Þegar há­vaðinn ræður ferðinni

Það færist í aukana í stjórnmála- og samfélagsumræðunni að athyglin á þann sem talar sé aðal markmiðið. Í stað þess að leggja áherslu á lausnir, stefnu eða málefnalega umræðu velja sumir að kasta fram umdeildum fullyrðingum, hrófla við sárum eða segja eitthvað sem þeir vita að muni vekja sterk viðbrögð. Þá fer boltinn af stað. Margir móðgast eðlilega eða er misboðið og svara af hörku. Fjölmiðlar grípa boltann á lofti og samfélagsmiðlar fyllast af orðaskaki. Á nokkrum mínútum eða klukkustundum er hrópandinn orðinn miðpunktur umræðunnar.

Þetta er þekkt aðferðafræði.

Í heimi þar sem athygli er í æ ríkari mæli markaðsvara umbunar kerfið þeim sem geta kallað fram sterkustu tilfinningarnar. Reiði dreifist hraðar en yfirvegun. Hneykslan fær fleiri smelli en rökfærsla. Skörp ögrun vekur meiri áhuga en yfirveguð umræða. Þess vegna sjáum við sífellt oftar að þeir sem kunna best að kveikja í umræðunni fá mestu athyglina og á henni þrífast margir án mikils innihalds.

Eitt af því sem gerir þessa aðferð áhrifaríka er að mótherjar verða oft óafvitandi hluti af henni. Þeir sem eru mest ósáttir hlaupa fyrstir til að svara, fordæma og deila. Með því stækkar sviðið enn frekar. Það sem átti að vera andsvar verður að dreifingu. Það sem upphaflega átti að slökkva eldinn verður að súrefni á bálið.

Þetta er alþekkt í alþjóðlegri umræðu. Stjórnmálamenn og áhrifavaldar hafa markvisst notað átök sem tæki til að stjórna dagskránni. Með því að vekja hneykslan færist athyglin frá erfiðum spurningum og kjarna máls um stefnu, árangur eða ábyrgð yfir í deilur um einstaklinga . Þannig telur sá sem kveikir eldana sig hafa unnið umræðuna, jafnvel þótt fáir séu honum sammála.

Þess vegna verður fólk sem er annt um vandaða umræðu að spyrja sig: Er þessi stöðuga svörun að skila einhverju? Erum við að bæta samfélagið með því að hlaupa til í hvert sinn sem beitunni er kastað út? Eða erum við einfaldlega að viðhalda samkeppni um athygli þar sem hávaðinn ræður för en ekki innihaldið?

Það þýðir ekki að fólk eigi að þegja yfir rangfærslum, afbökun og ósanngirni. Við þurfum hins vegar að velja betur hvenær og hvernig við bregðumst við. Hver einasta ögrun á skilið þjóðarumræðu. Sérhver yfirlýsing á ekki skilið fyrirsagnaflóð dögum saman.

Sterkasta svarið er ekki alltaf reiðasta svarið. Stundum er áhrifaríkasta svarið að láta ekki athyglissjúka einræðumenn stýra umræðunni. Það er oftast mun sterkara og farsælla að ræða raunveruleg verkefni, raunverulegar lausnir og gildi sem skipta máli en að fara í manninn. Vegna þess að hávaðaseggurinn sækist eftir því einu að beina kastljósinu að sér.

Ef við viljum betri umræðu verðum við að hætta að umbuna þeim sem kveikja elda sem hafa þann eina tilgang að lýsa upp ásjónu þeirra. Tökum ekki þátt í öskri án innhalds.

Höfundur er þingmaður Flokks fólksins.