Frænd­hygli innan lög­reglunnar um­töluð í ára­raðir

Nanna Lind Stefánsdóttir, lögregluþjónn, greindi frá niðurstöðum meistararitgerðar sinnar um brottfall lögreglumanna síðastliðin fimmtán ár í Reykjavík síðdegis í gær. Þar sagði hún slælega stjórnunarhætti, frændhygli og spillingu vera stóra áhrifaþætti í brottfalli lögreglumanna og breytinga væri þörf innan lögreglunnar.

Fjölnir Sæmundsson, formaður Landssambands lögreglumanna, kom í Reykjavík síðdegis til að ræða niðurstöður ritgerðarinnar, stjórnunarhætti innan lögreglunnar og hverju þurfi að breyta til að lögreglumenn haldist í starfi.

Vanti oft bara nafn viðkomandi á auglýsinguna

Aðspurður út í spillingu innan lögreglunnar vildi Fjölnir ekki tjá sig um það. Aftur á móti væri það umtalað hjá bæði lögreglunni og ríkinu að fólk væri ráðið í stöðu til eins árs svo hægt væri að ráða það til frambúðar að ári liðnu. 

„Við hjá Landssambandi lögreglumanna höfum stundum sent bréf til embætta sem eru að auglýsa og spurt „Af hverju settu þau ekki bara nafnið á viðkomandi á auglýsinguna? Þetta á ekki við neinn annan.“ Þannig við höfum stundum sett út á auglýsingar sem eru svo nákvæmar,“ sagði Fjölnir sem sagðist reikna með að Nanna hafi verið að vísa til slíkra vinnubragða.

Heyrir þú líka, eins og hún kom inn á í gær, að fólk sé að hverfa frá þessum störfum út af slíkum málum?

„Ég hef aldrei vitað af hverju fólk er að hverfa frá störfum. En ég hef nú sagt á opinberum vettvangi að það dugi ekki alltaf bara að mennta fleiri og fleiri lögreglumenn, það þurfi að gera eitthvað til að halda þeim í starfi. Ef þetta er ein af ástæðunum, þá er um að gera að ráðast á þann vanda,“ segir Fjölnir.

Vinargreiðar og frændhygli verið umtöluð lengi

Þekkjast svona vinargreiðar og að fólk sé að fá framgang umfram aðra út af tengslum við stjórnendur?

„Það er ekkert leyndarmál að það hefur verið talað um þetta innan lögreglunnar í mörg ár. En ég hef svo sem engar sannanir fyrir því,“ segir Fjölnir og bætir við að „orðið á göngunum í lögreglunni sé að svona hafi þetta oft verið.“

„Við lögreglumenn höfum reyndar bent á það að mörg embætti þurfa að ráða sér mannauðsstjóra. Stundum er yfirbyggingin of lítil og yfirstjórn því miður ekki nógu góð og þá verður stjórnsýslan kannski verri.“

„Það er dálítið svona gamli sýslumannsbragurinn víða á þessu, lögreglustjórinn ræður eins og sýslumaðurinn réði heilu héraði áður,“ segir Fjölnir sem segir oft skorta rökstuðning á mörgum ráðningum.

Lögreglumenn óttist brottrekstur vegna mistaka

Það sem Nanna nefndi í gær og er titillinn á ritgerðinni hennar, Það hefur enginn verið rekinn fyrir að gera ekki neitt, var sagt við hana á fyrsta árinu þegar hún byrjaði í sumarstarfi. Þar var verið að reyna að letja hana frá frumkvæðisvinnu. Er þetta eitthvað sem þú kannast við?

„Þetta er frasi lögreglumanna síðustu fimmtíu árin, „Það hefur enginn verið rekinn fyrir að gera ekki neitt“. Þetta á náttúrulega kannski upprunalega við það að margir eru reknir fyrir harkalega handtöku,“ segir Fjölnir.

„Það hefur stundum verið sagt að lögreglumenn sem séu útbrunnir í starfi taki alltaf lengri leiðina á vettvang til að lenda ekki í neinu. Það er væntanlega verið að vísa í það en þetta er kannski líka ákveðinn brandari innan lögreglunnar,“ bætir hann við.

