„Hann var sagður heimskur, ljótur og að enginn annar gæti elskað hann“

Að hennar mati er mikilvægt að ræða þetta opinskátt, ekki síst vegna þess að umræðan um ofbeldi í nánum samböndum beinist yfirleitt að konum sem þolendum en sjaldnar að drengjum eða ungum körlum sem lenda í sambærilegri stöðu.

„Ég á þrjá stráka og sem móðir hugsar maður oft um alls konar hættur sem börnin geta lent í en þetta var bara ekki eitt af því sem var á listanum hjá mér. Ekki vegna þess að ég væri lokuð fyrir því, heldur einfaldlega af því að maður heyrir svo sjaldan talað um þetta,“ segir hún.

Að hennar mati endurspeglar það ákveðna skekkju í umræðunni.

„Við beinum miklu frekar skilaboðum til stráka um að vera ekki gerendur og að meiða ekki aðra, í stað þess að horfa á þetta frá báðum hliðum. Strákarnir verða svolítið undir í þessari umræðu.“

Samband sem hófst sakleysislega

Sonur Brynju er í dag 18 ára. Hann kynntist stúlku í gegnum Tinder á síðasta ári. Í fyrstu virtust þetta vera frekar saklaus kynni.

„Þau byrjuðu að tala saman í mars eða apríl í fyrra og hittust eitthvað, en þá átti hún kærasta, svo það fjaraði út,“ segir Brynja.

„Síðan byrjaði sonur minn með annarri stelpu en þá fór sú fyrri að hóta nýju kærustunni því hún vildi ekki að sonur minn væri með neinum öðrum en henni.“

Að lokum endaði samband sonar hennar við hina stúlkuna.

„Þá byrjaði hann aftur með þessari stelpu, sambandið þróaðist svo áfram yfir sumarið og þau fóru að hittast fyrir alvöru í júlí í fyrra og þá fór þetta allt af stað. Ég áttaði mig frekar fljótt á því að eitthvað var ekki í lagi, í rauninni bara um leið og þau byrjuðu að hittast og vera saman,“ segir Brynja. 

Það sem vakti fyrst athygli hennar voru breytingar í samskiptum þeirra mæðgina.

„Þá breyttist hegðun hans við mig rosalega mikið,“ segir hún. 

Smám saman fór hún að sjá skilaboð sem stúlkan sendi syni hennar, þar sem hún hótaði sjálfsvígi og ýmsu öðru ef hann myndi ekki svara henni eða hitta hana.

„Alltaf þegar eitthvað var í gangi sýndi hann mér skilaboð frá henni þar sem hún hótaði að drepa sig og alls konar. Þannig að lengi vel hélt ég að þetta væri „bara“ andlegt ofbeldi.“

Líkamleg merki sem komu síðar í ljós

Þó að hún hafi fyrst og fremst haft áhyggjur af andlegu ofbeldi fóru síðar að koma í ljós merki um líkamlegt ofbeldi.

„Svo fór ég að taka eftir klórförum og öðru slíku. Í fyrstu reyndi hann að útskýra þetta með saklausum hætti, sagði til dæmis að kötturinn hans hefði klórað sig. En svo var það auðvitað ekki kötturinn.

Með tímanum varð ljóst að ofbeldið hafði bæði verið andlegt og líkamlegt.

„Ofbeldið var lúmskt í byrjun og þróaðist svo áfram. Hún braut hann niður andlega á hverjum einasta degi,“ segir Brynja.

Samkvæmt henni var sonur hennar ítrekað niðurlægður og honum sagt að hann væri heimskur, ljótur og að enginn annar gæti elskað hann. Líkamlegu árásirnar urðu einnig fleiri.

„Hann var laminn, honum var ýtt þannig að hann rak höfuðið í hluti og það var hent í hann ýmsu.“

Brynja rifjar upp eitt atvik sem henni fannst sérstaklega skrýtið á sínum tíma.

„Ég man til dæmis eftir því þegar hún hafði hent í hann smoothie og hann kom með einhverja sögu um að þau hefðu keyrt yfir hraðahindrun og hann hefði sullað þessum smoothie. Það meikaði ekkert sens, en ég var samt að reyna að hlusta og trúa honum.“

Lífshættulegar aðstæður í bíl

Eitt sem Brynja segir hafa hrætt hana sérstaklega er að hluti ofbeldisins átti sér stað þegar sonur hennar var að keyra bíl.

