Að skatt­leggja fjar­lægðir og bú­setu fólks

Ísland er land fjarlægðanna.

Efnahagur og velferð þjóðarinnar byggir ekki hvað síst á dreifðri búsetu, verndun og nýtinga hinna fjölbreyttu auðlinda til lands og sjávar.

Skattlagning og þjónustuskerðing landsbyggðarinnar takmarkar virðisauka í hagkerfi þjóðarinnar sem byggir hvað mest á grunnauðlindum og búsetu hinna dreifðu byggða.

Nú stendur landsbyggðin frammi fyrir stöðugt skertri þjónustu og aukinni skatlagningu á fjarlægðir frá höfuðborgarsvæðinu. Hækkun kílómetragjalds og álögut á olíur, bensin og faratæki

Ég reyndi að berjast gegn þessum viðhorfum á þingi. "En refurinn bítur sjaldnast nálægt greni sínu", eins og sagt var. Freistingin er að senda reikninguinn fyrst á þá sem fjærst höfuðborginni búa.

Þessi upplifun fólks um tvískiptingu þjóðarinnar kom skýrt fram í nýafstaðinni þjóðaratkvæðagreiðslu. Umræðan sem á eftir fylgdi lýsti jafnvel hroka í garð landsbyggðarfólks og atvinnugreina þeirra.

Skýrsla um aukna skattlagningu bifreiða og fjarlægða.

"Bein gjaldheimta ríkisins af ökutækjum, eldsneyti og akstri hefur verið umfram heildarútgjöld ríkisins til vegasamgangna undanfarin ár samkvæmt nýrri greiningu frá Samtökum iðnaðarins.

Samkvæmt greiningunni námu beinar tekjur ríkisins á árunum 2019-2025 af þessum gjaldstofnum samtals 338 milljörðum króna samanborið við 255 milljarða í heildarútgjöld til vegasamgangna. Tekjur umfram útgjöld námu því 83 milljörðum á tímabilinu.

Bilið farið vaxandi

Bilið milli gjaldheimtu og útgjalda hefur farið vaxandi á síðustu árum. Árið 2025 nam bein gjaldheimta um 64,9 milljörðum, samanborið við 43,9 milljarða í heildarútgjöld til vegasamgangna. Mismunurinn var því um 21 milljarður.

Samkvæmt horfum fyrir árið 2026 verður munurinn um 23,1 milljarður. Árið 2027 sker sig sérstaklega úr. Þá er bein gjaldheimta áætluð um 83,9 milljarðar, en heildarútgjöld til vegasamgangna um 50,0 milljarðar. Mismunurinn eykst því í tæplega 34 milljarða,“ segir í greiningu Samtaka Iðnaðarins".

Skattlagning landsbyggðar og fjarlægða heftir vöxt, velferðar og virðisauka í atvinnulífi þjóðarinnar

Rökin fyrir öllum þessum gjöldum voru að þau færu öll til að bæta og styrkja samgöngukerfið. En svo er alls ekki.

Þessi endalausa skattheimta á fjarlægðir skerðir búsetu skilyrði á landsbyggðinni og jafnframt tekjur og virðisauka þeirra atvinnugreina sem stundaðar eru vítt og breytt um landið.

Höfundur er fyrrv. alþm. og ráðherra.