Hvað er til ráða?

Hvernig virkar samfélag þar sem engar afleiðingar eru fyrir hendi fyrir það að standa ekki við skil af sínu. Ef dómari í fótboltaleik dæmir aldrei hendi? Eða engir sér til þess að þyngdartakmörkunum sé fylgt þegar hnefaleikamenn etja kappi í hringnum, dyraverðir kíkja ekki á skilríki og fleira frameftir götum. Ég læt það liggja milli hluta hverjar afleiðingarnar verða en flestir geta nú lesið á milli línanna og séð til um leikslok. Það sem flestir gera sér ekki grein fyrir að svona er þessu háttað í grunnskólanum. Þar fara nemendur upp um bekk á hverju ári þrátt fyrir að ná ekki lágmarks viðmiðum um hæfni. Og það eru engar haldbærar afleiðingar fyrir því að sinna námi engan veginn, hvorki fyrir foreldra né nemendur. Svo eru börnin að fljóta áfram lenda í því að vera í námsefni sem þau hafa enga burði til fylgja. Vandanum er rutt á undan sér og kennarar fá ekki rönd við reist. Svo koma nemendur á unglingastig þar sem bekkjarstærðir eru alla jafna stærri jafnvel kringum þrjátíu einstaklingar þar sem sumir nemendur kunna varla að lesa og aðrir sem eru byrjaðir að gera ígrundaðar ritgerðir að það gengur heldur ógreiðlega fyrir kennara að veita hverjum og einum kennslu við hæfi. Oft er talað menntun um jöfnunartæki, en það getur ekki falist í því að hífa einungis þá upp sem illa gengur en láta þá sem frammúr skara afskiptalausa og vona hið besta. Bæði bráðgerir og meðalmenn eiga sama rétt á menntun og þeir sem eru óalandi og óferjandi. Einnig hefur borið á því, að því minnsta síðastliðna tvo áratugi ef ekki lengur, að slaknað hefur verulega á öllum hegðunarviðmiðum í uppeldi og foreldrar alltof margra barna líta á skólann sem eitthvað barnapössunarbatterí eða geymslurými og kennarana sem og þjónustufulltrúa. Sömu foreldrar gera svo kröfu á að skólinn taki að sér að ala upp og kenna krökkunum án þess þó að mega setja þeim nokkur mörk.

Við þurfum að horfast í augu við hvert hlutverk grunnskólans á að vera og hvaða væntingar við berum til hans sem samfélag. Ef hann er menntastofnun, þá á hann fyrst og fremst að mennta, ekki að ala upp. Því með því að setja grunnskólinn sífellt í stól foreldra og vera uppeldisstofnun erum við að flækja hlutverk hans samhliða því að gera lítið úr foreldrum og gefum í skyn að þau séu ekki starfi sínu vaxin, og ég tel nú að yfirgnæfandi meirihluti séu starfi sínu vaxin.

Ein af mögulegum lausnum væri að hleypa nemendum ekki upp á næsta hæfniþrep og upp um bekk ef þau ná ekki lágmarks viðmiðum námsefnið. Annar vinkill væri að stokka upp og byggja grunnskólann upp með ákveðnu áfangakerfi líkt og þekkist í sumum menntaskólum en þá gætu nemendur til að mynda verið í 2. bekk í stærðfræði en 3. bekk í íslensku, eða eitthvað fram eftir götum. En það væri auðvitað ákveðin getuskipting og hefur lengi vel þótt samfélagslegt tabú innan menntakerfisins.

Dramatískasta leiðin væri einfaldlega að afnema skólaskyldu eða einkavæða skólakerfið algjörlega en ég held að það myndi ekki góðri lukku stýra og leyfi mér að fullyrða að fæstir yrðu því samþykkir.

Höfundur er grunnskólakennari.