„Sem er beinlínis lífshættulegt. Hún sló hann ítrekað meðan hann keyrði og í raun gat hann ekkert gert.“

Hún bendir á að sonur hennar sé líkamlega sterkur, sem geri stöðuna enn flóknari í augum hans sjálfs.

Hann æfði brasilískt jiu-jitsu og handbolta í mörg ár. Hann hefði alveg getað gert eitthvað til baka, en hann gerði það aldrei.

Foreldrar stúlkunnar vöruðu við sambandinu

Brynja segir að hún hafi síðar rætt við foreldra stúlkunnar eftir atvik þar sem stúlkan hafði keyrt bíl sonar hennar án bílprófs og klesst hann.

„Eftir það talaði ég við foreldra hennar og þau sögðu mér að hún ætti við vanda að stríða,“ segir Brynja.

Foreldrarnir hafi ekki farið ítarlega út í hvað væri að en hafi sagt að dóttir þeirra ætti við verulega erfiðleika að stríða og „lenti oft í einhverju.“

„Þau sögðu okkur strax að þau sæju ekki fyrir sér að sonur minn ætti að vera með henni. Þau sögðu að hún væri ekki góð fyrir hann.“

Brynja segir að það hafi tekið langan tíma fyrir sannleikann að koma í ljós. Þó að hana hafi grunað að eitthvað væri að hafi sonur hennar ekki sagt henni allt strax.

„Ég hélt alltaf að sonur minn myndi segja mér allt. Hann segir mér venjulega allt, líka óþægilegustu og skrýtnustu hlutina. En í þessu tilfelli var það öðruvísi. Þetta var eitthvað sem hann sagði mér ekki. Þetta var eitthvað sem hann skammaðist sín fyrir.“

Að hennar mati tengist það bæði persónulegri skömm og samfélagslegum hugmyndum um karlmennsku.

„Það er nefnilega oft skömmustulegt fyrir stráka að lenda í svona. Þeim finnst eins og þetta eigi ekki að koma fyrir þá.

Ég held að það sé stór hluti af þessu, og svo líka samfélagið okkar. Það er enn þá þessi hugmynd um að strákar eigi að vera stórir og sterkir. Þessi karlmennskuímynd er enn þá alls staðar.

Lögreglumál og kæra

Í lok október hafði Brynja samband við lögreglu með það í huga að leggja fram kæru á hendur stúlkunni. Sambandið virtist þó á tímabili vera að enda og því ákvað hún að láta það bíða. Það reyndist þó ekki vera endalokin á málinu.

„En svo var þetta auðvitað ekki búið. Þetta hélt bara áfram.“

Í desember síðastliðnum lögðu þau fram kæru á hendur stúlkunni fyrir líkamsárás og heimilisofbeldi.

„Það gerðist eftir að sonur minn kom heim einn daginn með glóðarauga og ég fór með hann til læknis til að fá áverkavottorð. Þá hugsaði ég að ég mætti ekki bakka út, þetta yrði að fara þessa leið líka, af því að strákurinn minn var alltaf að fara til baka. Ég hugsaði líka að hann þyrfti að átta sig á umfangi málsins. Ég sá alveg á svipnum hans þegar við vorum hjá lögreglunni að hann áttaði sig á því að þetta væri eitthvað sem væri rangt. Það var margt sem kom fram í skýrslutökunni hjá lögreglunni, hlutir sem ég hafði aldrei heyrt áður og var mjög erfitt að heyra. Hjá lögreglunni fékk ég líka að heyra að þetta væri í raun eitt algengasta form ofbeldis. Sonur minn er því alls ekki einn. Samt heyrir maður varla talað um þetta.

Þegar við fórum til lögreglunnar sögðu þau bara að heimilisofbeldismál væru mjög flókin. Ég vissi ekki alveg hvað það átti að þýða eða hver næstu skref yrðu. Syni mínum var úthlutaður réttargæslumanni en svo höfum við í raun ekkert heyrt eftir það. Okkur var bara sagt að ef þetta héldi áfram ættum við að hafa samband aftur. Ég veit ekki hvort það hafi verið rætt við hana. Við vitum ekkert. Lífið heldur bara áfram og maður er að reyna að halda öllum boltum á lofti, en auðvitað vill maður vita hvað er að gerast.“

Þrátt fyrir að sambandinu hafi lokið segir Brynja að áreitnin hafi ekki hætt.

