Jysk, veikinda­réttur opin­berra starfs­manna, Emm­sjé Gauti og forréttinda­blinda

Mikið hefur verið rætt um veikindarétt opinberra starfsmanna í kjölfar úttektar sem Viðskiptaráð birti í síðasta mánuði. Mörgum leiðist ekki að velta sér upp úr þessari úttekt og ýja jafnvel að því að opinberir starfsmenn séu að misnota veikindarétt sinn.

Enginn leikur sér að því að vera veikur. Það eitt að glíma við veikindi er nógu erfitt þó að ekki bætist ofan á það sektarkenndin sem fylgir því að vera að bregðast vinnufélögunum því að maður veit að hver starfsmaður skiptir máli og síðan ofan á það að vera vændur um að vera að misnota veikindarétt sinn. Opinberir starfsmenn veikjast eins og aðrir og lenda einnig í slysum sem gera þá óvinnufæra. Sá óútskýrði munur á milli einkageirans og hins opinbera varðandi veikindafjarvistir starfsmanna er eitthvað sem þarf að rannsaka betur og á faglegan hátt í stað þess að vera með getgátur sem gefa skotveiðileyfi í formi neikvæðs umtals um opinbera starfsmenn.

Af hverju er ég að ræða þetta málefni ? Ástæðan er sú að ég varð bráð á veiðilendum Viðskiptaráðs.

Mitt veikindaleyfi hófst með því einu að versla eldiviðarkubba í Jysk. Ég ætla ekki að fara nánar út í það slys en það hafði þær afleiðingar að ég þurfti að fara í aðgerð og hef verið óvinnufær frá því í byrjun árs með tilheyrandi læknisfræðilegri eftirfylgni, kvölum, fjarveru úr mínu daglega lífi og því miður hægum bata. Þó að sumir haldi annað þá er það svo að fólk fer ekki í veikindaleyfi nema læknir meti það óvinnufært. Í mínu tilfelli þá hefur þetta veikindatímabil verið erfitt og með mörgum áskorunum en það hefur einnig kennt mér margt sem ég hef ákveðið að meta til jákvæðrar reynslu.

Það að vera kippt svona snögglega út úr daglegu lífi hefur kennt mér að ekkert er sjálfsagt og línan á milli þess að vera sjálfbjarga og þurfa alfarið að stóla á velvild annarra er ansi þunn. Þetta hefur einnig fengið mig til að hugsa til nemenda minna. Sérstaklega þeirra sem gerðar eru kröfur til um að gera hluti sem þeir eru ófærir um að gera því grunninn vantar til að byggja á. Því það gleymist oft að ef undirstaðan er ekki góð þá er erfitt að byggja ofan á. Svo ég tali nú ekki um þá nemendur mína sem eru í svo mikilli vanlíðan að þeir eiga erfitt með nám. Ég hef sjálf oft verið ófær í mínum veikindum að einbeita mér vegna verkja og hef þurft að læra að taka eitt skref í einu til að byggja ofan á þann hæga bata sem hefur áunnist. Góður árangur í hvaða formi sem hann birtist er langhlaup og hvert skref skiptir máli þegar horft er til farsældar. Leiðarljós mín í dag eru þau sömu og ég hef tamið nemendum mínum, jákvæðni og seigla.

Aðstæður sem þessar fá mann til að hugsa til þeirra sem fæðast ekki með þá forgjöf sem margir búa við í upphafi lífsins. Einstaklinga sem fæðast með skerðingar sem gera líf þeirra að meiri áskorun en flestra og þeirra sem fæðast inn í þannig umhverfi að lífróðurinn verður þeim erfiðari.

