Hvað ertu hræddur við, Jón Pétur Zimsen? Óðinn Freyr Baldursson skrifar 1. júní 2026 09:32 Þegar rök eru á þrotum þá grípur maður í þvælu. Þetta er augljóst í grein Jóns Péturs Zimsen þar sem hann hálfpartinn svarar grein minni um evrópskan her. Eitt verð ég þó að hrósa honum fyrir, titillinn “Hermenn Viðreisnar" er bæði fyndinn og sniðugur. Byrjum á því að gera upp mistök mín. Í minni grein kallaði ég Andrius Kubilius “þingmann" en ekki varnarmálastjóra. Mín mistök og ég biðst velvirðingar á þeim. En eftir situr fremur innihaldslaus grein frá háttvirtum þingmann, sem í raun og veru sannar mitt mál frekar en hans. Jón Pétur eyðir stórum hluta greinar sinnar í að telja upp forystumenn sem hafa lýst yfir stuðningi við evrópskan her: von der Leyen, Juncker, Merkel, Macron, Sánchez, Strack Zimmermann, Verhofstadt. Hér liggur samt vandinn, það var aldrei deiluefnið. Ég sagði sjálfur að hugmyndin eigi sér áhrifamikla talsmenn en að hún sé ekki samþykkt stefna sambandsins. Það er einmitt aðgreiningin sem öll grein mín snerist um. Háttvirtur þingmaður hefur því eytt heilli grein í að lengja lista yfir stuðningsmenn hugmyndar. Hann hefur samt ekki fært fram eina einustu samþykkt, eina einustu bindandi ákvörðun né einn einasta sáttmála sem segir að ESB her sé á dagskrá. Það er einföld ástæða fyrir því: það er ekki til nein samþykkt, ákvörðun né sáttmáli. Listi yfir fólk sem vill eitthvað er ekki það sama og ákvörðun um að gera það. Þennan greinarmun þekkjum við vel úr íslenskum stjórnmálum. Sterkasta dæmið um þetta er reyndar að finna í hans eigin grein. Jón Pétur bendir á að ESB hafi þegar viðbragðssveitir undir eigin fána, eins og það sé sönnun þess að sambandsher sé í smíðum. En þessar sveitir hafa verið til frá árinu 2007. Á þeim tæpu tuttugu árum, nánast alla mína ævi, hafa þær aldrei, ekki einu sinni, verið sendar í hernaðaraðgerð. Þrátt fyrir að aðstæður hafi ítrekað kallað eftir hraðri evrópskri viðbragðsaðgerð: Kongó 2006 & 2008, Chad 2007 og í Líbýu 2011, náðist ekki samstaða aðildarríkja, eða þau völdu að setja saman aðrar sérsmíðaðar herdeildir frekar en að nota sveitirnar sem byggðar voru upp einmitt í þessum tilgangi. Þetta er ekki sönnun þess að sambandsher sé á leiðinni, heldur fyrir nákvæmlega þeirri reglu sem ég lýsti: fullveldi ríkjanna stöðvar þetta í reynd, sama hversu mikið einstakir forystumenn vilja annað. Eftir stendur svo það sem Jón Pétur hefur enn ekki svarað. Ég benti á að hann reiðir sig á varnartryggingu Bandaríkjanna sem hann viðurkennir sjálfur í sömu grein að sé að breytast. Hann svarar því til að lega Íslands geri stöðu okkar aðra en annarra Evrópuríkja. Það má vel vera þegar kemur að hernaðarlegum vörnum. En það var aldrei kjarni minn. Kjarni minn var efnahagslegt öryggi og um það þegir hann enn. Í heimi þar sem tollar og viðskiptaþvinganir eru orðin eitt beittasta þvingunartæki samtímans snýst öryggi smáþjóðar ekki bara um hermenn og herskip. Það snýst líka um hvort hægt sé að loka á markaði hennar á