„Sonur minn er núna í öðru sambandi, heilbrigðu sambandi, en hún áreitir bæði hann og kærustuna hans. Hún hefur líka áreitt vini hans og mig. Hún hefur hótað mér ítrekað og í raun öllum í kringum okkur. Hún hefur beðið son minn margoft um að drepa sig, hótað að drepa kærustuna hans og hótað að drepa fullt af fólki. Oftast hefur hún sent skilaboð undir eigin nafni en hún er líka með fleiri aðganga. Í lok janúar eða byrjun febrúar tók þetta sig aftur upp, þessi skilaboð.“

TikTok myndband vakti viðbrögð

Í kjölfar langvarandi álags ákvað Brynja að birta myndskeið á TikTok þar sem hún sagði frá reynslu sinni.

„Mér finnst mikilvægt að taka fram að ég leita ekki með öll okkar vandamál á TikTok,en þegar maður er orðinn langþreyttur og úrvinda af ástandi sem virðist engan enda taka þá reynir maður stundum aðferðir sem gætu mögulega hjálpað. Það voru kannski tvær ástæður fyrir því að ég ákvað loksins að segja frá þessu á TikTok. Annars vegar að vekja athygli á þessu og vonandi hjálpa öðrum að opna sig. Hins vegar að hrista aðeins upp í hlutunum og sýna að við höfum rödd og getum látið heyra í okkur.

Eftir að ég birti myndskeiðið fékk ég skilaboð frá fólki. Margir þökkuðu mér fyrir að deila þessu. Svo voru einhverjir sem áttuðu sig á því hver stelpan var og sendu mér það sem þeir höfðu lent í varðandi hana. Það er yfirleitt alltaf þannig að það er ekki bara eitt fórnarlamb.

Ég fékk líka skilaboð frá einni stelpu sem sagði frá ofbeldi sem hún varð fyrir af hálfu vinkonu sinnar, ég fékk skilaboð frá mæðrum sem sögðu að strákarnir þeirra hefðu lent í svipuðu, og frá körlum sem sögðust hafa lent í þessu. Vinir sonar míns sögðu líka að þeir vissu um fleiri sem höfðu lent í henni. Ég er samt ekki með neitt mjög afgerandi í höndunum nema þessi myndbönd.

Stúlkan sendi mér skilaboð eftir að ég birti þetta og sagðist ætla að láta okkur vera. Núna eru liðnar tvær vikur síðan ég birti myndskeiðið á TikTok og hingað til hefur hún staðið við það. Ég hef samt alveg trú á að það komi eitthvað meira síðar. Hún hefur áður verið að áreita kærustu sonar míns á netinu, segja ljóta hluti um hana og reyna að skemma fyrir með því að búa til sögur.“

Vill að fleiri þori að segja frá

Brynja segir að reynslan hafi haft djúpstæð áhrif á son hennar.

„Þetta hefur verið rosalegt álag á fjölskylduna okkar. Ég fór í veikindaleyfi í vinnunni. Ég er einfaldlega búin að lenda á vegg. Þetta hefur tekið mikið á sambandið við manninn minn og það hefur verið rosaleg togstreita út af þessu öllu saman. Svo er sjö ára bróðir hans mjög meðvitaður um þetta. Hann talar um þessa stelpu og vonar að bróðir sinn hitti hana aldrei aftur. Hann finnur alveg fyrir þessu og mér finnst það mjög slæmt. Það er líka svo ógeðslegt að horfa á andlega ofbeldið og áreitið á netinu gagnvart honum.

Þetta hefur haft gífurleg áhrif á son minn. Hann er núna hjá sálfræðingi og er að vinna mjög mikið í þessu. Það eru alveg traustsvandamál. Hann er hræddur og honum líður eins og hann þurfi alltaf að vera vakandi. Ég held líka að þetta sé svolítið PTSD hjá honum. Hann getur allt í einu setið einn inni í herbergi og farið að gráta af því að hann fer að hugsa um þetta.

Hann hringir líka oft í mig á dag, stundum bara til að heyra í mér og leiða hugann annað, til að fá einhverja öryggistilfinningu. Það er mjög gott og náið samband á milli okkar tveggja. Ég er þakklát fyrir að sonur minn þorði að segja mér frá þessu en þetta kom ekki allt í einu. Þetta kom smátt og smátt upp á yfirborðið yfir langan tíma.