Þó ég hafi ekki verið kona til margra verka undanfarnar vikur þá hef ég getað hlustað og horft. Langar mig að nefna í því samhengi viðtal við Emmsjé Gauta sem ég hlustaði á í hlaðvarpinu „Ein pæling“ sem er um stjórn- og samfélagsmál. Þar talar hann um stéttaskiptingu og nefnir í því samhengi þegar hann spilaði í tveimur skólum á höfuðborgarsvæðinu á sama kvöldinu. Annar skólinn var í Garðabæ og hinn í Breiðholtinu í Reykjavík. Hann talar um að það hafi verið ákveðin upplifun að fara á milli þessara tveggja skóla og sjá muninn á nemendasamsetningunni og aðbúnaðinum. Í öðrum skólanum blasti við skortur en í hinum draup smjör af hverju strái, augljós mismunur sem lítið er talað um. Þess í stað er oft talað um jöfn tækifæri og að allir fæðist jafnir á Íslandi. Ef einhver er ekki að meika það í lífinu þá er það skrifað á hans reikning. Ég held að flestir viti að þetta er ekki svona einfalt því að lífið er ekki eins og golfvöllur þar sem ljósmæður útdeila forgjöf.

Emmsjé Gauti benti réttilega á að grunnskólar á Íslandi eru mjög ólíkir hvað aðbúnað og nemendasamsetningar varðar. Þeir spanna allt litrófið hvað einstaklingsþarfir varðar þó að sums staðar sé litasamsetningin einsleitari en á öðrum stöðum. Það virðist ekki vera öllum ljóst að það kostar meira að reka veitingahús þar sem gestirnir eru með ýmiskonar ofnæmi, fæðuóþol eða aðrar sérþarfir en stað þar sem ekki þarf að koma til móts við slíkar þarfir. Við getum yfirfært þetta yfir á skólana. Nemendasamsetningar með flókna þjónustuþörf kalla á meiri sérfræðiþekkingu og fjármagn. Enginn skóli á Íslandi er eins.

Samfélag okkar gefur sjaldan afslátt og samkennd er ekki öllum í blóð borin. Margir eru sýktir af svokallaðri forréttindablindu og geta ekki sett sig í spor annarra eða eiga erfitt með það. Því miður þá erum við Íslendingar miðað við erlendar samanburðarrannsóknir að skora marktækt lægra en hinar norrænu þjóðirnar á samkenndarskalanum og þurftum við því að vera sérstaklega meðvituð um þennan þátt til að snúa honum til betri vegar.

Einstaklingurinn sem þú hittir á förnum vegi er eflaust með öðruvísi farangur í sínum bakpoka en þú og ekki þitt að dæma.

Það þarf ekki nema eina ferð í Jysk til að breyta lífi manns. Stundum náum við að sveigja inn á rétta braut aftur en ekki alltaf. Þá er gott að búa í samfélagi samkenndar og velvilja þar sem okkur er leiðbeint til farsældar.

Í gær var mér boðið til móttöku hjá forseta Íslands vegna aðkomu minnar að verkefni í tengslum við Minningarsjóð Bryndísar Klöru Birgisdóttur. Bryndís Klara var stúlka sem átti framtíðina fyrir sér en var kippt út úr þessu lífi á sviplegan hátt. Fráfall hennar sýnir skýrt hvað lífið getur verið óútreiknanlegt. Aðstandendur Bryndísar Klöru ákváðu að hafa kærleikann að vopni í baráttu sinni fyrir bættum heimi til að heiðra minningu hennar. Við hin getum lært mikið af þeirri vegferð.

Það er eitt sem við flest getum gert og það er að bera ábyrgð á gjörðum okkar til hins betra og leiðbeina þeim í rétta átt sem á þurfa að halda. Tökum góðar ákvarðanir sem skerða ekki lífsgæði annarra, hlustum og finnum leiðir saman til farsældar fyrir alla.

Höfundur er opinber starfsmaður í veikindaleyfi, stjórnarmeðlimur í KFR og verkefnastýra Ljósmyndasýningarinnar „Kærleikurinn í anda Bryndísar Klöru“ sem er farandsýning sem ferðast á milli skóla á Íslandi og er núna stödd í Hagaskóla í Reykjavík þar sem unnið er með inntak sýningarinnar