Þing­kosningar í Sví­þjóð: Stjórnin riðar til falls en að mynda nýja gæti reynst erfitt

Þingkosningar fara fram í Svíþjóð á sunnudag en þær fara að jafnaði fram á fjögurra ára fresti. Ólíkt okkur Íslendingum kjósa Svíar samtímis til svæðis- og sveitarstjórna og skila því þremur atkvæðaseðlum í kjörkassana.

Síðustu fjögur ár hefur minnihlutastjórn hægriflokka verið við völd í Svíþjóð með Ulf Kristersson, formann Moderaterna, í forystu en segja má að Moderaterna séu systurflokkur Sjálfstæðisflokksins hér á landi. Auk Moderaterna eiga Frjálslyndi flokkurinn og Kristilegir demókratar sæti við ríkisstjórnarborðið.

Fjarhægriflokkurinn Svíþjóðardemókratar ver síðan stjórnina falli og er það hluti af svokölluðu Tidö-samkomulagi sem undirritað var eftir síðustu kosningar. Flokkurinn situr ekki í ríkisstjórninni sjálfri en í gegnum áðurnefnt samkomulag nær hann að koma hluta af sínum baráttumálum þar í gegn.

Beinagrindurnar í skápnum

Svíþjóðardemókratar hafa aldrei verið hluti af ríkisstjórn Svíþjóðar og í raun var það fyrst við undirritun áðurnefnds Tidö-samkomulags sem flokkurinn varð hluti af meirihlutasamstarfi. Flokkurinn var stofnaður árið 1988 og hafði þá skýr tengsl við hreyfingar nýnasista en árið 1995 hófst tilraun til hreinsunar innan hans raða. 

Rannsókn sænska ríkisins sem gerð var árið 2012 komst að þeirri niðurstöðu að flokkurinn hafi lagt sig fram við að hreinsa gamlar beinagrindur úr skápnum en ekki tekist það fullkomlega. Reglulega hafa komið upp hneykslismál tengd háttsettum aðilum innan flokksins þó þeim hafi fækkað með tímanum.

Nýlega kom til dæmis í ljós að starfsmaður flokksins hafði deilt áróðri frá rússneskum stjórnvöldum og jafnframt sótt um störf hjá stjórnarráði Svía með beintengingu við Rússland. 

Núverandi formaður Jimmie Åkesson hefur setið í formannssætinu allt frá árinu 2005 en í kosningunum fimm árum síðar náði flokkurinn í fyrsta sinn mönnum inn á sænska þingið, Riksdagen.

Hafa hvatt kjósendur til að kjósa annan flokk

Það er ekki að ástæðulausu að saga Svíþjóðardemókrata er sögð í stuttu máli hér að ofan. Sagan og tengingin við hreyfingar nýnasisma gera það að verkum að forystumenn stjórnarandstöðuflokkanna Sósíaldemókrata, Græningja, Miðflokksins og Vinstriflokksins hafa útilokað algjörlega samstarf með Svíþjóðardemókrötum.

Jafnframt var Frjálslyndi flokkurinn lengi vel tregur í taumi hvað varðar samstarf við flokk Åkesson en nýr formaður Frjálslyndra, Simona Mohamsson menntamálaráðherra, opnaði þær dyr upp á gátt í kjölfar þess að hún tók við formennsku síðasta sumar. Í vor tilkynnti hún síðan að Frjálslyndir myndu ekki setja sig á móti því að sitja í ríkisstjórn þar sem fulltrúar Svíþjóðardemókrata myndi skipa ráðherraembætti.

Þetta útspil orsakaði flótta úr flokknum og lengi vel hefur hann mælst undir 4 prósentum en það er lágmarkið sem þarf til að ná inn þingmanni. Síðustu daga hefur flokkurinn þó mælst inni á þingi og gæti þar haft áhrif að Jimmie Åkesson hvatti stuðningsmenn Svíþjóðardemókrata til að kjósa taktískt og tryggja að Frjálslyndi flokkurinn næði manni á þing.