einni nóttu. Hér eru svo staðreyndirnar, ekki einungis mín skoðun heldur niðurstöður nýrrar skýrslu sem fjármála- og efnahagsráðuneytið lét gera fyrir komandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Skýrslan sýnir svart á hvítu hve berskjaldað íslenska hagkerfið er gagnvart erlendum áföllum: 77% af vöruútflutningi okkar fer til EES ríkja, fjármagnsflæði Íslands hefur síðasta aldarfjórðung verið þrisvar til fjórum sinnum sveiflukenndara en hjá öðrum samanburðarríkjum, og við þurfum að liggja með gjaldeyrisforða upp á 20% af landsframleiðslu, um 10 prósentustigum hærra en evrusvæðisríki að meðaltali. Þetta er verðið sem 400 þúsund manna ríki greiðir fyrir að standa eitt utan stærstu efnahagsblokkar álfunnar. Hér er svarið við spurningu Jóns Péturs, “hverju ætti ESB að bæta við varnir?" - fullur aðgangur að 450 milljóna manna innri markaði, samningsstyrkur sem örríki getur ekki skapað eitt og sér, og vörn gegn því að lenda á milli stórvelda í tollastríði. Það er spurningin sem skiptir Ísland máli, og ég bíð enn eftir svari háttvirts þingmanns við henni. Því spyr ég þingmanninn: hvað er það sem þú ert svona hræddur við í samningaviðræðunum? Íslendingar eiga betra skilið frá forsvarsmönnum okkar á Alþingi, tölum út frá staðreyndum, ekki reyna búa til ótta til að fá þitt á framfæri. Höfundur er formaður Ungra Evrópusinna. Viltu birta grein á Vísi? Kynntu þér reglur ritstjórnar um skoðanagreinar. Senda grein Skoðun: Þjóðaratkvæðagreiðsla um ESB-viðræður Mest lesið Ef Ísland gengur í Evrópusambandið flyt ég til Danmerkur Benedikt Jóhannesson Skoðun Skítamixsumarið mikla Hulda Hallgrímsdóttir Skoðun Gætum við haft það betra? Eydís Ásbjörnsdóttir Skoðun 30 dæmi um villandi framsetningu í efnahagsgreiningu Áfram Íslands Gauti B. Eggertsson Skoðun Þessir þröngsýnu ungu bændur Sunna Þórarinsdóttir Skoðun Ísland á eilífa hagsmuni en ekki eilífa bandamenn Lára Herborg Ólafsdóttir Skoðun Þarftu að vita mikið um ESB til að kjósa 29. ágúst? Árný Elínborg Ásgeirsdóttir Skoðun Já við fleiri verkfærum fyrir byggðir landsins Arna Lára Jónsdóttir Skoðun Það eru breyttir tímar Þóroddur Ingvarsson Skoðun Þarf fimm háskólagráður til að segja já? Berglind Guðmundsdóttir Skoðun Skoðun Skoðun Því er ekki betur vandað til verka? Fanný Gunnarsdóttir skrifar Skoðun Hvaða samningsrammi gildir? Erna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Gullasninn Guðjón Þórir Sigfússon skrifar Skoðun Samningaviðræður um Evrópusambandsaðild, já eða nei? Magnús Tumi Guðmundsson skrifar Skoðun SFS, hagsmunir og sannleikurinn Þórólfur Matthíasson skrifar Skoðun Daði í baði Bjarnheiður Hallsdóttir skrifar Skoðun Hégómi Haukur Eggertsson skrifar Skoðun Við getum þetta sjálf – en hver græðir á því? Margrét Högnadóttir skrifar Skoðun Þarf fimm háskólagráður til að segja já? Berglind Guðmundsdóttir skrifar Skoðun Já, já eða nei Þorsteinn Bergsson skrifar Skoðun Hvar má sleppa taumnum? Sigvaldi Einarsson skrifar Skoðun Um sameiginleg verðmæti og veikleika stjórnkerfisins