Innleiðing gervi­greindar snýst ekki um tækni, heldur stjórnun

Stærsta hindrunin í vegi fyrir innleiðingu gervigreindar í íslenskum fyrirtækjum er ekki skortur á tækni eða dýr hugbúnaðarleyfi. Hún er óttinn. Óttinn við að gera vitleysu, óttinn við að verða opinberlega „afhjúpaður“ fyrir að nota gervigreind á klaufalegan hátt og óttinn við hið óþekkta. Við höfum eytt síðustu tveimur árum í að tala um „Prompt Engineering“ eða hvernig á að hvísla réttu orðunum að vélinni, eins og gervigreind sé galdur sem krefst þess að maður kunni réttu þulurnar.

Staðreyndin er sú að fólk er líklega nú þegar farið að nota gervigreind í laumi, svokölluð „skugga-gervigreind“ (Shadow AI). Galdurinn til að beisla þetta afl liggur ekki í skipununum, heldur í stjórnuninni. Nýjustu rannsóknir frá Wharton háskóla sýna að þeir sem eru góðir stjórnendur eru líklegri til að ná árangri með gervigreind en þeir sem eru góðir í tækni. Að innleiða gervigreind snýst nefnilega ekki um að læra á nýtt tól, heldur að læra að stjórna nýjum, ofur-afkastamiklum en stundum gloppóttum samstarfsmanni.

Förum aðeins yfir hvaða stjórnunarhæfileika fólk hefur, sem skilur á milli þeirra sem leika sér og þeirra sem leiða.

Að skapa samhengi

Við höfum öll heyrt setninguna „Garbage in, garbage out“. Með gervigreind gildir reglan „Context in, quality out“. Þú getur ekki hent nýliða inn á fund án þess að kynna fyrir honum verkefnið og það sama gildir um gervigreind. Færnin felst í því að „púsla saman“ rétta samhenginu áður en vinnan hefst. Þetta snýst um að hætta að spyrja gervigreindina eins og hún sé leitarvél og byrja að mata hana á innri gögnum: fundargerðum, stefnumótun, tölvupóstum og dæmum um tóninn. Þú ert ekki að leita að svari, þú ert að þjálfa ráðgjafa. Án samhengis er gervigreindin bara vel orðaður bullukollur, en með réttu samhengi er hún sérfræðingur í þínum rekstri.

Ritstjórnarvaldið

Hingað til höfum við einblínt á sköpunarmátt gervigreindar en nú færist áherslan yfir á gagnrýna hugsun. Þegar hver starfsmaður getur framleitt tíu blaðsíður af texta á sekúndu, verður verðmætasta færnin hæfileikinn til að meta gæði. Við þurfum að þjálfa okkur í að vera ritstjórar, ekki bara skrifarar. Þetta snýst um að þekkja takmörk vélarinnar, að vita hvenær hún er að skálda staðreyndir og hvenær hún er á réttri leið. Við höfum nýleg dæmi um hvernig það að birta „hráan“ gervigreindartexta getur skaðað orðspor fólks. En viðbrögðin mega ekki vera þau að banna notkunina af ótta við mistök. Þvert á móti þurfum við að skapa menningu þar sem er leyfilegt að mistakast og „leika sér“ með tæknina innanhúss. Það er eina leiðin til að vinna sig áfram og bæta sig. Galdurinn er að gera mistökin í öruggu umhverfi, en beita svo ritstjórnarvaldinu áður en efnið fer út. Ef við treystum vélinni í blindni, endum við með hágæða rusl, en ef við þorum ekki að nota hana, drögumst við aftur úr.

Verkstjórn en ekki beiðni

Hvernig myndir þú stjórna nýútskrifuðum háskólanema sem mætir til vinnu? Myndir þú henda fimmtíu blaðsíðna skýrslu í hann og segja „lagaðu þetta“? Nei, þú myndir brjóta verkefnið niður. Þetta er sá hæfileiki sem flestir klikka á því fólk reynir að láta gervigreindina gera allt í einu. Færnin felst í markvissu niðurbroti verkefna (Task Decomposition). Fyrst biður þú hana að draga saman aðalatriðin, næst að koma með hugmyndir að kaflaheitum og loks að skrifa innganginn. Þú ert verkstjórinn. Ef þú kannt ekki að deila út verkefnum til mannfólks, muntu líklega klúðra því með gervigreind.

Dansinn við vélina

Fyrsta svarið frá gervigreind er sjaldnast það rétta. Það eru drög og í raun ættum við að líta á fyrsta svar sem „70% lausn“. Hæfileikinn sem þarf að rækta er þrautseigja í samskiptum. Þetta er dans þar sem þú færð svar, leiðréttir, biður um breytingu á tóni eða gagnrýni á punkta og slípar verkið til. Fyrirtæki sem ná árangri skilja að gervigreind er ekki sjálfsali þar sem þú setur inn pening og færð súkkulaði. Hún er samstarfsfélagi sem þarf endurgjöf. Það er í þessum síðustu 30% – frá fyrstu drögum að lokaútgáfu – sem verðmætin verða til.

Ósýnilegi samstarfsmaðurinn

Við erum ennþá föst í því að „fara inn á Chat-ið“ til að gera eitthvað. Framtíðin snýst hins vegar um samþættingu. Spurningin er hvernig við fléttum gervigreind inn í vinnulagið þannig að hún verði eðlilegur hluti af flæðinu en ekki truflun. Þetta snýst um að breyta verkferlum þar sem gervigreindin er til dæmis með á fundinum og skrifar fundargerðina jafnóðum, eða les yfir öxlina á forritaranum. Við þurfum að hætta að líta á gervigreind sem „tól“ og byrja að líta á hana sem „innviði“.

Hinn óútreiknanlegi jaðar

Síðasti hæfileikinn er kannski sá mikilvægasti og snýst um innsæi gagnvart getu tækninnar. Ethan Mollick kallar þetta „The Jagged Frontier“ eða hinn ójafna jaðar. Gervigreind er ekki jafn góð í öllu; hún getur staðist lögfræðipróf með glæsibrag en fallið á einföldu stærðfræðidæmi. Hún getur verið skapandi snillingur í einu verkefni en algjör klaufi í öðru. Til að finna þennan jaðar þurfum við að skapa sálfræðilegt öryggi þar sem við þorum að gera tilraunir og það sem meira er, þorum að gera mistök. Ef fólk er hrætt við að viðurkenna að gervigreindin hafi klúðrað verkefni, lærum við ekki hvar mörkin liggja. Við verðum að þora að prófa vélina í nýjum verkefnum til að sjá hvort hún ráði við þau, því mörkin eru sífellt að færast til.

Mannlegi þátturinn

Ef við horfum á þessa sex þætti – samhengi, gæðamat, verkstjórn, ítrekun, samþættingu og nýsköpun – þá eiga þeir eitt sameiginlegt: Þeir krefjast allir mannlegrar greindar. Gervigreindin leysir okkur ekki af hólmi. Hún krefst þess að við verðum betri stjórnendur, betri ritstjórar og betri hugsuðir. Hún neyðir okkur til að hætta að vera vélmenni sem vinna leiðinleg verk og byrja að vera leiðtogar sem stýra stafrænu vinnuafli. Ekki senda fólk á námskeið í skipunum. Lærum að stjórna, gagnrýna og vinna með nýja, ofur-afkastamikla samstarfsmanninum okkar. Það er eina leiðin til að breyta óttanum í forskot.

Höfundur er ráðgjafi í nýsköpun og gervigreind.