1984 og Hunger Games á sama sviðinu

Samkoman sem átti að vera minning um Charlie Kirk var í raun æfing í því hvernig hægt er að stilla upp trúarlegu leikhúsi fyrir pólitískan ávinning. Þar stóð Donald Trump með trúarofstækisflokkana sína í kringum sig, og saman sungu þeir um kærleika og von – en aðeins fyrir útvalda. Það sem kallað var tryggð og trú var í reynd skilyrt hlýðni: annað hvort ert þú með okkur eða á móti okkur. Þetta var kærleikur sem fékk að lifa en aðeins ef hann kom með undirskrift, trúnaðarheit og dassi af fullri afneitun.

Charlie Kirk sjálfur var ekki þekktur fyrir að reisa brýr heldur þvert á móti. Hann talaði um „kristið þjóðríki“ og sá engan tilgang í fjölbreytileika eða jafnrétti. Það sem hann kallaði verndun „réttu gildanna“ var í raun árás á þá sem ekki passa inn í hans skilgreiningu á réttum hópi. Þeir sem lifa öðruvísi, elska öðruvísi eða trúa öðruvísi urðu að ógn. Þannig skapaðist pólitísk hugmyndafræði þar sem sundrung var kynnt sem samfélagsmyndun og fordæming var kynnt sem trú.

Þegar maður horfir á samkomuna með þetta í huga, verður ljóst að hún var ekki til heiðurs manni sem safnaði fólki saman í kærleika, heldur manni sem lærði að nota sundrung sem vopn. Trump og fylgismenn hans héldu uppi táknum hans, ekki vegna þess að þau væru sönn, heldur vegna þess að þau eru hentug í leiknum. Þetta var ekki minningarathöfn heldur fyrsta atriði í dystópísku leikriti þar sem andlát manns er umbreytt í pólitískt eldsneyti.

Leikrit í anda Orwells og Hunger Games

Það sem gerðist í salnum minnti meira á pólitískt leikrit en minningarathöfn. Það var allt til staðar: tónlistin, táknræn orð og áhorfendur sem áttu að ganga í takt. Þetta var eins og Orwell hefði samið handritið – nema að Trump tók að sér bæði hlutverk predikara og einræðisherra. Hann talaði ekki bara um dauðan mann heldur mótaði frásögn sem átti að þvinga tilfinningar fólks inn í fyrirfram ákveðinn farveg.

En það var líka óhugnanlegur svipur af Hunger Games í loftinu. Þar er það ekki nóg að lifa – heldur verður að sýna hollustu, að syngja með í kórnum, að halda uppi táknum sem sanna að þú sért á réttri hlið. Í stað þess að draga úr sundrungu, skapaði samkoman þá tilfinningu að aðeins væri til eitt rétt svið, einn réttur leikur og einn leiðtogi. Fólkið í salnum var ekki frjálst, það var áhorfendur í leikriti sem hafði engan annan endi en að styrkja þann sem stjórnar leiknum.

Þegar fólk grét og klappaði trúði það að það væri að upplifa kærleika. Í reynd var það að taka þátt í gaslýsingu: að kenna því að sundrung sé samstaða, að útilokun sé von og að fordæming sé trú. Þetta er uppskriftin sem hver kúgari notar: að selja hugmyndina um hlýðni sem eina leiðina til að lifa góðu lífi.

Það sem átti að vera sorg varð sviðsettur áróður, og minningin um Kirk var breytt í tákn sem þjónar aðeins þeim sem sitja á valdinu. Þetta var ekki helgiathöfn heldur sýning í anda 1984 og Hunger Games, þar sem hlutverk áhorfandans er ekki að hugsa heldur að trúa.

Trump sem hinn raunverulegi græðari

Þó Kirk hafi verið sá sem minnst var, þá var Trump hinn raunverulegi aðalhlutverkamaður. Hann nýtti andlát Kirk til að styrkja stöðu sína sem „leiðtogi gilda“ og „verndari trúarinnar“. Hann talaði um Kirk sem písl og gerði dauða hans að pólitísku verkfæri. Í stað þess að syrgja, breytti hann minningunni í vopn – og það vopn var beint að öllum sem ekki vilja né geta hlýtt hans boðskap.

Það er kaldhæðnislegt að sjá hvernig orð eins og kærleikur, tryggð og von eru snúin í andstæðu sína. Kærleikur sem útilokar. Tryggð sem byggir á ótta. Von sem stendur aðeins þeim til boða sem samþykkja að fylgja í blindni. Þetta er orðræðan sem dystópískar sögur eins og 1984 og Hunger Games hafa lengi varað við: þegar orð eru tæmd af merkingu og notuð sem áróðurstæki, verður fólkið sem hlustar bæði áhorfandi og fangi í sama leikritinu.

Í þessum blekkingarleik er það Trump sem græðir mest. Hann styrkir sitt vald með því að selja fólki ímynd um að það sé hluti af stærra heilögu verkefni, þegar í raun er það aðeins að þjóna hans eigin hagsmunum. Hann stillir sér upp sem hinn „sterki maður“ sem allir eiga að treysta, en í reynd er hann bara leikstjóri í pólitískri sýningu sem byggir á ótta.

Þannig verður dauði Kirk ekki saga um einstakling heldur sviðsetning þar sem Trump er bæði leikstjóri og aðalleikari. Hann græðir á því að breyta sorg í vopn, og það er ekkert nýtt í þeirri uppskrift. Það er gamalt bragð kúgarans, bara sett upp með amerískum fána, trúarlegum slagorðum og glansandi sviðsljósum. Og eins og í öllum dystópíum er það áhorfandinn sem þarf að ákveða hvort hann vill halda áfram að klappa – eða stíga út úr leiknum.

Höfundur er ljósmyndari, nemi í félagsráðgjöf, með bakgrunn í mannréttindum og samfélagmálum.