Það bendir því allt til þess að haldi ríkisstjórnin velli muni Svíþjóðardemókratar ekki bara vera stuðningsflokkur í samstarfi hægri flokkanna heldur fái ráðherrasæti við ríkisstjórnarborðið.

Myndun vinstri stjórnar gæti reynst flókin

Rík hefð er fyrir svokallaðri blokkapólitík í Svíþjóð. Það þýðir að fyrir kosningar er nokkuð ljóst hvaða flokkar muni vinna saman nái þeir meirihluta atkvæða. Hægriblokkin samanstendur af núverandi ríkisstjórnarflokkum en vinstriblokkina mynda Sósíaldemókratar, Miðflokkurinn, Græningjar og Vinstriflokkurinn.

Málið er þó ekki alveg svo einfalt því Miðflokkurinn, sem segja má að sé systurflokkur Framsóknarflokksins hér á landi, hefur útilokað að starfa í ríkisstjórn með Vinstriflokknum og sagt hann öfgaflokk. Vinstriflokkurinn þurfti meðal annars nýlega að stroka frambjóðendur af listum flokksins sem vegna hatursfullra ummæla sem fallið höfðu um gyðinga.

Í raun hafa forystumenn Miðflokksins og Vinstriflokksins hnakkrifist fyrir opnum tjöldum nú í aðdraganda kosninga og þó ríkisstjórnin falli, líkt og skoðanakannanir benda til, gæti orðið erfitt fyrir Magdalenu Andersson formann Sósíaldemókrata að mynda ríkisstjórn. 

Elisabeth Thand Ringqvist, formaður Miðflokksins, hefur til að mynda sagt að hún vilji heldur að kosið verði að nýju frekar en að Vinstriflokkurinn fái sæti við ríkisstjórnarborðið. Óljóst er hins vegar hvort Miðflokkurinn vilji sitja í stjórn sem Vinstriflokkurinn styður með svipuðu fyrirkomulagi og hjá núverandi stjórn. 

Ringqvist hefur síðustu vikur daðrað við Ebbu Busch, formann Kristilegra demókrata, og sagt opinberlega að hún sé tilbúin að mynda ríkisstjórn sem samanstandi af þeim flokkum ásamt Sósíaldemókrötum og Græningjum en til að þessi staða raungerist þyrftu Kristilegir demókratar að skipta um lið, frá hægriblokkinni og yfir til vinstri. 

Erfitt er að sjá það gerast en þó eru fordæmi fyrir slíku. Í kosningunum 2018 náði til dæmis hvorki hægri- né vinstri blokkin meirihluta og eftir stjórnarkreppu um haustið var mynduð ríkisstjórn Sósíaldemókrata og Græningja, studd af Frjálslyndum og Miðflokknum.

Hefur dregið saman á milli blokkanna

Samkvæmt nýrri skoðanakönnun sem birtist í morgun mælist vinstriblokkin með 50,8 prósent atkvæða en hægriblokkin 47,6 prósent. Verði þetta raunin er ljóst að stjórnin mun falla en þróunin síðustu vikur sýnir að dregið hefur saman á milli blokkanna tveggja.

Stærstu fréttirnar eru hins vegar þær að Frjálslyndi flokkurinn mælist með 5,4 prósent og er því nokkuð örugglega kominn yfir fjögurra prósenta línuna sem þarf til að komast inn í Riksdagen. Verði það raunin aukast lífslíkur ríkisstjórnarinnar umtalsvert.

Reyndar hafa Frjálslyndir töluverðar áhyggjur af því að þeir sem kusu utankjörfundar hafi mögulega gleymt þeim en það kemur í ljós þegar talið verður upp úr kjörkössunum.

Sósíaldemókratar eru og verða langstærsti flokkurinn en 28,6 prósent fylgi er engu að síður minna en í kosningunum fyrir fjórum árum. Moderaterna hoppa eflaust ekki heldur hæð sína í loft upp yfir þessum tölum því 16,8 prósenta fylgið þeirra er rúmum tveimur prósentum minna en fyrir fjórum árum og enn eru þeir minni en Svíþjóðardemókratar Jimmie Åkesson.