Hver verndar velferð barna þegar náttúran blandar kynjunum? Jón Þór Ólafsson skrifar 26. september 2026 08:01 Móðir náttúra ákveður kyn og blöndu þeirra með fjölbreyttum hætti. Allt frá genum, kynkyrtlum, kynhormónum og næmni kynfruma fyrir þeim. Þetta er allt saman saman erða- og líffræði 101 - og þá eru ótalin upplifun fólks af sínu kyni sem vísindin sýna okkur að getur líka haft líffræðilegar rætur. Hverjum er ekki sama spyrja sumir? Greinilega sumum - því það þýðir breytingar að samþykkja að náttúran skapaði mannskepnuna öðruvísi en mannskepnan skapaði sitt samfélag - og það er óþægilegt fyrir suma. En við höfum gert það milljón sinnum í sögu okkar sem mannkyn: Að stunda kynlíf utan hjónabands fylgdi dauðadómur. Skilnaður var lengi vel ólöglegur. Og öll kynhneigð önnur en gagnkynhneigð var greind sem geðröskun. Okkur er að takast þetta líka núna með aukinni vernda á velferð intersex og trans barna - og núna eins og áður þá eru mannúð, vísindi og málefnalegt samtal leiðin framhjá fordómum og til að róa hræðsluna sem fóðrar þá. Til að vernda börn þá þurfum við fullorðna fólkið að vanda okkur. Lög um kynrænt sjálfræði sem voru samþykkt 2019 með öllum greiddum atkvæðum á Alþingi, bönnuðu loksins „óafturkræf læknisfræðileg inngrip“ á börnum, þar til að þau hafa aldur og þroska til að koma að þeirri ákvörðun. Lögin þýða aðekkert barn, enginn undir átján ára aldri, fer í kynleiðréttingaraðgerð hér á landi. Og sjálfræðið til að koma að ákvörðunum um hormóna breytingar á eigin líkama fá aðeins 16 ára börn og eldri, og þá aðeins eftir ítarlega upplýsingagjöf um mögulegar afleiðingar, samráð við foreldra og að teymi heilbrigðisstarfsfólks sé sammála að það sé barninu fyrir bestu. Lögin voru vandlega unnin í samræmi við teymi heilbrigðisstarfsfólks sem segir: „Börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.“ Og lögin voru unnin í samráði við og með stuðningi frá Umboðsmanni Barna, Barnaverndarstofu og Barnaheill, frá Landlækni og Barna- og unglingageðdeild Landspítalans, frá réttindasamtökum Intersex, Trans og Heildarsamtökum hinsegin fólks, ásamt Prestastefnu Þjóðkirkjunnar og Siðfræðistofnun Háskóla Íslands. Þau sem hafa hér á landi tileinkað líf sitt til að vernda réttindi barna, sálfræðilega líðan þeirra og líkamlega heilsu eru samstíga hinsegin samfélaginu, sálfræðingum, siðfræðingum og prestum, að lögin séu mikil réttarbót fyrir velferð intersex og trans barna. Börn eiga því skilið að þingmenn sem telja sig vita betur um: ‘heilsu þeirra og velferð’ - en þau sjálf með foreldrum sínum og heilbrigðisstarfsfólki í samræmi við gildandi lög - að þeir að lágmarki vandi sig í umræðu sem varðar: ‘heilsu þeirra og velferð.’ Og börn eiga það líka skilið að þessir þingmenn leggi það þá á sig að kynna sér nýju lögin - til að leggja svo fram vandaðar og vel rökstuddar breytingar á þeim - ef þeim er alvara um að lögin verndi ekki nógu vel velferð þeirra. Og börnin okkar eiga það svo sannarlega skilið að við fullorðna fólkið minnum hvert annað á að vanda umræðuna þegar það kemur að velferð þeirra. - Um það getum við flest verið samstíga. Höfundur er fyrrum Alþingismaður. Viltu birta grein á Vísi? Kynntu þér reglur ritstjórnar um skoðanagreinar. Senda grein Mest lesið Halldór 26.09.2026 Halldór Hvað þarf barn í grunnskóla að kunna til að fá 10 í grunnskóla? Þorsteinn Mar Gunnlaugsson Skoðun Hver verndar velferð barna þegar