„Ég held bara að við sem þjóð séum ekki til­búin í þetta“

Þetta er meðal þess sem kom fram í Sprengisandi á Bylgjunni í morgun. Þar ræddu þeir Konráð Guðjónsson hagfræðingur og Már Wolfgang Mixa dósent í viðskiptafræði við HÍ stöðuna í efnahagsmálum hér á landi á tímum fimm prósenta verðbólgu.

Hægt að benda nánast hvert sem er

„Við erum búin að vera í fimm ár í þessu ástandi, að reyna að ná þessu niður. Mér persónulega hefur aldrei fundist það vera í augsýn því ég bara hreinlega velti því upp hvort við sem þjóð séum tilbúin að vera á verðbólgumarkmiði þó við séum búin að reyna það núna í aldarfjórðung,“ segir Konráð. Hann bendir á að það hafi einungis tekist einu sinni og þá við heppilegar aðstæður.

Kristján Kristjánsson þáttastjórnandi velti því upp í þættinum hverjar væntingar efnahagslífsins í heild væru. Líklega myndu ekki margir finnast í dag sem teldu að 2,5 prósenta verðbólgumarkmið væri líklegt?

„Ég held bara að við sem þjóð séum ekki tilbúin í þetta. Og það er hægt að benda nánast hvert sem er,“ svarar Konráð.

„Vinnumarkaðurinn þar eru laun alltaf að hækka of mikið, Seðlabankinn í baksýnisspeglinum var hann allt of seinn að hækka vexti og var með alltof lága lengi, það má nánast færa rök fyrir því að hann, hann er á verðbólgumarkmiði, hann er ekki á hagvaxtamarkmiði, miðað við það -  ef hann er óánægður með verðbólguþróunina þá hefði hann í raun og veru átt að hækka vexti síðast þannig það má alveg segja að hann sé ekki að gera nóg til að halda aftur af verðbólgunni. Svo getum við litið líka á ríkisfjármálin sem skipta gríðarlega miklu máli en eru reyndar svolítið ofmetin í umræðunni en gott og vel. Ég meina það er ekkert aðhald til að tala um á ríkissjóði í ár í raun og veru. Það var í raun og veru meiri útgjaldavöxtur heldur en áður hafði verið gert ráð fyrir og svo framvegis og svo framvegis.“

Hægt að lækka álögur á matvæli

Már Wolfang Mixa segist taka undir orð Konráðs að mestu leyti. Krónískt hátt verðbólgustig sé veruleiki hér á landi og þrátt fyrir tal um beitingu sleggju hafi ekkert gerst í þessum efnum. Seðlabankinn sé eini aðilinn sem berjist við að ná verðbólgunni niður og verði raunvaxtastigið áfram geypilega hátt og samdráttur verði þar sem fyrirtæki og heimili skuldsetji sig mikið sé hætt við því að að samdrátturinn verði erfiðari og verri.

„Maður veltir því fyrir sér hvort það væri hugsanlega hægt, eins og er verið að gera á hinum Norðurlöndunum, að lækka skatta á meðal annars matvæli og að mínu mati væri það augljós leið til að bæta hag heimilanna og til að ná verðbólgudraugnum eitthvað niður og þetta endurspeglast þá auðvitað líka í mikilvægi þess að fólk geti tekið verðtryggð lán,“ segir Már.

„Því þegar verðbólga er svona viðvarandi, hún er hér núna rúmlega fimm prósent, hún er rétt fyrir ofan núllið í Svíþjóð og einhvers staðar í kringum eitt og hálft, tvö prósent í Danmörku sem dæmi, að þegar verðbólga er svona há er fyrir langflest heimili vonlaust að taka óverðtryggð lán. Bara sem dæmi ef þú ert að kaupa hundrað milljóna króna íbúð í dag þá ert þú á ári ef þú tekur óverðtryggt lán að því gefnu að íbúðaverð og almenn verðbólga hækki í svipuðum takti, þá ertu að greiða fimm milljónir á ári bara í að dekka verðbólguna, sem er hvað rúmlega 400 þúsund kall á mánuði og flest íslensk heimili ráða ekkert við slíkt og greiða sér raunvaxtastig oná það. Þannig þessi háa króníska verðbólga hún litast í öllu samfélaginu.“

Spurning hvort Íslendingar séu verðbólguþjóð

Már bendir á í Sprengisandi að ýmsar launahækkanir hafi orðið í kringum þrjú og hálft og fjögur prósent með þá óskhyggju í huga að þessu 2,5 prósenta markmiði yrði náð og þar með raunlaunahækkun.

„Ef verðbólga helst í fimm prósentum, þá augljóslega eru þá laun að raunvirði að dragast saman. Ég bara tek undir þetta aftur með það sem Konráð segir. Það er eins og þetta sé einhver ákveðin óskhyggja 2,5 prósent að þessu markmiði verði náð,“ segir Már.

„Þetta var skiljanlegt í kjölfar Covids þegar verðbólga hér og annars staðar rauk upp úr öllu valdi en hún hefur dregist saman hratt á öllum öðrum stöðum nánast nema á Íslandi og því fer maður einmitt að velta fyrir sér: Er þetta raunhæft markmið og er þetta markmið sem íslenska þjóðin geti sæst á að sé bara ekki raunsætt? Að við getum kannski bara farið að skilgreina okkur sem fimm prósenta verðbólguþjóð, hvað veit ég?“