Lifandi hvalir skapa líka verð­mæti

Í umræðunni um hvali er oft talað eins og verðmætin verði fyrst til þegar dýrin eru veidd. En lifandi hvalir skapa líka verðmæti. Í kringum þá hefur byggst upp öflug atvinnugrein sem skapar störf, gjaldeyri og líf við hafnir víða um land.

Hvalaskoðun er nefnilega líka vertíð.

Á sumrin lifna hafnir landsins við. Gestir safnast saman á bryggjum, bátar leggja úr höfn, náttúrufræðingar undirbúa frásagnir, skipstjórar lesa í sjólag og veður, vélstjórar og hásetar sjá til þess að allt gangi upp og starfsfólk í landi heldur utan um bókanir, móttöku, sölu og þjónustu. Í kringum þetta skapast störf, umferð og tekjur, ekki aðeins hjá hvalaskoðunarfyrirtækjunum sjálfum heldur líka hjá höfnum, verkstæðum, birgjum, veitingastöðum, verslunum, gististöðum og fjölmörgum öðrum.

Þetta skiptir máli fyrir Reykjavík, en ekki síður fyrir landsbyggðina. Á mörgum stöðum eru hafnirnar hjarta samfélagsins og ferðaþjónustan mikilvægur hluti af atvinnulífinu. Þegar gestir koma til að sjá hvali kaupa þeir ekki aðeins eina bátsferð. Þeir gista, borða, versla, ferðast, greiða skatta og gjöld og skilja eftir sig verðmæti sem dreifast víða.

Á hverju ári fara yfir 400 þúsund gestir í hvalaskoðun á Íslandi. Það er ekki lítil aukagrein eða rómantísk hliðargrein ferðaþjónustunnar. Þetta er stór, gjaldeyrisskapandi atvinnugrein sem byggir á lifandi náttúru og ábyrgri nýtingu hennar.

Munurinn á hvalaskoðun og hvalveiðum er einfaldur: Í hvalaskoðun verða verðmætin til á meðan hvalirnir halda áfram að synda. Sami hvalur getur skapað upplifun, tekjur og störf aftur og aftur, ár eftir ár. Hann getur orðið hluti af frásögn, rannsóknum, fræðslu og minningu sem gestir taka með sér heim. Hann getur laðað fólk til landsins án þess að vera tekinn úr hafinu.

Þess vegna er mikilvægt að við ræðum verðmæti hvala með meiri víðsýni en hingað til. Það er eðlilegt að tala um störf og laun í tengslum við hvalveiðar, en þá verðum við líka að tala um störfin, launin og samfélagslegu áhrifin sem fylgja hvalaskoðun. Þar vinnur fólk líka langa daga yfir sumarmánuðina, sinnir gestum, öryggi, fræðslu og þjónustu og heldur úti starfsemi sem skapar verðmæti langt út fyrir sjálfa bátsferðina. Sú vinna er hluti af íslensku atvinnulífi og sú vertíð er ekki síður raunveruleg.

Við þurfum líka að hætta að tala um hvali eins og þeir séu einfaldlega að taka eitthvað frá okkur. Hvalir eru ekki utan við vistkerfið heldur hluti af því. Þeir gegna hlutverki í hafinu, í hringrás næringarefna og í þeirri náttúru sem við byggjum svo stóran hluta ímyndar Íslands á. Lifandi hvalir eru verðmæti, ekki aðeins fyrir ferðaþjónustu heldur fyrir hafið sjálft.

Þegar dauð langreyður er dregin í gegnum hvalaskoðunarsvæði birtast tvær ólíkar framtíðarsýnir í sömu myndinni. Önnur byggir á því að drepa dýrið og selja afurðina þegar og ef markaðsaðstæður leyfa. Hin byggir á því að hvalurinn sé áfram í hafinu og skapi verðmæti aftur og aftur, fyrir fyrirtæki, starfsfólk, gesti, byggðarlög, ríkið og náttúruna.

Við eigum að spyrja okkur hvar framtíðarverðmætin liggja.

Fyrir mér er svarið skýrt: Lifandi hvalir eru auðlind.

Og hvalaskoðun er líka vertíð.

Höfundur er framkvæmdastjóri Eldingar