náttúran blandar kynjunum? Jón Þór Ólafsson Skoðun Einhliða bergmálshellir og heimildir sem hrynja Lilja Benatov Hjartar Skoðun Fjöldi opinberra starfsmanna - deilt um keisarans skegg Ingvar Freyr Ingvarsson Skoðun Reykjalundur endurhæfir – Endurhæfum Reykjalund Svana Helen Björnsdóttir Skoðun Aðgerðaáætlunin er til, en hvar stöndum við? Sigurlín Margrét Sigurðardóttir Skoðun Ábyrgðinni má ekki útvista til tækninnar Karen Ósk Nielsen Björnsdóttir Skoðun Af indíánum og kúrekum Guðrún Jónsdóttir Skoðun Gulur september: Helst góð geðheilsa í hendur við góða stjórnun? Katrín Þrastardóttir Skoðun Skoðun Skoðun PISA-skellur en hvað svo? Inga Sæland skrifar Skoðun Hver verndar velferð barna þegar náttúran blandar kynjunum? Jón Þór Ólafsson skrifar Skoðun Einhliða bergmálshellir og heimildir sem hrynja Lilja Benatov Hjartar skrifar Skoðun KEMUR TÓLFAN? Hilmar Jökull Stefánsson skrifar Skoðun Ábyrgðinni má ekki útvista til tækninnar Karen Ósk Nielsen Björnsdóttir skrifar Skoðun Gervigreindin kaupir ekki það sem hún skilur ekki Jens Gunnarsson skrifar Skoðun Fólkið á bak við öruggt flug Elísabet Heiða Valdemarsdóttir skrifar Skoðun Fjöldi opinberra starfsmanna - deilt um keisarans skegg Ingvar Freyr Ingvarsson skrifar Skoðun Stafrænt heilbrigðiskerfið byggt á skilvirkni Hilmar Ingimundarson skrifar Skoðun Hvað þarf barn í grunnskóla að kunna til að fá 10 í grunnskóla? Þorsteinn Mar Gunnlaugsson skrifar Skoðun Reykjalundur endurhæfir – Endurhæfum Reykjalund Svana Helen Björnsdóttir skrifar Skoðun Að ganga út eða ganga inn Indriði Þröstur Gunnlaugsson skrifar Skoðun Gulur september: Helst góð geðheilsa í hendur við góða stjórnun? Katrín Þrastardóttir skrifar Skoðun Aðgerðaáætlunin er til, en hvar stöndum við? Sigurlín Margrét Sigurðardóttir skrifar Skoðun Af indíánum og kúrekum Guðrún Jónsdóttir skrifar Skoðun Icelandair: Hver á flugfélagið og hver vill kaupa það? Gestur Valgarðsson skrifar Skoðun Áskorun til heilbrigðisráðherra Ásgrímur Grétar Jörundsson skrifar Skoðun Samræðusiðfræði og sálgæsla Ása Lind Finnbogadóttir skrifar Skoðun Þegar landsframleiðsla dugar ekki Sigurður Sigurðsson skrifar Skoðun Fáfræði, fordómar og fimm flokkar Hjálmtýs Lilja Benatov Hjartar skrifar Skoðun Þegar sjálfboðaliðar borga með sér Hildur Dís Jónsdóttir skrifar Skoðun Sleggjan fundin Dofri Hermannsson skrifar Skoðun Að vaxa út úr vandanum Runólfur Ágústsson skrifar Skoðun Tuttugu ár frá brottför varnarliðsins – úr áfalli í uppbyggingu Árni Sigfússon skrifar Skoðun Gefið með annarri hendinni og tekið með hinni Sigrún Ólafsdóttir,Zophonías O. Jónsson skrifar Skoðun Hvers vegna liggur svona mikið á? Um breytingar á námsmati í grunnskólum Sædís Ósk Harðardóttir skrifar Skoðun Opið bréf til ríkisstjórnar Íslands - Ákall um aðgerðir vegna þjóðarmorðs Halldóra Haraldsdóttir skrifar Skoðun SÁÁ er stærra en einstaklingarnir Ólafur Hand skrifar Skoðun Festi frystir verð á yfir 600 vörum í baráttunni gegn verðbólgu Ásta S. Fjeldsted,Magnús Kr. Ingason skrifar Skoðun Meistaravík, Akureyri og nýtt öryggishlutverk á norðurslóðum Njáll Trausti Friðbertsson skrifar Sjá meira
