Varar Ís­lendinga við værukærð eftir að „Pól­verjar lög­leiddu pyntingar“

Antonina er stödd á Íslandi til að flytja erindi um doktorsrannsókn sína þar sem hún kortleggur reynslu og upplifun kvenna og heilbrigðisstarfsfólks í skugga nýlegra og strangra laga um þungunarrof. Lögin, sem banna þungunarrof með örfáum undantekningum, tóku gildi í ársbyrjun 2021 en samhliða fóru fram ein fjölmennustu mótmæli í nútímasögu Póllands. 

Antonina er ómyrk í máli þegar hún lýsir áhrifum lagabreytingarinnar.

„Pólland lögleiddi pyntingar – það er bara raunveruleikinn sem við búum við.“

Gagnkvæm tortryggni

Antonina vinnur hjá góðgerðasamtökunum FEDERA sem meðal annars veita þunguðum konum í vanda í Póllandi upplýsingar sem og lagalegan og andlegan stuðning. 

Í gegnum rannsóknarstörf Antoninu hefur hún orðið vör við breytingu að eftir að löggjöfin var hert. Mikið vantraust hafi vaxið meðal kvenna í garð heilbrigðisstarfsfólks. Það hafi komið henni á óvart að finna að heilbrigðisstarfsfólkið sjálft finni einnig fyrir vantrausti gagnvart sjúklingum og óttast um að þeir taki samtal þeirra upp og fleira í þeim dúr.

„Við búum við eina af ströngustu þungunarrofslöggjöfunum sem til eru og það er ofboðslega erfitt að fá læknisaðstoð fyrir konur sem eru í þessari erfiðu stöðu og svo þegar stríð braust út hinum megin landamæranna þá vissum við að þetta yrði grafalvarlegt.“

Völdu frekar stríðshrjáð land en réttindaleysið

Innrás Rússa í Úkraínu hafi bætt gráu ofan á svart hvað réttindi kvenna varðar. Úkraínskar flóttakonur hafi leitað til FEDERA eftir að hafa orðið fyrir nauðgun á flóttanum.

„Þessar konur segja okkur að þeim hafi tekist að flýja frá austurlandamærum Úkraínu en að rússneskir hermenn hafi nauðgað þeim. Nú séu þær barnshafandi og þær biðja mig um hjálp. Og neyðumst til að segja þeim það sama og við segjum pólskum konum: Þú verður ekki lögsótt ef þú gerir það sjálf [þungunarrofið] en það eru litlir möguleikar á að fá þungunarrof framkvæmt á sjúkrastofnun.“

Úkraínskar flóttakonur hafi látið aðrar konur, sem enn voru í Úkraínu og hugleiddu flótta, vita af ströngu lögunum.

„Ég man eftir að hafa heyrt um hóp 200-300 úkraínskra kvenna sem flúðu frá austur-landamærum Úkraínu og þær ákváðu að vera um kyrrt í Kænugarði á meðan loftárásir voru í gangi.“

Margar þeirra hafi ekki vitað fyrir víst hvort þær væru þungaðar.

„Svo þær vildu frekar hætta á að vera í landi þar sem stríð geisar en að koma til Póllands og mér finnst það átakanlegt.“

Biður Íslendinga um að hafa augun opin

Antonina kveðst hafa djúpstæða virðingu fyrir íslensku lýðræði og „íslensku hugrekki“ líkt og hún komst að orði. Þá samgleðst hún vegna réttinda sem landsmenn njóta en biður Íslendinga þó um að hafa augun opin.

„Verið aldrei of værukær. Lifið lífinu og verið hamingjusöm en verið jafnframt á verðbergi og takið eftir því sem er í gangi í kringum ykkur.“

Hún undirstrikaði mikilvægi þess að vera vakandi fyrir pólitískri orðræðu og fyrir því hvort viðhorfsbreyting sé að eiga sér stað í samfélaginu, jafnvel á meðal vina og fjölskyldu.

„Því það eru viðvörunarmerkin, þau fyrstu, og áður en maður veit af verða lagabreytingar og maður lifir í helvíti.“