Búlgarskur blaðamaður segir áhyggjur af líkamlegu öryggi sínu of tímafrekar

Ritstjóri vefmiðilsins Bivol í Búlgaríu ræðir við Fréttablaðið um fréttir sínar af fjársvikum og spillingu við meðferð Evrópustyrkja í Búlgaríu og um morðið á fjölmiðlakonunni Victoriu Marinovu sem fjallaði um fréttir hans. Styrkir til Búlgaríu eru einnig fjármagnaðir af íslensku skattfé. 566 milljónir króna fara til styrkja í Austur-Evrópu í gegnum EES-sjóð. Blaðamenn segja gegnsæi um styrkina afleitt.

Victoria Marinova er þriðji starfsmaður fjölmiðla í Austur-Evrópu sem fallið hefur fyrir hendi morðingja á þessu ári. Skömmu fyrir morðið birtist viðtal hennar við tvo blaðamenn um misferli í Búlgaríu með styrkfé frá Evrópusambandinu. Sömu blaðamenn voru handteknir um miðjan síðasta mánuð af búlg­örsku lögreglunni og frelsissviptir í meira en 7 klukkustundir eftir að þeir fylgdu eftir ábendingu um mikið af gögnum sem kveikt hafði verið í á túni utan við borg eina í Búlgaríu.

Rúmlega tvítugur búlgarskur maður af Rómaættum er í haldi lögreglu vegna málsins en rúmenskum manni, sem fyrst var handtekinn vegna málsins, var sleppt úr haldi skömmu áður en Rómamaðurinn var handtekinn.

„Við þurfum að sjá hvaða sönnunargögn þeir hafa gegn þessum manni áður en við getum dregið ályktanir,“ segir Atanas Tchobanov ritstjóri búlgarska miðilsins ­Bivol.bg­ sem birti fréttirnar af styrkja­misferlinu í Búlgaríu. Hann segir fjölmiðla í Búlgaríu ekki alltaf áreiðanlega enda algengt að lögreglan leki röngum upplýsingum til fjölmiðla. Samkvæmt fréttum þyki hinn búlgarski Rómamaður passa fullkomlega inn í prófíl kynferðislega brenglaðs manns. Hann hafi verið mjög drukkinn og falið sig í runna og beðið næsta fórnarlambs þar. Eigur Victoriu hafi fundist heima hjá honum.

Annar blaðamannanna sem Vict­oria tók viðtal við skömmu fyrir morðið er starfsmaður Bivol og segir Atanas blaðamenn miðilsins hafa fengið hótanir eftir fréttaflutninginn. Eftir fréttaflutning víða um heim af handtöku blaðamannana voru þrír háttsettir embættismenn í Búlgaríu sendir í tímabundið leyfi frá störfum en Atanas segir að þar fyrir utan hafi fréttaflutningur þeirra hvorki vakið mikil viðbrögð þarlendra yfirvalda né stofnana Evrópusambandsins. Ekki fyrr en eftir að málið fékk alþjóðlega athygli vegna morðsins.

Sannleikurinn sigrar alltaf

Atanas er sjálfur búsettur í París og kollegi hans á Bivol hefur haldið til í Leipzig. „Hann er í Búlgaríu núna, en ef við teljum öryggi hans ógnað með einhverjum hætti þá komum við honum strax úr landi,“ segir Atanas og játar því aðspurður að hafa áhyggjur af öryggi sínu og kollega sinna.  „Auðvitað hittir þetta okkur illa fyrir. Við vinnum ekki við að hafa áhyggjur af líkamlegu öryggi heldur að afla og segja fréttir og það étur upp bæði tíma og orku að hafa áhyggjur af öryggi okkar. Það sem heldur okkur á floti er samt að sannleikurinn sigrar alltaf. Á endanum.“

Það vakti athygli víða hve snögglega yfirvöld í Búlgaríu fullyrtu eftir að lík Victoriu fannst að morðið tengdist ekki vinnu hennar með neinum hætti. Forsætisráðherra landsins, Boyko Borissov hefur í fjölmiðlum farið hörðum orðum um þá sem tengt hafa morðið við umfjöllun Victoriu um spillingu og talað um ófrægingarherferð gegn landinu.