Sem móðir er bara ótrúlega erfitt að horfa upp á barnið sitt ganga í gegnum þetta.

Brynja segir að hún hafi ákveðið að segja sögu sína opinberlega í þeirri von að aðrir þori að stíga fram.

„Ef ég gæti sent skilaboð til annarra foreldra eða stráka sem eru í svipaðri stöðu, þá myndi ég fyrst og fremst segja við strákana: Segið frá. Það er í lagi að segja frá, alveg sama við hvern, hvort sem það eru foreldrar, kennarar eða bara einhver sem hlustar. Þið eruð ekki einir. Ég held að það sé það mikilvægasta, að þeir haldi þessu ekki bara inni í sér. Með því að tala svona opinskátt um þetta vona ég að aðrir þori líka að segja frá. Að fleiri strákar þori að stíga fram.

Aðrir mega vita að strákar verða líka fyrir ofbeldi af þessu tagi. Það sem ég held að væru líka góð skilaboð til foreldra væri að þeir geri börnum sínum kleift að tjá sig um þessi mál við þau og ef til vill opna umræðuna og taka reglulega stöðuna á barni sínu til að auðvelda þeim að segja frá þegar þau eru tilbúin.“

Samfélagslegar hugmyndir um kynhlutverk hafa áhrif

Í kvöldfréttum Sýnar þann 4.mars síðastliðinn var fjallað um ofbeldi í nánum samböndum unglinga og rætt við Kolbrúnu Hrund Sigurgeirsdóttur, verkefnastýru hjá Barnaheillum sem segir birtingarmyndir ofbeldisins oft grófari í dag en áður. Brýnt sé sé að stjórnvöld bregðist við.

„Við sjáum að birtingamyndir ofbeldisins eru grófari en áður. Það kemur líka í ljós að krökkunum finnst erfitt að segja frá því þegar þeir verða fyrir ofbeldi. Foreldrar og starfsfólk sem vinnur með börnum þarf að taka fyrsta skrefið og opna samtalið til þess að þau eigi auðveldara með að tjá sig. Við sjáum líka að það er talsvert mikið um ofbeldi í nánum samböndum ungmenna. Þá eru þau oft að fá skakkar hugmyndir frá samfélagsmiðlum og klámefni á vefnum um hvað á og má gera í kynlífi. Loks vil ég nefna að þau segja mikilvægt að aðstoða gerendur. Það sé skortur á úrræðum fyrir þá. Það þurfi líka að vera hægt að hjálpa þeim út úr vítahring ofbeldisins,“ sagði Kolbrún.

Rannsóknir benda til þess að hlutfall drengja sem verða fyrir ofbeldi í ungmennasamböndum sé umtalsvert. Í einni rannsókn meðal einstaklinga sem höfðu verið í sambandi á unglingsárum kom fram að 29 prósent stráka sögðust hafa verið þolendur einhvers konar ofbeldis í sambandi, samanborið við 41 prósent stelpna. Þrátt fyrir að hlutfall stúlkna sé hærra sýnir þetta að ofbeldi gegn drengjum er langt frá því að vera sjaldgæft.

Einnig sýna rannsóknir að drengir eru stundum síður líklegir til að segja frá ofbeldi sem þeir verða fyrir, sem getur tengst félagslegum viðhorfum til karlmennsku. Í sumum tilfellum eru gerendur einnig stúlkur sem beita ofbeldi vegna reiði, afbrýðisemi eða tilfinninga um höfnun. Þetta undirstrikar að ofbeldi í samböndum ungmenna er flókið fyrirbæri þar sem bæði kyn geta verið gerendur og þolendur.

Afleiðingar ofbeldis í samböndum ungmenna geta verið bæði skammtíma- og langtíma. Þolendur, þar á meðal drengir, geta upplifað kvíða, þunglyndi, skömm, félagslega einangrun og erfiðleika með að treysta öðrum.

Rannsóknir benda einnig til þess að samfélagslegar hugmyndir um kynhlutverk geti haft áhrif á ofbeldi í samböndum. Sumir drengir læra til dæmis viðhorf sem tengja karlmennsku við vald, stjórn eða árásargirni, sem getur aukið líkur á ofbeldishegðun í samböndum. Á sama tíma geta slík viðhorf gert drengjum erfiðara fyrir að viðurkenna að þeir séu sjálfir þolendur.