Sigurður Sigurðsson skrifar Skoðun Nei við hindrunum - Ákvarðanir um Ísland á Íslandi Guðmundur Fertram Sigurjónsson skrifar Skoðun Ísland á eilífa hagsmuni en ekki eilífa bandamenn Lára Herborg Ólafsdóttir skrifar Skoðun Lífeyrissjóðirnir og aðalfundur Icelandair Kjartan Björgvinsson skrifar Skoðun Ísland og Færeyjar, yfirráð yfir auðlindum og fullveldi Ásgeir Daníelsson skrifar Skoðun Evrópskir hægrimenn eru Evrópusinnar Svavar Halldórsson skrifar Skoðun Evrópa - frá velferð til vígvæðingar Ólöf Benediktsdóttir skrifar Skoðun Ekki láta plata þig þann 29. ágúst Sveinn Atli Gunnarsson skrifar Skoðun Hver á fiskinn – og hvar verða verðmætin til? Baldur Johnsen skrifar Skoðun Gögnin sýna að Evrópa er langmikilvægasta markaðssvæði Íslands Gísli Hjálmtýsson skrifar Skoðun Grænland – áttu við Ísland? Damien Degeorges skrifar Skoðun Skítamixsumarið mikla Hulda Hallgrímsdóttir skrifar Skoðun Vextir, verðbólga, verðtrygging og íslenska veðráttan Árni Rúnar Þorvaldsson skrifar Skoðun 30 dæmi um villandi framsetningu í efnahagsgreiningu Áfram Íslands Gauti B. Eggertsson skrifar Skoðun Já til að sjá – áhættuspil? Guðmundur Edgarsson skrifar Skoðun Það eru breyttir tímar Þóroddur Ingvarsson skrifar Skoðun Er íslensk útgerð og kvótakerfi góð ástæða til að kjósa já 29. ágúst? Arndís Vala Arnfinnsdóttir skrifar Skoðun Ef Ísland gengur í Evrópusambandið flyt ég til Danmerkur Benedikt Jóhannesson skrifar Skoðun ESB hefur styrkt gróðahyggju á kostnað félagshyggju Ögmundur Jónasson skrifar Sjá meira
Þegar rök eru á þrotum þá grípur maður í þvælu. Þetta er augljóst í grein Jóns Péturs Zimsen þar sem hann hálfpartinn svarar grein minni um evrópskan her. Eitt verð ég þó að hrósa honum fyrir, titillinn “Hermenn Viðreisnar" er bæði fyndinn og sniðugur. Byrjum á því að gera upp mistök mín. Í minni grein kallaði ég Andrius Kubilius “þingmann" en ekki varnarmálastjóra. Mín mistök og ég biðst velvirðingar á þeim. En eftir situr fremur innihaldslaus grein frá háttvirtum þingmann, sem í raun og veru sannar mitt mál frekar en hans. Jón Pétur eyðir stórum hluta greinar sinnar í að telja upp forystumenn sem hafa lýst yfir stuðningi við evrópskan her: von der Leyen, Juncker, Merkel, Macron, Sánchez, Strack Zimmermann, Verhofstadt. Hér liggur samt vandinn, það var aldrei deiluefnið. Ég sagði sjálfur að hugmyndin eigi sér áhrifamikla talsmenn en að hún sé ekki samþykkt stefna sambandsins. Það er einmitt aðgreiningin sem öll grein mín snerist um. Háttvirtur þingmaður hefur því eytt heilli grein í að lengja lista yfir stuðningsmenn hugmyndar. Hann hefur samt ekki fært fram eina einustu samþykkt, eina einustu bindandi ákvörðun né einn einasta sáttmála sem segir að ESB her sé á dagskrá. Það er einföld ástæða fyrir því: það er ekki til nein samþykkt, ákvörðun né sáttmáli. Listi yfir fólk sem vill eitthvað er ekki það sama og ákvörðun um að gera það. Þennan greinarmun þekkjum við vel úr íslenskum stjórnmálum. Sterkasta dæmið um þetta er reyndar að finna í hans