Eftir að seinni maðurinn var handtekinn vegna morðsins birti Jean Claude Juncker, forseti framkvæmdastjórnar Evrópu, yfirlýsingu og fagnaði öruggum viðbrögðum forsætisráðherrans og búlgarskra yfirvalda sem leitt hefðu til handtöku mannsins. Aðrir háttsettir embættismenn í Brussel hafa hins vegar lýst áhyggjum af öryggi fjölmiðlafólks í Evrópu og segjast munu fylgjast náið með rannsókn málsins.

Íslenskt skattfé í Búlgaríu

Atanas vekur athygli á að Búlgaría þiggi einnig styrki frá uppbyggingarsjóði EES og ferli þeirra styrkja sé mjög áþekkt Evrópusambandsstyrkjunum. Uppbyggingarsjóður EES er fjármagnaður með skattfé frá Noregi, Íslandi og Liechtenstein. Í fjárlagafrumvarpi sem nýverið var lagt fram er gert ráð fyrir að framlag Íslands á næsta ári verði meira en hálfur milljarður, eða 566 milljónir króna og gert er ráð fyrir stórfelldri aukningu á næstu árum þannig að framlagið verði komið yfir milljarð árið 2021.

Atanas tekur fram að hann hafi ekki orðið var við misferli með styrkfé úr EES-sjóðnum en rannsóknin hafi hins vegar ekki beinst að þeim sjóði eða verkefnum sem njóta styrkja úr honum.

Fréttablaðið greindi um mitt síðasta ár frá rannsóknum Gunnars Thorenfeldt hjá Dagbladet í Noregi á misferli með styrkfé úr uppbyggingarsjóðnum í löndum í Austur-Evrópu. Eftir að hafa komið að lokuðum dyrum í Brussel og Noregi leitaði hann til íslenska utanríkisráðuneytisins með upplýsingabeiðni en var synjað um aðgang að upplýsingum á þeim grundvelli að upplýsingarnar vörðuðu milliríkjasamskipti og væru þar af leiðandi undanþegnar upplýsingarétti. Fréttablaðið fékk loksins upplýsingar eftir beiðni þar um, en einungis með listum yfir verkefni og eftirlitsskýrslur sem unnar eru í styrkþegaríkjunum.

Gunnar segir lítið hafa breyst frá því að hann birti fréttirnar í fyrra. „Þetta er enn ótrúlega falið allt saman. Á yfirborðinu virðist gegnsæið vera gott en um leið og maður fer að skoða þetta þá vantar allt innihald í þær upplýsingar sem eru veittar.“

Atanas tekur undir þetta og segir hafa komið sér mest á óvart að vera synjað um upplýsingar hjá stofnunum Evrópusambandsins.

 

Fullkomin yfirsýn erfið

„Það sem hjálpar okkur í þessum sjóði er að fjárhæðirnar eru mun minni en hjá styrkjasjóðum Evrópusambandsins, en á móti kemur að á síðasta styrkjatímabili voru verkefnin sjö þúsund, og það er ekkert auðvelt að hafa fulla yfirsýn yfir svo mörg verkefni og erfitt að skapa fullkomið gegnsæi,“ segir Árni Páll Árnason, varaframkvæmdastjóri uppbyggingarsjóðs EES.

Árni segir margháttað eftirlit haft með styrkveitingunum. „Við gerum samninga við ríkin og notum þá aðferðafræði sem almennt er notast við í þróunaraðstoð. Það eru yfirvöld í ríkjunum sjálfum sem fara með endurskoðunina. Þessi ríki eru aðilar að Evrópusambandinu og við verðum að ganga út frá því að þau hafi sjálfstæða dómstóla og sjálfstæða ríkisendurskoðun.“ Einnig séu teknar stikkprufur til nánara eftirlits. Árni segir eftirlitsaðila í ríkjunum senda skýrslur um ósamræmi hjá styrkþegum og oft séu gerðar endurkröfur í kjölfar slíkra skýrslna.

Eftir eftirgrennslan segir Árni að kollegar hans í Brussel fylgist náið með rannsókninni á morði Victoriu.