Virðing fyrir menntun leik­skóla­kennara er virðing fyrir börnum

Undanfarnar vikur hefur farið fram umræða um stöðu leikskólans, menntun leikskólakennara og framtíð fyrsta skólastigsins. Í þeirri umræðu hafa komið fram sjónarmið sem gefa til kynna að yngri börn kalli á minni menntun og að meginhlutverk leikskólans sé fyrst og fremst að sinna gæslu. Slík sjónarmið vekja áhyggjur, enda beina þau sjónum fyrst og fremst að réttindum foreldra og þörfum vinnumarkaðarins fremur en réttindum barna. Jafnframt fela þau í sér skref aftur á bak í þeirri þróun sem hefur átt sér stað í leikskólamálum á Íslandi undanfarna áratugi. Vert er að benda á að hvernig talað er um menntun leikskólakennara endurspeglar hvernig við metum bernskuna og rétt barna til menntunar.

Leikskólinn er fyrsta skólastig íslenska menntakerfisins samkvæmt lögum. Þar hefst formleg menntun barna og lagður grunnur að námi, vellíðan, félagsfærni, málþroska, sjálfsmynd og þátttöku þeirra í samfélaginu. Leikskólakennarar hafa í gegnum nám sitt sérhæft sig í menntun ungra barna og öðlast þekkingu á börnum, bernsku og menntun, sem byggir á menntunarfræði, sálfræði, félagsfræði, heimspeki og siðfræði. Í náminu er áhersla á að skipuleggja nám í gegnum leik, styðja við málþroska og félagsþroska, vinna með fjölbreytta barnahópa og þróa eigið starf. Þessi þekking hefur aldrei verið mikilvægari en nú þegar barnahópar eru fjölbreyttari en áður, fleiri börn alast upp við fleiri en eitt tungumál, fleiri ung börn hefja leikskólagöngu og aukin áhersla er lögð á snemmtækan stuðning og inngildingu. Þetta kallar ekki á minni menntun heldur meiri sérþekkingu.

Leikskólakennaranám er ekki einfaldari útgáfa af grunnskólakennaranámi. Leikskólakennarafræði er sérhæft nám fyrir menntun yngstu barnanna (1-6 ára), en kröfurnar um fagmennsku, ábyrgð og fræðilega dýpt eru sambærilegar. Þess vegna teljum við að leikskólakennaranám eigi áfram að vera fimm ára háskólanám til meistaragráðu, líkt og grunnskólakennaranám.

Leikskólakennaranám á Íslandi hefur þróast mikið á síðustu árum og nýtur virðingar bæði hérlendis og erlendis. Mörg lönd horfa til Íslands þegar kemur að leikskólastarfi og menntun leikskólakennara. Fjölgun nemanda í leikskólakennarafræði hefur ekki haldist í hendur við fjölgun leikskólaplássa og því hefur verið ráðist í mikilvægar breytingar til að bregðast við því og styrkja leiðir inn í fagið, meðal annars með fagháskólanámi, raunfærnimati, menntunarfræði leikskóla á meistarastigi og launuðu starfsnámi. Þessi þróun hefur skilað árangri; umsóknir hafa verið stöðugar og útskriftir í takt við aðrar námsleiðir. Því er svarið við þeim áskorunum sem leikskólar standa frammi fyrir ekki að draga úr faglegum kröfum með því að stytta menntunina. Með minni menntunarkröfum er verið að draga úr mikilvægi leikskólastigsins og um leið starfsins sem leikskólakennarar sinna. Það getur haft öfug áhrif og leitt til flótta úr stéttinni.

Í þessu samhengi vekja breytingar Reykjavíkurborgar á skipulagi leikskólamála áhyggjur. Að færa leikskóla frá skóla- og frístundasviði yfir á sérstakt svið þar sem áherslan virðist eiga að færast frá menntun og yfir í þjónustu og gæslu sendir ákveðin skilaboð um stöðu leikskólans í samfélaginu. Slíkar breytingar geta grafið undan þeirri faglegu sýn sem byggð hefur verið upp áratugum saman.

Við þurfum því að spyrja okkur mikilvægrar spurningar: Hvað viljum við fyrir börnin okkar? Við teljum að flestir foreldrar vilji það besta fyrir börnin sín. Þeir vilja öruggt umhverfi, fagmennsku, hlýju, þekkingu og menntun. Þeir vilja að börnin þeirra fái tækifæri til að læra, þroskast, skapa, leika sér og tilheyra samfélagi þar sem þau eru virt sem einstaklingar. Við sem samfélag eigum að vera stolt af því sem við höfum byggt upp í íslenskum leikskólum og halda áfram að styrkja það. Þessi umræða snýst því ekki aðeins um lengd háskólanáms eða skipulag málaflokksins innan sveitarfélaga. Hún snýst um það hvernig samfélag við viljum byggja og hvaða gildi við viljum að liggi þar að baki.

Virðing fyrir menntun leikskólakennara er virðing fyrir börnum. Hún felst í því að viðurkenna að fyrstu ár ævinnar skipta sköpum og að yngstu börnin eiga rétt á bestu mögulegri menntun og fagþekkingu. Þegar mikilvægi leikskólakennaramenntunar er dregið í efa er ekki aðeins grafið undan einni fagstétt, heldur einnig menntun yngstu barna samfélagsins.

Höfundar starfa við rannsóknir og kennslu í leikskólakennarafræði við Háskóla Íslands og hafa tekið þátt í þróun námsins undanfarin ár.

Höfundar eru dósentar í leikskólafræði við Menntavísindasvið Háskóla Íslands.