Fær Nóbelinn fyrir að fanga fis­eindir í suður­skautsís

Halzen er fæddur í Belgíu árið 1944 og er prófessor í öreindaeðlisfræði við Háskólann í Wisconsin í Bandaríkjunum. Hann hefur leitt svokallaða IceCube Neutrino Observatory, rannsóknarstöð sem er grafin um tvo kílómetra niður í ísinn við suðurpólinn á Suðurskautslandinu.

Fiseindir eru út um allt en þær streyma meðal annars frá sólinni okkar. Þær gagnverka þó takmarkað við efni. Þannig ferðast þær í gegnum líkama manna og jörðina sjálfa án þess að menn verði nokkurs vísari. Einstaka sinnum gerist það þó að þær gagnverka við kjarna frumeinda.

Halzen fékk þá hugdettu að nota ís til þess að greina árekstra fágætra háorkufiseinda við frumeindir á níunda áratug síðustu aldar. Hægt væri að greina blossa frá þessum árekstrum í gegnsæjum ísnum sem væri auk þess laus við ýmis konar truflanir.

Vegna þess hversu fágætar háorkufiseindir eru þarf gríðarlegt magn íss til þess að greina þær. Athuganastöðin á Suðurskautslandinu spannar heilan rúmkílómetra af ís.

Nóbelsnefndin segir að athuganirnar á Suðurskautslandinu hafi opnað dyrnar að fjarlægum vetrarbrautum og veitt innsýn í eðli sprengistirna.

Halzen sagðist hafa efast um að hugmynd hans ætti eftir að ganga upp. Hann hefði þó haft heppnina með sér að hafa náð að gera hana að veruleika.

Fréttin hefur verið uppfærð.