eigin grein. Jón Pétur bendir á að ESB hafi þegar viðbragðssveitir undir eigin fána, eins og það sé sönnun þess að sambandsher sé í smíðum. En þessar sveitir hafa verið til frá árinu 2007. Á þeim tæpu tuttugu árum, nánast alla mína ævi, hafa þær aldrei, ekki einu sinni, verið sendar í hernaðaraðgerð. Þrátt fyrir að aðstæður hafi ítrekað kallað eftir hraðri evrópskri viðbragðsaðgerð: Kongó 2006 & 2008, Chad 2007 og í Líbýu 2011, náðist ekki samstaða aðildarríkja, eða þau völdu að setja saman aðrar sérsmíðaðar herdeildir frekar en að nota sveitirnar sem byggðar voru upp einmitt í þessum tilgangi. Þetta er ekki sönnun þess að sambandsher sé á leiðinni, heldur fyrir nákvæmlega þeirri reglu sem ég lýsti: fullveldi ríkjanna stöðvar þetta í reynd, sama hversu mikið einstakir forystumenn vilja annað. Eftir stendur svo það sem Jón Pétur hefur enn ekki svarað. Ég benti á að hann reiðir sig á varnartryggingu Bandaríkjanna sem hann viðurkennir sjálfur í sömu grein að sé að breytast. Hann svarar því til að lega Íslands geri stöðu okkar aðra en annarra Evrópuríkja. Það má vel vera þegar kemur að hernaðarlegum vörnum. En það var aldrei kjarni minn. Kjarni minn var efnahagslegt öryggi og um það þegir hann enn. Í heimi þar sem tollar og viðskiptaþvinganir eru orðin eitt beittasta þvingunartæki samtímans snýst öryggi smáþjóðar ekki bara um hermenn og herskip. Það snýst líka um hvort hægt sé að loka á markaði hennar á einni nóttu. Hér eru svo staðreyndirnar, ekki einungis mín skoðun heldur niðurstöður nýrrar skýrslu sem fjármála- og efnahagsráðuneytið lét gera fyrir komandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Skýrslan sýnir svart á hvítu hve berskjaldað íslenska hagkerfið er gagnvart erlendum áföllum: 77% af vöruútflutningi okkar fer til EES ríkja, fjármagnsflæði Íslands hefur síðasta aldarfjórðung verið þrisvar til fjórum sinnum sveiflukenndara en hjá öðrum samanburðarríkjum, og við þurfum að liggja með gjaldeyrisforða upp á 20% af landsframleiðslu, um 10 prósentustigum hærra en evrusvæðisríki að meðaltali. Þetta er verðið sem 400 þúsund manna ríki greiðir fyrir að standa eitt utan stærstu efnahagsblokkar álfunnar. Hér er svarið við spurningu Jóns Péturs, “hverju ætti ESB að bæta við varnir?" - fullur aðgangur að 450 milljóna manna innri markaði, samningsstyrkur sem örríki getur ekki skapað eitt og sér, og vörn gegn því að lenda á milli stórvelda í tollastríði. Það er spurningin sem skiptir Ísland máli, og ég bíð enn eftir svari háttvirts þingmanns við henni. Því spyr ég þingmanninn: hvað er það sem þú ert svona hræddur við í samningaviðræðunum? Íslendingar eiga betra skilið frá forsvarsmönnum okkar á Alþingi, tölum út frá staðreyndum, ekki reyna búa til ótta til að fá þitt á framfæri. Höfundur er formaður Ungra Evrópusinna.
Skoðun 30 dæmi um villandi framsetningu í efnahagsgreiningu Áfram Íslands Gauti B. Eggertsson skrifar
Skoðun Er íslensk útgerð og kvótakerfi góð ástæða til að kjósa já 29. ágúst? Arndís Vala Arnfinnsdóttir skrifar