„Þá sé þetta sem næst úti­lokað“

Michiel Hoogeveen, hollenskur þingmaður JA21-flokksins, krafði forsætisráðherra ríkisins um svör við því hvort Holland myndi gera það að skilyrði fyrir inngöngu nýrra ríkja í Evrópusambandið að gangast undir sjávarútvegsstefnu sambandsins.

Forsætisráðherra Hollands svaraði því játandi. Í kjölfarið lögðu Hoogeveen og þingmaðurinn Diederik Boomsma fram ályktun. 

Þar var hollenska ríkisstjórnin hvött til að staðfesta á vettvangi Evrópusambandsins að sameiginlega sjávarútvegsstefnan, þar á meðal reglur um aðgang að hafsvæðum og fiskimiðum, væri óaðskiljanlegur hluti af regluverki Evrópusambandsins í aðildarviðræðum. Ályktunin um málið var samþykkt 17. júní með 146 atkvæðum af 150. 

Utanríkisráðherra sagði fyrr í dag að þetta svar forsætisráðherra Hollands væri ekki í samræmi við hennar samtöl við Hollendinga og aðra kollega innan Evrópusambandsins. Hún ítrekaði að um samningaviðræður væri að ræða.

Veldur umtali víðar í Evrópu

Costas Kadis, sjávarútvegsstjóri ESB, hefur áður tjáð sig um mögulega undanþágu Íslands frá stefnunni og kvaðst opinn fyrir sérlausnum. Ummælin hafa vakið athygli víðar en í Hollandi.

Í Danmörku lagði Evrópunefnd danska þingsins fram tólf skriflegar spurningar til umhverfisráðherra um það hvað hugsanleg aðild Íslands að Evrópusambandinu myndi þýða fyrir stjórn Íslands á fiskveiðum.

Spurt var hvort Ísland þyrfti að færa ákvörðunarvald yfir fiskveiðum til Evrópusambandsins, hvort ESB-réttur gengi framar íslenskum lögum, hvort Ísland gæti fengið varanlega undanþágu frá sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni og hvort fordæmi væru fyrir slíkri undanþágu.

Í svari ráðherra sem barst í byrjun júní er það ítrekað að engin þjóð hafi hlotið undanþágu frá sjávarútvegsstefnu sambandsins til þessa. Staða Íslands færi eftir niðurstöðu aðildarviðræðna. 

Þá hafa írskir útgerðarmenn krafist þess að Írland fái sambærilega meðferð ef Ísland fái sérlausn. Írskir útgerðarmenn spurðu hvers vegna Ísland ætti að geta fengið sérlausn ef írskir sjómenn hefðu í áratugi þurft að lúta sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni. Írsk samtök í sjávarútvegi sögðu að ef Evrópusambandið viðurkenndi að stefnan virkaði ekki fyrir Ísland, þá hlyti það sama að eiga við um Írland.

Þessi umræða fer fram á sama tíma og Ísland undirbýr þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort halda eigi áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Fiskveiðar hafa lengi verið eitt stærsta ágreiningsefnið í þeirri umræðu.

„Betur heima setið en af stað farið“

Utanríkisráðherra ítrekaði í dag að ef úr aðildarviðræðum verði muni undanþága vera skilyrði fyrir inngöngu. 

Heiðrún Lind Marteinsdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi, segir það gott og vel.

„Við getum verið mjög ánægð með það að það er eindregin afstaða að því er virðist forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar að við höldum fullum yfirráðum en eðli málsins samkvæmt hlýtur það að ýfa fjarðir í aðildarríkjum ESB sem hafa undirgengist sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna. Það kemur kannski ekki á óvart að þetta sé komið inn á hið pólitíska svið, inn á þing aðildarríkja ESB. Við heyrum það innan atvinnugreina sem við erum í sambandi við í sjávarútvegi í Evrópu að menn aðeins yppa öxlum yfir þessari afstöðu Íslands.“

Allar 27 þjóðir ESB þurfa að samþykkja aðildarsamning inngönguríkis svo úr því verði. Heiðrún telur afstöðu Hollands nú skýra.

„Ég myndi halda að við værum búin að rekast á fyrsta vegginn og við verðum aðeins að gera það upp við okkur hvort að við ætlum að halda áfram í þá vegferð sem við erum núna að hugleiða að fara í og þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um. Að leggja þá út í margra ára ferli þó það sé vitað fyrir fram að það eru þjóðir sem myndu ekki samþykkja það. Ég myndi halda að ef maður ætti að vera fullkomlega raunsær þá sé þetta sem næst útilokað. Ef það á að líða það að ein þjóð fái undanþágu þá munu aðrar þjóðir fylgja í kjölfarið. Út frá þeim reglum sem gilda innan ESB þá myndi ég telja að það væri því sem næst útilokað og þá er jafnvel betur heima setið en af stað farið.“

Sama hvernig fer fagnar Heiðrún því að þessi umræða sé farin af stað og vonast til þess að fá skýra afstöðu sem fyrst frá aðildarríkjum sambandsins. Hún kallar einnig eftir skýrum svörum frá ríkisstjórninni varðandi hvað er lagt upp með í mögulegum aðildarviðræðum.

„Það liggur til grundvallar þingsályktunartillaga og það sem við gagnrýndum þegar málið var til umfjöllunar hjá Alþingi var að það lágu ekki fyrir skýr samningsmarkmið. Sem atvinnugrein viljum við auðvitað draga sem mest úr allri óvissu sem af svona vegferð getur hlotist. Það er eðlileg og sanngjörn krafa að það sé vitað fyrir fram hvar rauðu línurnar liggja. Það er sagt í orði að við verðum undanþegin stefnunni. En við sjáum líka að það sé stundum slegið í og úr, hvort heldur af hálfu ráðherra eða þingmanna. Það fer ekki alveg saman við staðhæfingu um að við ætlum að halda varanlegum yfirráðum.“

Heiðrún Lind situr í stjórn Sýnar en Vísir er í eigu Sýnar.