Feður eiga undir högg að sækja í for­sjár­málum

Mörg hjónabönd enda með skilnaði sem leiðir til margra úrlausnarefna. Oft er sátt um hvernig leysa eigi úr þeim. Sum málanna, ekki síst forsjá barna, fara hins vegar fyrir dómstóla. Þar telja feður sem í þessu lenda að þeir eigi mjög undir högg að sækja. Það orð fer af að mæðurnar vinni ein­fald­lega öll forræðismál.

Mér er tjáð að fyrir allnokkrum árum hafi komið fram í umræðum á Alþingi að eitt ár hafi mæðurnar haft vinninginn í 53 af 54 málum. Ekki fylgdi fréttinni í hve mörgum málum hefði verið fallist á sameiginlegt forræði eða hvort þetta hefði átt sér stað áður en þau lög tóku gildi.

Skýringin er væntanlega sú að lög um meðferð dómsmála eru miðuð við þjóðfél­ag­ið eins og það var á árunum 1950-1970. Dómskerfið álítur það ennþá vera þann­ig. Á þess­um árum var það næstum algild regla að móðirin sá um heimilið og þar með börnin en faðirinn um tekjuöfl­unina. Hann þekkti þess vegna al­mennt séð miklu minna til barnaupp­eldis, þarfa barna og heimilisstörf heldur en móðir­in.

Hugsunar­hátturinn var allt annar. Allt var í fastari skorðum, fjölskyldan miðlæg­ari, hraði breytinga lítill miðað við nútímann, gamla fólkið kunni á allt eins vel og þeir sem yngri voru, tæki­fær­in færri, útvarpið aðal fréttamiðillinn, sendibréf aðal samskipta­mið­illinn, gagnfræðapróf markmið flestra annarra en þá helst yfir­stéttar­barna sem mörg fóru í menntaskóla, háskóla­nám var bara draumur flestra, osfrv.

Nú er þjóðfélagið orðið allt annað og flóknara. Yfirleitt eru bæði hjónin í að afla tekna fyrir heimilið sem hefur orð­ið til þess að faðirinn hefur tekið miklu meiri þátt í heimilisstörfum og uppeldi barn­anna. Hraði breyt­inga er orðinn það mikill að mörgu eldra fólki finnst það ekki geta fylgt þró­un­inni eftir og þarf aðstoð þeirra sem yngri eru til þess að geta tekið fullan þátt í þjóðfélaginu.

Þjóðfélagið sem var við lýði árin1950 – 1970 er ekki lengur til í huga almenn­ings en virðist eftir sem áður megin viðmið dóms­kerfisins. Ennþá virðist vera dæmt eins og þjóðfélag­ið sé eins og það var um það leyti. Ástæðan gæti verið sú að í dómsúr­skurð­um er mikið farið eftir þeim dómum sem áður hafa fallið sem höfðu farið eftir þeim dómum sem þá höfðu fallið og svo framvegis. Ekkert er í lögum um að dómar eigi að fylgja þjóðfél­ags­þró­uninni og mér vitandi ekkert afl sem í raun stuðlar að því. Ekkert er heldur í lögum um að rétt­læti, sann­girni og heil­brigð skynsemi eigi að vera til staðar í dómum.

Af ofangreindum ástæðum er dómskerfið í raun læst inni í eigin gildru vegna þess að það „situr bara og horfir í eigin barm og forðast að horfa í kringum sig“ og þegir alla gagnrýni í hel. Það lætur, eftir minni bestu vitneskju, hvorki Alþingi né ráðherra vita um vaxandi veik­leika í dóms­kerfinu á mörgum sviðum sem sýnir mik­­ið andvara­leysi.

Bókstaflega verður að vera einhver aðili í dómskerfinu sem hefur eftirlit með og yfir­sýn yfir þróunina í þjóðfélaginu og hvernig svokallaðar sannanir eru að breytast eða hafa breyst með tímanum. Um gæti verið að ræða nefnd eða stofnun sem gæti verið í tengslum við dómara á landinu og umboðsmann Alþingis eða einhvers aðila sem ætti að gæta hagsmuna almennings. Þurfi að breyta lögum ætti hún einnig að vera í tengslum við nefnd á Alþingi sem myndi leggja mat á málið og undir­búa framsetningu þess þar.

Hvað sem líður ofangreindu þá er niðurstaðan að miklu skárra væri að kasta upp um hana að teknu tilliti til rétt­læt­is, sanngirnis og heilbrigðar skynsemi en að dóm­ar­arnir dæmi.

Athuga þarf að þetta er fimmta greinin sem ég hef ritað og birst hefur hér á Vísi á rúmum tveimur vikum sem allar hafa fjallað um tegundir dómsmála þar sem nánast alger einstefna er í dómum.

Hinn sterki hefur vinninginn.

Svindlari hefur vinninginn.

Nauðgari hefur vinninginn.

Móðirin hefur vinninginn í forsjármáli.

Það sem að er að fyrir einstefnunni eru ekki minnstu rök sé litið til réttlætis sanngirnis og heil­brigðr­ar skynsemi. Í öllum greinunum hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að miklu skárra hefði verið að kasta upp um niðurstöðuna en dómarar dæmi.

Höfundur er rekstrarverkfræðingur.