Móðir náttúra ákveður kyn og blöndu þeirra með fjölbreyttum hætti. Allt frá genum, kynkyrtlum, kynhormónum og næmni kynfruma fyrir þeim. Þetta er allt saman saman erða- og líffræði 101 - og þá eru ótalin upplifun fólks af sínu kyni sem vísindin sýna okkur að getur líka haft líffræðilegar rætur. Hverjum er ekki sama spyrja sumir? Greinilega sumum - því það þýðir breytingar að samþykkja að náttúran skapaði mannskepnuna öðruvísi en mannskepnan skapaði sitt samfélag - og það er óþægilegt fyrir suma. En við höfum gert það milljón sinnum í sögu okkar sem mannkyn: Að stunda kynlíf utan hjónabands fylgdi dauðadómur. Skilnaður var lengi vel ólöglegur. Og öll kynhneigð önnur en gagnkynhneigð var greind sem geðröskun. Okkur er að takast þetta líka núna með aukinni vernda á velferð intersex og trans barna - og núna eins og áður þá eru mannúð, vísindi og málefnalegt samtal leiðin framhjá fordómum og til að róa hræðsluna sem fóðrar þá. Til að vernda börn þá þurfum við fullorðna fólkið að vanda okkur. Lög um kynrænt sjálfræði sem voru samþykkt 2019 með öllum greiddum atkvæðum á Alþingi, bönnuðu loksins „óafturkræf læknisfræðileg inngrip“ á börnum, þar til að þau hafa aldur og þroska til að koma að þeirri ákvörðun. Lögin þýða aðekkert barn, enginn undir átján ára aldri, fer í kynleiðréttingaraðgerð hér á landi. Og sjálfræðið til að koma að ákvörðunum um hormóna breytingar á eigin líkama fá aðeins 16 ára börn og eldri, og þá aðeins eftir ítarlega upplýsingagjöf um mögulegar afleiðingar, samráð við foreldra og að teymi heilbrigðisstarfsfólks sé sammála að það sé barninu fyrir bestu. Lögin voru vandlega unnin í samræmi við teymi heilbrigðisstarfsfólks sem segir: „Börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.“ Og lögin voru unnin í samráði við og með stuðningi frá Umboðsmanni Barna, Barnaverndarstofu og Barnaheill, frá Landlækni og Barna- og unglingageðdeild Landspítalans, frá réttindasamtökum Intersex, Trans og Heildarsamtökum hinsegin fólks, ásamt Prestastefnu Þjóðkirkjunnar og Siðfræðistofnun Háskóla Íslands. Þau sem hafa hér á landi tileinkað líf sitt til að vernda réttindi barna, sálfræðilega líðan þeirra og líkamlega heilsu eru samstíga hinsegin samfélaginu, sálfræðingum, siðfræðingum og prestum, að lögin séu mikil réttarbót fyrir velferð intersex og trans barna. Börn eiga því skilið að þingmenn sem telja sig vita betur um: ‘heilsu þeirra og velferð’ - en þau sjálf með foreldrum sínum og heilbrigðisstarfsfólki í samræmi við gildandi lög - að þeir að lágmarki vandi sig í umræðu sem varðar: ‘heilsu þeirra og velferð.’ Og börn eiga það líka skilið að þessir þingmenn leggi það þá á sig að kynna sér nýju lögin - til að leggja svo fram vandaðar og vel rökstuddar breytingar á þeim - ef þeim er alvara um að lögin verndi ekki nógu vel velferð þeirra. Og börnin okkar eiga það svo sannarlega skilið að við fullorðna fólkið minnum hvert annað á að vanda umræðuna þegar það kemur að velferð þeirra. - Um það getum við flest verið samstíga. Höfundur er fyrrum Alþingismaður.
Skoðun Hvað þarf barn í grunnskóla að kunna til að fá 10 í grunnskóla? Þorsteinn Mar Gunnlaugsson skrifar
Skoðun Gulur september: Helst góð geðheilsa í hendur við góða stjórnun? Katrín Þrastardóttir skrifar
Skoðun Hvers vegna liggur svona mikið á? Um breytingar á námsmati í grunnskólum Sædís Ósk Harðardóttir skrifar
Skoðun Opið bréf til ríkisstjórnar Íslands - Ákall um aðgerðir vegna þjóðarmorðs Halldóra Haraldsdóttir skrifar
Skoðun Festi frystir verð á yfir 600 vörum í baráttunni gegn verðbólgu Ásta S. Fjeldsted,Magnús Kr. Ingason skrifar
Skoðun Meistaravík, Akureyri og nýtt öryggishlutverk á norðurslóðum Njáll Trausti Friðbertsson skrifar