Margrét, Elín, Kristín og Sig­rún auk Ævars Þórs fá bók­mennta­verð­laun

Verðlaunin nema einni milljón króna fyrir hvert verðlaunaverk og eru kostuð af Félagi íslenskra bókaútgefenda. Verðlaunagripurinn Blængur, blásvartur hrafn steyptur í kopar, eftir myndlistarmanninn Matthías Rúnar Siguðrsson, var afhentur verðlaunahöfum Íslensku bókmenntaverðlaunanna í þriðja sinn. 

Verðlaunahafar eru að þessu sinni Margrét Höskuldsdóttir, sem hreppir Blóðdropann, Ævar Þór Benediktsson og Elín Elísabet Einarsdóttir myndhöfundur fá barna- og ungmennaverðlaunin, Kristín Svava Tómasdóttir fær verðlaun í flokki fræðibóka og Sigrún Pálsdóttir í flokki skáldsagna.

Nánar tiltekið:

Blóðdropann hlaut að þessu sinni:

Margrét Höskuldsdóttir

Lokar augum blám

Útgefandi: Vaka Helgafell

Umsögn lokadómnefndar:

„Skáldsagan Lokar augum blám gerist á sjö dögum á Vestfjörðum. Hvarf tveggja manna ýtir af stað lögreglurannsókn. 

Í stuttum og snörpum köflum kynnast lesendur umtalsverðum fjölda fólks á ýmsum stöðum. Innbyrðis tengsl kaflanna skýrast smám saman og með þeim fléttar höfundar atburðarás vikunnar haganlega, ásamt atriðum úr forsögu og fyrri kynnum persónanna. 

Velheppnað raunsæissnið sögunnar byggist meðal annars á hinu vestfirska umhverfi sem höfundur endurskapar af staðarþekkingu og næmni sem skilar sér í vel skrifuðum texta. Spennan í verkinu er hins vegar tengd tímanum. Hann lætur ekki hemja sig og teygir sig út fyrir viðburði þessarar viku, aftur í fortíð þar sem reynast vera sár og draugar er virðast ætla að vakna til nýs lífs.“

Þá eru það Íslensku bókmenntaverðlaunin sem skiptast eins og jafnan í þrjá flokka.

Barna- og ungmennabækur:

Ævar Þór Benediktsson og Elín Elísabet Einarsdóttir myndhöfundur

Skólastjórinn

Útgefandi: Mál og menning

Umsögn lokadómnefndar:

„Hið ómögulega gerist: 12 ára drengur, Salvar að nafni, sækir um embætti skólastjóra og fær starfið. Með lista fullan af hugmyndum og viljann að vopni reynir hann sitt besta til að bæta líðan nemenda, til dæmis með því að hafa kandífloss í hádegismat og grís í hverjum bekk.

Þetta er galsafengin og bráðskemmtileg en einnig vel unnin og íhugul saga um lykilstofnun þjóðfélagsins, þar sem börn, unglingar, skólastarfsfólk og foreldrar eiga mikilvæg og margvísleg samskipti. Lesendur eru jafnframt hvattir til umhugsunar um vald, skilning, ábyrgð, viðmót og samvinnu á slíkum stað. 

Persónur bókarinnar eru fjölbreyttar og marglaga en eiga það sameiginlegt að vilja gera það sem er skólanum fyrir bestu, þótt þær séu ekki endilega sammála um brýnustu viðfangsefnin hverju sinni.“

Fræðibækur og rit almenns efnis:

Kristín Svava Tómasdóttir

Fröken Dúlla: ævisaga

Útgefandi: Benedikt bókaútgáfa

Umsögn lokadómnefndar:

„Starf Jóhönnu Knudsen á vegum hins opinbera í Reykjavík á tímum síðari heimsstyrjaldar hefur ekki hlotið góð eftirmæli, svo vægt sé til orða tekið. 

Hún hefur verið umtöluð sem harðsnúinn siðgæðisvörður, jafnvel þannig að ætla mætti að hún hafi borið meginábyrgð á viðbrögðum íslenskra stjórnvalda við „ástandinu“ svokallaða. 

Í bókinni Fröken Dúlla fjallar Kristín Svava Tómasdóttir ítarlega og vafningalaust um þessi verkefni hjúkrunarkonunnar sem gerðist lögreglukona um hríð, og þannig veitir höfundurinn lesendum sínum tækifæri til að ígrunda þetta hlutverk Jóhönnu frá mismunandi sjónarhornum. En það gerðist margt annað áhugavert í lífi Jóhönnu og í verki sínu birtir Kristín Svava marghliða og heildstæða mynd af öllum æviferli þessarar konu sem var í senn óvenjuleg og sjálfstæð en jafnframt einlæg fjölskyldumanneskja. 

