Vara við því að milljón af­gönsk börn deyi úr hungri í vetur

Fjórir mánuðir eru liðnir síðan Talíbanar náðu völdum í Afganistan að nýju. Valdataka Talíbana hófst í sumar, stuttu eftir að Joe Biden Bandaríkjaforseti tilkynnti að bandaríski herinn yrði kallaður heim eftir tuttugu ára hersetu. Bandalagsríki NATO hófu brotflutning hermanna sinna í apríl og í lok júní voru nær allir erlendir hermenn horfnir burt.

Þegar leið á sumarið fóru fréttir að berast æ oftar um uppgang Talíbana í landinu og áður en fyrsta vikan í ágúst var liðin höfðu þeir náð fyrstu héraðshöfuðborg landsins á sitt vald. Yfirtakan var hröð, hver borgin af annarri féll í hendur Talíbana og þann 15. ágúst höfðu Talíbanar tekið stjórn yfir öllu landinu.

„Það eru fjórir dagar síðan bandaríska leyniþjónustan sagði að það væru í það minnsta þrjátíu dagar þar til Talíbanar myndu nálgast eða umkringja Kabúl og það tæki þá í það minnsta níutíu daga að ná yfirráðum yfir borginni. Eins og við höfum öll séð tók þetta innan við tíu daga,“ sagði Brynja Huld Óskarsdóttir, sem starfaði fyrir NATO í Afganistan, í samtali við fréttastofu þann 16. ágúst síðastliðinn. 

Uppgangur ISIS sem deilir við Talíbanaæ

Þrátt fyrir loforð um betra líf og jafnrétti kynjana kom fljótt í ljós að Talíbanar myndu ekki standa við þessi fögru loforð.

„Í öllum borgum þar sem þeir hafa náð völdum hafa þeir sagt fólki að setja flagg á hús sín til merkis um að þar væri stúlka hæf til giftingar svo þeir geti gift þær stríðsmönnum sínum. Ef fáninn væri ekki settur upp sögðust þeir koma, drepa manninn, nauðga konunum og taka eigur þeirra úr húsinu,“ sagði Sayed Khanoghli, Afgani sem er búsettur hér á landi, í samtali við fréttastofu nokkrum dögum eftir fall Kabúl. 

Síðan þá hefur ástandið aðeins versnað og svo má segja að með valdatöku Talíbana hafi verið farið úr öskunni í eldinn. Fyrir utan harða stjórnarhætti Talíbana hafa hryðjuverkasamtökin sem kenna sig við íslamskt ríki látið á sér kræla. ISIS sendi til að mynda sjálfsvígssprengjumenn að flugvellinum í Kabúl í lok ágúst, þar sem fjöldi fólks var saman kominn dag hvern til að reyna að komast um borð í flugvél og út úr landinu. Níutíu Afganar féllu og tólf bandarískir hermenn sem stóðu vörð við flugvöllinn.

„Við munum ekki fyrirgefa, við munum ekki gleyma. Við munum elta ykkur uppi og láta ykkur gjalda fyrir þetta,“ sagði Joe Biden Bandaríkjaforseti sama dag og árás ISIS var gerð við flugvöllinn í Kabúl. 

Allt að 90 prósent þjóðarinnar lifi í fátækt á næsta ári

Og enn versnar það. Vegna alþjóðlegra viðskiptaþvingana hefur ástand efnahags landsins sjaldan verið verra. Bankar eru lokaðir, erlendir bankareikningar hafa verið frystir og efnahagsaðstoð frá Evrópu og Bandaríkjunum, sem hefur haldið lífinu í mörgum Afgönum, er engin. Til dæmis má nefna að brauðhleifur hefur tvöfaldast í verði á síðustu tveimur vikum. Sameinuðu þjóðirnar vara nú við því að á næsta ári gæti allt að 90 prósent afgönsku þjóðarinnar lifað í fátækt. Þá sé heilbrigðiskerfið að falli komið.

„Í meira en þrjá mánuði höfum við ekki fengið launin okkar greidd. Við höfum engin sjúkragögn, nauðsynleg tæki, nauðsynleg lyf við Covid, sem WHO hefur samþykkt. Við höfum ekki súrefnisbirgðir eða eldsneyti. Það er allt að klárast,“ segir Ahmad Fatah Habibyar, lækn8ir á smitsjúkdómaspítala í Kabúl. 

Konum og stúlkum er nú bannað að sækja skóla. Í nýrri skýrslu sendinefndar mannréttindastofnunar Sameinuðu þjóðanna í Afganistan kemur meðal annars fram að foreldrar hafi gripið til þess örþrifaráðs að láta börn sín vinna, giftast mjög ung og fregnir hafi jafnvel borist af því að börn hafi verið seld. Ef ekkert breytist muni ein milljón barna deyja úr hungri áður en vetur líði undir lok, fleiri en létust í tuttugu ára löngu stríði landsins.

Íslensk stjórnvöld hafa heitið því að taka á móti 120 Afgönum vegna ástandsins og er 61 þegar kominn til landsins. Hópur 22 mun koma til landsins á þriðjudag.