Faðirvorið þegar þau kæmu til hans og því væri mikið verk að vinna. Þetta viðmót prestsins er auðvitað gott, mögulega eins og best verður á kosið við núverandi aðstæður. Séra Grétar er varfærinn en hann er hrópandi í eyðimörkinni og það er mögulegt að hann myndi jafnvel skella í lás í Kópavogskirkju ef að sjálfsfróunar- og frjálslyndisfíkla bæri að garði.

Viðtalið vakti mig til þó umhugsunar: Eru þrettán ára börn ekki alltof gömul til að vera læra grunnatriði trúarinnar? Eru þau ekki nógu þroskuð til að glíma við tiltölulega flókna guðfræði, kirkjusögu og myndmál, áhrif grískrar heimspeki á kristni og svo framvegis? Þau ættu að vera það. Þrettán ára börn eru engin kjánar, þvert á móti. En þau þurfa sterkari grunn og hann mætti rækta miklu fyrr.

Ég bý sjálfur vel að því að hafa stundað nám í Landakotsskóla þegar hann var ennþá rekinn af kaþólsku kirkjunni. Þar lærði ég kristin fræði tvisvar í viku frá fimm ára aldri. Við lásum bæði Gamla og Nýja testamentið, sögurnar birtust mér ljóslifandi og merkilegt nokk þá skildi ég þær vel, vissulega öðruvísi en síðar meir, en þær voru sannar: Dularfullar, ógurlegar og ægifagrar. Ég hef aldrei gleymt því þegar Adam og Eva féllu í freistni og fálu sig í skömm sinni fyrir Guði, spennunni þegar Abraham leiddi Ísak upp á fjallið til að fórna honum, ógæfu Jobs, visku Salómons konungs, Maríu og Jósef á flótta með Jesúbarnið, svikum Júdasar og hápunktinum sjálfum: písl og upprisu Krists. Það er fjársjóður að njóta þessara sagna ómengaðra sem barn í réttu umhverfi, að upplifa þær jafn sterkt og aðeins börn eru fær um upplifa sögur og það er gríðarsterkur grunnur til framtíðar hvort sem það er í trú, sögu eða menningarlæsi síðar meir. Í raun er þekking á kristinni trú megingrundvöllur þess að skilja okkur sjálf og samfélagið allt.

Langflestir Íslendingar tilheyra ennþá Þjóðkirkjunni, staða hennar er varin í stjórnarskrá, og hún gegnir ennþá því mikilvæga hlutverki að varðveita og efla kristna trú í landinu. Það er þó ekki gert þegar menn liggja á bakinu, örmagna af frjálslyndisfíkn. Það er gert þegar kirkjan gerist allsgáð, sækir í uppruna sinn og talar af sjálfstrausti, sannfærð um að hún hafi eitthvað að bjóða. Hún þarf að vera óhrædd að stunda trúboð, hvað sem öllum úrtölum líður. Það væri t.d eðlileg krafa af hennar hálfu að hinn kristni meirihluti landsmanna gæti gengið að kristnum fræðum vísum í almenningsskólum og að trú væri samofin skólastarfinu. Enginn væri betri talsmaður þess á Íslandi en öflug og samstíga þjóðkirkja.

Staðreyndin er þó sú að Þjóðkirkjan hefur verið upptekin við eitthvað allt annað og í stað þess að sækja fram hefur hún hörfað. Hún virðist einfaldlega hafa kokgleypt þá hugmynd trúlausra að kristin trú eigi ekki að vera samofin samfélaginu. Því fer sem fer: Hið trúlausa rými er nefnilega hvorki dautt né hlutlaust, það þenst út og ryðst inn á kirkjugólfið og þá enda prestar sem talsmenn sjálfsfróunar og viðhlæjendur guðlasts.

Höfundur er listamaður og leikmaður í kaþólsku kirkjunni.