Þetta er sérstaklega vel skrifuð, víðsýn og grípandi ævisaga, unnin af fræðilegri alúð og hæfileika til að tengja persónusögu Jóhönnu við umfangsmikið breytingaskeið íslensks þjóðfélags.“

Skáldverk

Sigrún Pálsdóttir

Blái pardusinn: hljóðbók

Útgefandi: Mál og menning

Umsögn lokadómnefndar:

„Blái pardusinn er djörf formtilraun í íslenskum bókmenntum. Bókin ber undirtitilinn Hljóðbók, sem vísar til vinsællar sagnamiðlunar í seinni tíð en hún á sér jafnframt eldri fyrirmyndir, til dæmis í útvarpi og við rúmstokk barna. Í verki Sigrúnar er hljóðið flutt yfir í bókartexta, í verki þar sem þrír hlustendur bókarinnar koma við sögu. 

Tvö þeirra hafa reyndar misst af drjúgum hluta hennar en þriðji hlustandinn kemur þeim til aðstoðar og þar með má segja að hugtakið „hljóðbók“ hafi teygt sig yfir í endursögn og samræður um inntak og gildi skáldverka, í þessu tilviki um örlög aðalpersónunnar, einfarans og heimskonunnar Lönu Marteinsdóttur. 

Hún stóð á sínum tíma frammi fyrir brothættri heimsmynd á sögulegum átakatímum; mynd sem er um margt að teiknast upp að nýju um þessar mundir. Á einum stað í textanum er vikið að „skurðpunkti skáldskapar og sagnfræði“ og sagan sjálf spyr ögrandi spurninga um einmitt þennan skurðpunkt sem og hin ýmsu tengsl sögulegs skilnings, máttar skáldskaparins og lífsferils mannverunnar. 

Blái pardusinn er ögrandi og spennandi bók – og það gildir um hana, eins og lífið, að lesandi fær ekki að vita allt.“

…

Eins og áður sagði setti forseti Íslands samkomuna, því næst flutti Heiðar Ingi Svansson, formaður Félags íslenskra bókaútgefenda, stutta tölu og höfundarnir ávörpuðu gesti.

Þá flutti Soffía Björg Óðinsdóttir tvö lög:Yfir regnbogabrúnni og Draumur að fara í bæinn.

Fjögurra manna lokadómnefnd valdi verkin úr hópi tuttugu bóka sem tilnefndar voru til verðlaunanna í desember á síðasta ári þegar fimm bækur voru tilnefndar í hverjum flokki. Lokadómnefnd skipuðu þau Andri Már Sigurðsson, Ásrún Matthíasdóttir, Dagrún Ósk Jónsdóttir, Davíð Roach Gunnarsson og Ástráður Eysteinsson, sem var formaður nefndarinnar.

Íslensku bókmenntaverðlaunin

Íslensku bókmenntaverðlaununum var komið á fót árið 1989 í tilefni af 100 ára afmæli Félags íslenskra bókaútgefenda sem stofnað var í Reykjavík í janúar 1889. Fyrsta árið var verðlaunum ekki skipt í flokka en tilnefndar voru alls tíu bækur. Fyrsti verðlaunahafinn var ljóðskáldið Stefán Hörður Grímsson sem hlaut verðlaunin fyrir bókina Yfir heiðan morgun.

Samtals hafa frá upphafi 87 höfundar fengið verðlaunin, eftirfarandi oftar en einu sinni: Guðjón Friðriksson (4), Andri Snær Magnason (3), Hallgrímur Helgason (3), Arndís Þórarinsdóttir (2), Guðbergur Bergsson (2), Gunnar Helgason (2), Hörður Ágústsson (2), Rán Flygenring (2), Silja Aðalsteinsdóttir (2) og Steinunn Sigurðardóttir (2).

Ártal Blóðdropans miðaðist við afhendingarár verðlauna en ekki útgáfuár bókar fram til ársins 2023 þegar árinu var breytt til samræmis við útgáfuár verðlaunabókar, líkt og í tilviki Íslensku bókmenntaverðlaunanna.

Samtals hafa frá upphafi 13 rithöfundar fengið verðlaunin, eftirfarandi oftar en einu sinni: Stefán Máni (4), Yrsa Sigurðardóttir (3), Arnaldur Indriðason (2) og Lilja Sigurðardóttir (2).