„Þú ert ekki rekinn ef þú gerir ekki neitt en þú ert rekinn ef þú gerir mistök í starfi og það er það sem lögreglan óttast auðvitað mjög mikið, að gera mistök í starfi. Að fá tíu sekúndur til að taka ákvörðun og gera mistök,“ segir Fjölnir um stærsta ótta lögreglumanna.

„Við höfum sagt að það sé auðveldara að gera mistök í heilbrigðiskerfinu en sem lögreglumaður. Landspítalinn verður ákærður ef þú ert heilbrigðisstarfsmaður en þú persónulega sem lögreglumaður. Það þarf að breyta því. Það þarf að koma til hin svokallaða húsbóndaábyrgð, að embættið taki ábyrgð á sínum starfsmönnum,“ segir Fjölnir.

Menntuðum lögreglumönnum fækkað á fimmtán árum

Fjölnir segir það löngu tímabært að ráðast í að rannsaka rót vandans til að komast að því hvers vegna lögreglumenn séu að hætta í svo miklum mæli.

„Ég tók með mér tölur, 2007 voru 712 starfandi lögreglumenn en 2022 eru þeir 759. Þar af eru 85 ólærðir meðan þeir voru 29 árið 2007. Eins og staðan er núna eru aðeins færri menntaðir lögreglumann en 2007,“ segir Fjölnir.

Eru margir þarna úti sem eru sprenglærðir og eru búnir að fá þessa viðbótarmenntun í sínu starfi sem lögreglumenn sem væri fýsilegt að fá til baka?

„Mjög margir. Það hafa verið menntaðir milli 20 og 40 lögreglumann á ári síðustu áratugi. Samt er í rauninni engin raunfjölgun. Það er fullt af lærðu fólki þarna úti. Einu sinni var það þannig að það var alltaf beðið eftir kreppu. Þá kæmi fólk aftur í lögregluna. Það færi alltaf í góðærinu og kæmi aftur í kreppunni en það hefur breyst,“ segir hann.

Aðspurður hvert lögreglumenn færu þegar þeir hættu sagði Fjölnir að margir færu að vinna sem flugþjónar, aðrir færu til tryggingafélaga og í gegnum tíðina hafi líka margir lögreglumenn líka verið iðnaðarmenn.

„Þetta er kannski ekkert ofboðslega vel launað starf fyrir vaktavinnu og álagi. Auðvitað hverfa líka margir úr starfi út af álagi,“ segir Fjölnir og bætir við að margir hverfi frá þegar þeir eignist fjölskyldu og börn.

Lögreglan leyni samfélaginu því sem er að gerast

Þetta er athyglisvert og það er spurning hvort að það verði farið í eitthvað átak til að reyna að snúa þessari þróun við og bæta ástandið.

„Ég vona það. Við höfum verið í samvinnu við félög á Norðurlöndunum, þau horfa fram á þetta líka. Þau vilja fá lærða lögreglumenn inn aftur. Það er ódýrara að fá inn lærða lögreglumenn heldur en að mennta nýja, miklu ódýrara,“ segir Fjölnir.

Getum við lært eitthvað af lögregluliðunum á hinum Norðurlöndunum?

„Við getum kannski helst lært að horfast í augu við þessa þróun sem er að verða.“ 

„Finnarnir segja að það sem gerist í Svíþjóð gerist hjá okkur eftir tvö ár. Svo gerist það hjá ykkur eftir tvö ár. Þessar glæpaklíkur og allt þetta er að koma. Það þarf bara að horfast í augu við þetta, aukinn vopnaburð og hörku,“ segir Fjölnir um það sem koma skal.

„Ég hef stundum sagt að löggan er alltaf að leyna öllu fyrir samfélaginu, það má aldrei segja fólki hvernig staðan er,“ bætir hann við.

Af hverju er það?

„Það er bara svo þú upplifir þig öruggan þegar þú ferð að sofa.“