Um „há­gæða“ al­mennings­sam­göngur

Í umræðunni um Borgarlínu er ítrekað vísað til þess að verið sé að skapa „hágæða almenningssamgöngur“ sem eigi að leysa vanda samgangna á höfuðborgarsvæðinu. Slík framsetning gefur hins vegar óbeint til kynna að núverandi þjónusta Strætó sé á einhvern hátt ófullnægjandi eða léleg. Það er hvorki sanngjarnt né rétt.

Núverandi kerfi: Ekki vandamálið

Strætó BS veitir þjónustu innan þeirra ramma og fjármuna sem til staðar eru. Þjónustan hefur verið byggð upp í leiðakerfi sem má og á að endurskoða eftir því sem þörf krefur. Að tala Strætó niður í opinberri umræðu til að réttlæta nýtt rándýrt kerfi er ekki málefnaleg nálgun.

Þvert á móti ætti umræðan að snúast um hvernig hægt sé að bæta og þróa það sem fyrir er.

Hvað felst raunverulega í „hágæðum“?

Þegar nánar er skoðað hvað felst í hugtakinu „hágæða“ í þessu samhengi, virðist það oft snúa að stærri vögnum, sérakreinum og þrepalausu aðgengi. Þrepalaust aðgengi er vissulega mikilvægt, ekki síst fyrir aðgengi allra farþega. En það eitt og sér skilgreinir ekki gæði almenningssamgangna.

Lærdómur úr öðrum samgöngum

Þróun í samgöngum almennt bendir jafnframt í aðra átt. Í flugi hefur til dæmis þróunin verið að draga úr notkun stærstu flugvéla og auka tíðni með minni og sveigjanlegri einingum. Þar ræður ferðaupplifun notenda – tíðni, sveigjanleiki og aðgengi – miklu um valið, fremur en stærð tækjanna.

Það sem farþegar meta mest

Raunveruleg gæði almenningssamgangna ráðast af þáttum sem skipta farþega máli í daglegu lífi: hversu oft vagnar ganga, hversu áreiðanleg þjónustan er, góður bílstjóri sem lætur farþegum líða vel, öryggistilfinning, hversu vel leiðir tengjast og hversu langan tíma ferðin tekur í heild.

Það er þessi upplifun notandans sem ræður því hvort fólk velur almenningssamgöngur eða ekki.

Samkeppni við einkabílinn – raunsæ nálgun

Í umræðunni er oft haldið fram að Borgarlína muni stytta ferðatíma verulega og þar með laða fleiri til notkunar. Það er mikilvægt markmið, en umræðan þarf að vera raunsæ.

Almenningssamgöngur geta í eðli sínu sjaldnast keppt við einkabíl hvað varðar heildarferðatíma í öllum tilvikum. Einkabíll býður upp á beina „door-to-door“ þjónustu frá heimili til áfangastaðar, á meðan farþegi í almenningssamgöngum þarf yfirleitt að ganga að stoppistöð, bíða eftir vagni og ganga síðasta spölinn á áfangastað.

Þar að auki fara leiðir strætisvagna ekki alltaf stystu leið milli tveggja punkta, þar sem þær þurfa að þjóna mörgum áfangastöðum.

Markmiðið: Samkeppnishæfur og aðlaðandi kostur

Þetta þýðir þó ekki að almenningssamgöngur geti ekki verið góður kostur. Markmiðið ætti einfaldlega ekki að vera að þær verði hraðari en einkabíll í öllum tilvikum, heldur að þær verði samkeppnishæfar, áreiðanlegar og aðlaðandi valkostur fyrir sem flesta.

Hvert ætti umræðan að stefna?

Kjarni málsins er sá að umræðan um framtíð almenningssamgangna ætti ekki að snúast um að gera lítið úr núverandi þjónustu til að réttlæta nýja. Hún ætti að snúast um hvernig hægt er að byggja ofan á það sem fyrir er, bæta þjónustuna markvisst og þróa hana í takt við raunverulegar þarfir notenda.

Niðurstaða: Hvar liggja raunveruleg gæði?

„Hágæða almenningssamgöngur“ eru ekki skilgreindar af einni tæknilegri lausn eða tilteknu kerfi. Þær eru mældar í því hversu vel þær virka fyrir fólk í daglegu lífi.

Og það er þar sem raunveruleg gæði liggja.

Höfundur er stjórnarmaður í Félagi sjálfstæðismanna í Grafarvogi.