Samræðusiðfræði og sál­gæsla

Ég er nýkomin af málþingi heimspekistofnunar um nýja bók Vilhjálms Árnasonar; Samræðusiðfræði. Þar voru tvö stutt erindi um bókina og spurningar settar fram sem Vilhjálmur svo svaraði. Annað erindið vakti sérstaka athygli mína en það var eftir Ástríði Stefánsdóttur lækni og lífsiðfræðing. Hún fjallaði þar um nokkrar greinar í bókinni sem fjalla um hagnýta siðfræði og þá sérstaklega lífsiðfræði og að einhverju leyti mögulega sýn Kierkegaards á þau málefni.

Ég verð að viðurkenna að ég er ekki búin að lesa allar greinarnar í bók Vilhjálms en ég er vissulega byrjuð að lesa bókina enda vekur hún hjá mér áhuga bæði sem heimspekikennara og samfélagsaktívista sem hefur tekið þátt í pólitískri samræðu í samfélaginu síðustu 12 ár eða svo.

Ástríður nefndi í erindi sínu að þótt það væri mikilvægt að fjalla um siðferðileg lögmál og kenningar eða almenn skilyrði fyrir ákvörðunum í lífsiðfræði væri annað jafnvel mikilvægara. Það er sú næmni og innsæi sem t.d. þarf að þjálfa hjá heilbrigðisstarfsfólki fyrir hverjum skjólstæðingi eða siðferðilegu álitamáli sem kæmi upp. Ástríður kennir læknanemum lífsiðfræði og spurði líka í lok erindisins hvernig maður kennir slíkt fag. Kennsla þar sem einn kennari heldur fyrirlestur með glærum fyrir kannski tugi eða jafnvel hundruði nemenda væri kannski ekki að ná að þjálfa þá næmni sem þyrfti til að fólk yrði fyllilega tilbúið til starfa í heilbrigðisstörfum. Hún nefndi að besta kennslan í þessu að hennar mati hefði verið þegar hún var með lítinn hóp nema sem hittust í nokkur skipti og gátu rætt af einhverri dýpt um einstaka mál.

Kierkegaard fjallar um mikilvægi þess að setja sig í spor annarra og ef maður vill hjálpa öðrum með vandamál sín sé það mikilvægasta að hlusta á viðkomandi. Þessi virka hlustun, sem Vilhjálmur fjallar einmitt töluvert um í bók sinni, sem virðir fyrirbærafræðilega reynslu viðkomandi með öðrum orðum upplifun hans. Ekkert er verra fyrir fólk sem opnar sig með vandamál sín að fólk komi með óumbeðin ráð útfrá eigin reynslu, hugmyndum og skoðunum. Að byrja hjálpina með virkri hlustum og þeim stað sem viðkomandi er á hverju sinni er það sem Kierkagaard er að tala um.

Þetta er það mikilvægasta í allri sálgæslu, bæði trúarlegri, tilvistarlegri og þeirri sem heilbrigðisstarfsfólk þarf að sinna. Ég man vel eftir þessum áherslum í mínu námi í guðfræði þar sem ég lærði töluverða sálgæslu í djáknanámi mínu. Ég hafði svo mikinn áhuga á sálgæslu að meðfram fullri kennslu eftir útskrift tók ég einnig þrjú námskeið hjá Endurmenntun HÍ í faginu. Mér fannst það eitthvað sem gæti gagnast í starfi mínu sem kennari þó svo að kennarar sinni vissulega ekki formlegri sálgæslu. En sálgæsla gagnast manni líka bara sem manneskju sem á í alls konar samskiptum og samræðum bæði persónulegum og faglegum.

Ég fagna því innilega að nú sé hægt að klára formlega diplómu í sálgæslu hjá Endurmennt. Ég held að það sé gott fyrir samfélagið að fleiri læri sálgæslu. Ég fagna líka þessum áherslum í heimspekinni hjá Vilhjálmi og fleirum. Samræðusiðfræðin sem leggur áherslu á virka hlustun er líka eitthvað sem fleiri í samfélaginu mættu tileinka sér. Þetta sameinar alla vega áhuga minn og nám á sviði heimspeki, sálfræði, guðfræði, kennslufræði og lýðheilsu. Ég hlakka til að lesa meira í bók Vilhjálms ekki síst seinustu greinina hans um ferðalagið frá tilvistarheimspeki til siðfræðinnar og til tilvistarheimspekinnar aftur. Ég held að sálgæsla hljóti að vera hluti af þeirri vegferð.

Höfundur er heimspekikennari og menntuð í sálgæslu.