Að leiðast er ekki alltaf leiðin­legt

Hvað er að leiðast? Ef manni leiðist er líðanin gjarnan þannig að maður hafi ekkert skemmtilegt eða uppbyggilegt fyrir stafni. Engir samfélagsmiðlar, engir snjallsímar, ekkert sem grípur hugann eða enginn til að vera með og tala við. En þá gleymist oft að maður hefur jú alltaf sjálfan sig og hugsanir sínar sem bjóða upp á óendanlega möguleika.

Mannshugurinn er margslunginn

Það gerir öllum gott að taka sér tíma á degi hverjum til að vera einn með sjálfum sér. Dvelja með hugsunum sínum, standandi eða sitjandi, gónandi út í loftið eða með lokuð augun og bara hugsa. Um hvað er hægt að hugsa ef maður er einn og hefur ekkert annað sér til dægrastyttingar? Það er til dæmis hægt að hugsa um eitthvað skapandi, leita góðra hugmynda í hugarfylgsnum sínum, hugsa um eitthvað sem kallar á skipulag eða val.

Að vera einn með hugsunum sínum býður jafnframt upp á möguleika til að auðga hugmyndaflugið. Til að átta sig betur á sjálfum sér, athuga hvort maður geti uppgötvað nýtt áhugamál, séð fyrir sér hvernig hægt væri að ljúka ókláruðum verkefnum, unnið í alls konar skipulagningu og þróunarvinnu. Umfram allt má velta fyrir sér hvaða ákvarðanir bíða og hvaða kostir eru í stöðunni. Einnig er upplagt þegar maður er einn og hefur ekkert að gera að hugsa um framtíðina, gera áætlanir. Sjálfsagt er að fara út og rölta.

Martröð margra

Að vera einn með sjálfum sér og hafa ekkert fyrir stafni reynist sumum hin versta martröð. Þeir verða eirðarlausir, skapvondir, pirraðir og neikvæðir. Foreldrar kvíða því stundum ef börn þeirra eiga lausar stundir fram undan. Sumum foreldrum finnst þeir ávallt þurfa að hafa tiltækt prógramm fyrir börnin til að halda þeim uppteknum svo þau kvarti ekki yfir leiða.

Þetta ástand sem við köllum „að leiðast“ er neikvætt í eðli sínu. Þetta er ástand sem flestir vilja forðast eins og heitan eldinn. En í raun er þetta ástand mjög jákvætt. Það væri nær að finna því aðra sögn en „að leiðast“ eða finna annað lýsingarorð. Það er öllum gott að geta unað sér við eigin hugsanir, hafa ofan af fyrir sér. Það þróar „innri örvun“, sem bæti sköpunargáfu.

Sálfræðingar hafa margsinnis bent á mikilvægi þess að fá stund með sjálfum sér hvort sem fólki leiðist eða ekki. Bent hefur verið á að það geti gagnast þroska barna að læra að njóta þess að vera einn með sjálfum sér. Aðeins með eigin hugsanir að leikfélaga.

Að leiðast er ekki það sama og vera einmana

Ekki er óalgengt að fólk rugli því saman að leiðast og vera einmana. Þetta er ekki það sama þótt vissulega kunni þeim sem eru einmana að leiðast oftar en þeim sem eru ekki einmana. Börn sem eru einmana eru oft vansæl vegna einmanaleikans og langar til að vera meira innan um aðra krakka. Þau langar til vera félagslega virkari en treysta sér ekki til þess af einhverjum ástæðum eða eru í aðstæðum sem bjóða ekki upp á samskipti eða félagsskap annarra. Einmana börn eru mjög líklega vön því að vera ein með sjálfum sér, dunda sér ein en þyrftu einmitt að komast í meiri félagsskap og tengsl við aðra krakka.

Barn sem er dapurt vegna einmanaleika kallar á viðbrögð annarra ef barnið á ekki að þróa með sér neikvæða sjálfsmynd og fara að líta á sig sem leiðinleg og minna áhugaverða en aðra. Börn og unglingar sem þegar glíma við vanda á sviði depurðar, kvíða eða skertrar félagsfærni eru líklegri til að vera meira ein og upplifa einmanaleika.

Börn sem sækja í einveru

Hafa skal í huga að börn, eins og fullorðnir, eru misjöfn þegar kemur að þörfum fyrir og áhuga á félagslegum samskiptum. Sum börn sækja í einveru og finnst betra að slaka á við ýmis konar dundur heima við að loknum skóladegi. Ef barninu líður engu að síður almennt vel og á auðvelt með samskipti við aðra er engin ástæða til að hafa áhyggjur af því.

Viðbrögð foreldra

Ef barn kvartar við foreldra undan því að leiðast geta foreldrar leiðbeint þeim og bent á að það er hægt að njóta þess að vera einn með eigin hugsunum. Að leiðast um stund er heldur ekki hættulegt ástand að neinu leyti og skaðar engan. Hér má vitna til orða sálfræðingsins Sherry Turkle sem sagði að þegar manni leiðist „kalli ímyndunaraflið á mann.“ Í bókinni Disconnected segir: „Að leiðast hefur svipuð áhrif á heilann og það að lyfta lóðum hefur á vöðvana.“ Við skulum því ekki líta á það sem vandamál þegar barninu leiðist heldur sem tækifæri til að hjálpa því að sökkva sér á kaf í hugsanir sínar sem eru hafsjór af spennandi ævintýrum.

Höfundur er sálfræðingur og þingmaður Flokks fólksins.