Sjö af hverjum tíu fýlum með plast í maganum

Niðurstöður rannsóknar Náttúrustofu Austurlands fyrir hönd Umhverfis- og orkustofnunar, UOS, sýna að plast fannst í 68 prósent af þeim 22 fýlum sem voru rannsakaðir.

Fýlarnir komu í veiðarfæri frá seinni hluta apríl til byrjunar júní. Þar með er heildarsýnastærð komin upp í 267 fýla þau átta ár sem vöktunin hefur staðið yfir. Karlfuglar eru þar í miklum meirihluta, 78 prósent, en í ár var hlutfall þeirra 77 prósent.

Í átján prósent tilvika var magn plasts yfir viðmiðum OSPAR frá árinu 2020 um að minna en 10 prósent af fýlum hafi meira en 0,1 g af plasti í meltingarvegi yfir að minnsta kosti fimm ára tímabil þar sem sýnastærð nær að lágmarki 100 fýlum. Viðmiðunargildið var samþykkt árið 2020.

Ísland gerðist aðili að OSPAR-samningnum um verndun Norðaustur-Atlantshafsins árið 1997. Í samningnum eru ákvæði um reglubundna vöktun á ástandi hafsvæðisins. Rannsóknir á plasti í meltingarvegi fýla er viðurkennd aðferð til vöktunar á plasti í hafinu. Hér á landi hófst sú vöktun árið 2018.

Allir fýlarnir frá Borgarfirði eystri

Í skýrslu Náttúrufræðistofu Austurlands kemur fram að alls hafi fengist 22 fýlar til rannsóknar og að þeir hafi allir komið frá Borgarfirði eystri eins og árið áður.

Í heild hafi frá upphafi vöktunar fengist 267 fýlar. Alls hafi 73 prósent þeirra verið með plast í meltingarvegi. Að meðaltali hafa fýlarnir samkvæmt skýrslunni verið með 5,4 plastagnir og meðalþyngd plasts í fýl 0,0854 g. Hlutfall fýla með yfir 0,1 g af plasti á öllu tímabilinu er 16 prósent.

Í tilkynningu frá Umhverfis- og orkustofnun kemur fram að 6,7 plastagnir voru að meðaltali í hverjum fýl og að mest hafi fundist 59 plastagnir í einum fugli. Náttúrustofa Norðausturlands sá um rannsóknir og krufningar.

„Fýlar gleypa plast sem flýtur á yfirborði sjávar og rugla því oft saman við fæðu. Þegar plast kemst inn í lífverur getur það valdið líkamlegum skaða og einnig borið með sér efni sem geta haft áhrif á heilsu dýra. Þar sem lífverur éta hver aðra getur plast og tengd efni borist áfram upp fæðukeðjuna og haft áhrif á fleiri tegundir í vistkerfinu svo sem fisk og mannfólk,“ segir Katrín Sóley Bjarnadóttir, sérfræðingur í teymi hafs og vatns hjá UOS.

Alvarlegar afleiðingar

Hún segir afleiðingarnar geta verið alvarlegar.

„Plast getur sært eða stíflað meltingarfæri fugla. Skaðleg efni í eða á plastinu geta einnig truflað hormónastarfsemi, ónæmiskerfi og atferli fullorðinna fugla. Afleiðingar geta verið færri ungar og verri afkoma.“

Katrín segir ýmislegt hægt að gera en að brýnast sé að minnka plastnotkun í samfélaginu, bæði í atvinnulífi og hjá einstaklingum. Þá sé einnig mikilvægt að tryggja að sé plast notað fari það í réttan farveg og endi ekki í náttúrunni.

Þekktir fyrir að gleypa úrgang í hafi

Í skýrslu Náttúrufræðistofunnar kemur einnig fram að rannsóknir á plasti í meltingarvegi fýla sé viðurkennd aðferð til vöktunar á plasti í hafinu. Fýlar séu algengir fuglar á norðurslóðum sem afli sér eingöngu fæðu á hafi úti, eru fyrst og fremst yfirborðsætur og þekktir fyrir að gleypa alls kyns úrgang. Ólíkt mörgum öðrum tegundum æli fýlar ekki ómeltanlegum hlutum heldur safnist þeir fyrir í maga og fóarni, þar sem þeir brotna smám saman niður í smærri búta sem að lokum skila sér út með driti. Plast sem finnist í kynþroska fýls hafi því líklega verið að safnast upp frá síðasta varptíma.

Í skýrslunni segir að vöktunin fylgi staðlaðri aðferð og að vöktunin hafi fyrst hafist árið 2002 og síðar verið stækkað á ný. Fuglarnir sem eru notaðir í vöktunina við strendur Norðursjávar eru þeir sem finnast dauðir í fjöru en þar sem hér á landi er ekki eins mikið um fjöruvöktun var farin sú leið að safna fýlum sem höfðu krækst í veiðarfæri línubáta og drukknað. Sjómenn söfnuðu þeim saman og skráðu stað- og dagsetningu. Fuglarnir voru geymdir í frysti fram að krufningu en krufning fór fram í Hollandi í sameiningu með öðrum þátttakendum undir handleiðslu sérfræðinga. Ítarlega er farið yfir aðferðafræðina í skýrslunni.

Ekki nóg til að álykta

Í umræðu við skýrslu Náttúrufræðistofunnar segir að áður en vöktunin hófst fyrir tveimur árum hafi plast í meltingarvegi fýla verið rannsakað tvisvar áður, 2011 og svo 2013 og 2014. Hlutfall plasts í meltingarvegi fýlanna var einnig hátt og töluvert hærra í seinni rannsókninni. Þar voru fýlar skotnir á Vestfjörðum.

Í fyrri rannsókninni var 58 fýlum safnað frá línubátum sem voru á veiðum úti fyrir Hornströndum í apríl 2011. Í þeirri rannsókn fannst plast í 79% fýla og 28% voru með meira en 0,1 g af plasti í sér. Úr seinni rannsókninni hafa verið gefnar út frumniðurstöður sem gefa til kynna að 90% fýlanna hafi verið með plast í meltingarvegi og 47,5% með yfir 0,1 g. Þar voru 40 fýlar skotnir á Vestfjörðum, 37 í október 2013 og 3 í febrúar 2014.

Þar kemur einnig fram að ekki sé rétt að draga miklar ályktanir út frá þessum fjórum tímabilum með fimm ára keðjumeðaltali, þó svo að hlutfall plasts virðist fara vaxandi.

„Mikilvægt er að sýnastærð sé góð til að gögnin verði sem áreiðanlegust,“ segir að lokum.