„Laun og kjör eru ekki það sama“

Íris ræddi þessi mál í Bítinu á Bylgjunni í morgun en þessi kjör og laun hafa verið til umræðu vegna nýrrar úttektar Viðskiptaráðs um kjör opinber starfsmanna. Viðskiptaráð fullyrðir í nýrri úttekt að opinberir starfsmenn séu með 19 prósent betri kjör. Viðskiptaráð byggir þá fullyrðingu á samanburði sem þau hafa gert á kjörum opinberra starfsmanna og starfsmanna í einkageiranum. 

Í úttekt þeirra eru aukin réttindi opinberra starfsmanna talin jafngilda 19 prósent kauphækkun miðað við einkageirann. Sérréttindin sem þar eru undir samkvæmt Viðskiptaráði eru styttri vinnuvika, ríkari veikindaréttur, aukið starfsöryggi og lengra orlof. Á vef Viðskiptaráðs segir að sérréttindin séu metin til fjár með því að bera saman áhrif starfstengdra réttinda á eiginlegt tímakaup opinberra starfsmanna annars vegar og starfsfólks í einkageiranum hins vegar. Viðskiptaráð birti úttektina fyrir helgi.

Laun og kjör ekki það sama

Kolbrún Halldórsdóttir formaður BHM sagði í fréttum á föstudag framsetningu Viðskiptaráðs villandi og að hann byggði á forsendum sem skekkti myndina. Í grein sem hún skrifaði talaði hún meðal annars um að karlar vinni lengur en konur og að konur séu um 73 prósent þeirra sem starfi í opinbera geiranum. Þá sagði hún úttektina gerða í „áróðursskyni“. Hún ræddi þessi mál svo einnig í Bítinu á Bylgjunni í gær og sakaði Viðskiptaráð um hræsni.

Sjá einnig: Opin­berir starfs­menn séu með ní­tján prósent betri kjör

Íris segir þessa útreikninga innlegg í umræðu um samning sem gerður var árið 2016 á milli stéttarfélaga, ríkis og sveitarfélaga sem til dæmis hefur verið vísað ítrekað til í kjarabaráttu kennara.

„Þegar fulltrúar ríkis og sveitarfélaga tala um þetta þá tala þau um að það hafi verið jöfnun kjara. Stéttarfélögin, eins og BHM, tala um jöfnun laun. Laun og kjör eru ekki það sama en það er það sem Viðskiptaráð er að fara af stað með. Að kjör eru líka mikils virði.“

Hún segist telja Kolbrúnu hafa skautað fullauðveldlega fram hjá umræðu um til dæmis uppsagnarverndina og að hún sé ríkari á opinberum markaði. Íris segir alveg ljóst að það sé ríkari vernd og meira starfsöryggi hjá opinberum markaði. Það hafi hún upplifað bæði sem kennari sem hún var í fimmtán ár áður en hún varð bæjarstjóri, og svo sem bæjarstjóri.

„Það er erfiðara, í þessu fáu skipti sem einhver stendur sig mjög illa í vinnu, að segja honum upp ef hann er opinber starfsmaður heldur en ef hann er á almennum markaði,“ segir Íris. Þau stéttarfélög sem eru á opinberum markaði geti ekki þrætt fyrir það og það hafi verið skrítið að Kolbrún hafi skautað fram hjá því.

Ekki endilega gott að jafna öll kjörin

Íris segir samt alveg ljóst miðað við umræðuna að Viðskiptaráð þurfi að fara betur ofan í „þessa 19 prósent tölu“.

Sjá einnig: Segir Við­skipta­ráð haldið þrá­hyggju

Íris segist ekki endilega sammála formanni BSRB, Sonju Þorbergsdóttur, að það eigi að jafna rétt starfsmanna á opinberum markaði og í einkageira upp á við.

„Ég held að þetta sé ekki sniðugt, að jafna þessi réttindi upp á við,“ segir Íris og að hún myndi frekar kjósa betri launakjör en til dæmis aukið starfsöryggi. Það sé samt mikilvægt að tryggja meira starfsöryggi á einkageira. Sem dæmi sé hægt að segja sumum sjómönnum upp með viku- eða mánaðarfyrirvara. Það þurfi einhverja leið þar sem það er meira jafnvægi. 

Íris segir mikilvægt að þessi umræða haldi áfram og að það verði fundinn sameiginlegur staður til að standa á þegar það er verið að meta kjör og réttindi og laun. Þessari umræðu í tengslum við kjarabaráttu kennara sé alls ekki lokið, heldur sé hún aðeins í pásu þar til í febrúar þegar verkföll hefjast að nýju ef ekki tekst að semja.

Þurfa að sýna gögnin

„Við erum að heyra allt aðra hluti frá Viðskiptaráði heldur en frá stéttarfélögunum,“ segir Íris og að það verði að finna einhvern stað þar sem hægt er að bera saman „epli og epli“.

Íris segist ekki geta giskað á það hver munurinn er eða hvort tala viðskiptaráðs, um 19 prósent sé rétt. En að hún geti tekið undir með Kolbrúnu að Viðskiptaráð þurfi að sýna betur hvaða hópar eru að baki samanburðinum.

„Það er klár munur á kjörum en til þess að geta borið þetta saman og verið marktæk þá finnst mér að Viðskiptaráð, stéttarfélögin, sambandið, ríkið, eigi að fara í þessu vinnu,“ segir Íris.

Það séu til nákvæmari upplýsingar um opinbera markaðinn en það hafi ekkert upp á sig fyrir stéttarfélög starfsmanna á opinberum markaði að þræta til dæmis fyrir það að það séu betri kjör hvað varðar til dæmis uppsagnarvernd og orlofsdaga.

Íris segir vont fyrir alla að það sé ekki búið að finna út úr því hvað eigi að bera saman og að það eigi að leggja áherslu á að finna þennan sameiginlega punkt.