„Þetta er víta­hringur sem maður óttast að sé hafinn“

„Við þurfum svolítið að horfa og meta stöðuna heildstætt núna. Með þessum hækkunum á stýrivöxtunum er auðvitað álag á heimilin að aukast verulega,“ segir Kristján Þórður Snæbjarnarson, forseti Alþýðusambands Íslands, í samtali við fréttastofu.

Hann segir að mikil útgjaldaaukning verði hjá heimilum landsins við þessa hækkun. „Einstök heimili geta verið að auka útgjöld sín alveg í tugum þúsunda á mánuði.“

Ríkisstjórnin gangrýnd

Í ályktun miðstjórnar ASÍ er ríkisstjórnin gagnrýnd fyrir aðgerðir, eða öllu heldur skort á þeim, þegar kemur að því að minnka verðbólguna.

„Aðgerðarleysi ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur gengur þvert á viðtekin viðbrögð í nágrannalöndum þar sem ráðamenn beita tækjum ríkisvaldsins til að lina áhrif afkomukreppunnar og vinna skipulega að því að hemja verðbólgu. Í þeirri staðreynd birtist forgangsröðun ríkisstjórnarinnar og sinnuleysi gagnvart afkomu fólksins í landinu,“ segir í ályktuninni.

Miðstjórn ASÍ hefur boðað til formannafundar til að ræða viðbrögð og aðgerðir við hækkuninni. Aðspurður út í viðbrögðin segir Kristján:

„Það sem við munum auðvitað vilja horfa á er hvernig stuðningurinn er til fólksins, hvað eru stjórnvöld að gera til að létta undir með heimilunum? Hver er stuðningurinn í formi vaxtabóta, húsnæðisbóta eða stuðning vegna leigumarkaðar og þar fram eftir götunum? Þetta há verðbólga er að hafa svo neikvæð áhrif á stöðu heimilanna að það er nauðsynlegt að taka umræðu um þetta og meta hvað sé hægt að gera í kjölfarið.“

Áhyggjur af föstum vöxtum sem eru að losna

Áhyggjur hafa verið um þau fjölmörgu lán sem eiga eftir að missa fasta vexti á komandi mánuðum. Kristján bendir á að gjöld þeirra lána eiga eftir að stóraukast. „Þeir sem festu vextina, það er einhver stór hópur að losna með vexti á þessu ári. Eins og staðan er núna má sá hópur búast við því að vaxtakjörin tvöfaldist, að greiðslur muni tvöfaldast á einu bretti við það,“ segir hann.

„Þetta er það sem við óttuðumst allverulega. Að þegar þetta raungerist að þá verða vandamálin annars vegar miklu stærri eða þá mun fólk neyðast til að fara út í verðtryggð lán, sem eru náttúrulega með lægri greiðslubyrði en verðbólgan leggst á höfuðstólinn og það er rosalega dýrt fyrir fólk. Á sama tíma og það gerist þá hætta auðvitað stýrivextir að virka á markaðinn.“

Óttast að vítahringur sé hafinn

Kristján segir að um vítahring sé að ræða. „Vítahringurinn er sá að það er verið að hækka stýrivexti vegna hárrar verðbólgu. Síðan er verðbólgan ennþá há, við sjáum engin áhrif af hækkun stýrivaxta, að það sé að draga úr verðbólgu,“ segir hann.

„Síðan er haldið áfram að hækka stýrivextina. Það mun ýta undir annars vegar að verðbólga haldi áfram að aukast eða haldist stöðug svona há. Síðan er hinn vinkillinn að þegar vextir eru fastir eða verðtryggðir að þá hafa stýrivextir mjög takmörkuð áhrif á markaðinn eins og Seðlabankinn vill að gerist. Hann vill að með hækkun stýrivaxta að heimili og fyrirtæki landsins dragi saman seglin, hætti að eyða. 

Það er það sem verið er að tala um en með því að vera í öðru fyrirkomulagi, ef að stýrivextir hafa ekki áhrif á heimilin þá þurfa þeir bara að hækka ennþá meira til að reyna að hafa einhver sambærileg áhrif og eins og ef fólk væri með breytilega óverðtryggða vexti. Þetta er vítahringur sem maður óttast að sé hafinn, að við séum komin þangað.“

Blæs á að verðbólgan sé kjarasamningunum að kenna

Miðstjórnin er ekki hrifin af því að kjarasamningum er kennt um verðbólguna. „Við auðvitað erum verulega ósátt við það sé verið að skella skömminni og skuldinni á kjarasamninga og launafólk á markaði. Það er auðvitað verulega fjarri lagi að svo sé,“ segir Kristján.

Seðlabankinn þurfi að líta sér nær, að stórum hluta megi rekja verðbólguna til „heimatilbúinnar fasteignabólu“ og verðhækkana í heiminum.

„Þannig við blásum á það, að það séu kjarasamningarnir sem hafa valdið þessari stöðu.“

Hér fyrir neðan má sjá ályktun miðstjórnar ASÍ í heild sinni: