Já, já eða nei

Á höfuðdag, 29. ágúst, munu Íslendingar ganga til atkvæða um hvort hefja beri á ný aðildarviðræður við ESB. Sú skoðun hefur um skeið haft nokkurt fylgi að rétt sé að segja já í þessari atkvæðagreiðslu því að „samningaviðræðum“ loknum munum við sjá aðildarsamning sem eftir atvikum sé hægt að segja já eða nei við.

Aðildarviðræður eru ekki samningaviðræður tveggja jafngildra aðila, heldur einfaldlega ferli þar sem umsóknarríkinu ber að sýna ESB fram á hvernig það uppfyllir grundvallarregluverk ESB og hvernig það hyggist bæta úr því sem á vantar. Í því ferli er um fátt að semja og alls ekki hluti eins og lægri vexti eða lægra matvælaverð.

Hvernig leyfi ég mér að fullyrða þetta? Einfaldlega vegna þess að við höfum verið þarna áður. Þær aðildarviðræður sem nú á að „hefja á ný“ voru hafnar á grundvelli umsóknar um aðild að ESB sem ríkisstjórn Íslands sendi inn árið 2009 og er að mati núverandi ríkisstjórnar enn í fullu gildi. Enda væri annars ekki hægt að hefja aðildarviðræður því aðildarumsókn er fyrsta skrefið. Þær viðræður runnu að lokum út í sandinn, enda aldrei ætlunin hjá ESB að veita Íslendingum einhverja sérmeðferð.

Mér er hulið hvernig einhverjum dettur í hug að sú staða hafi nú breyst. Ef eitthvað er hefur afstaða hinnar ókjörnu framkvæmdastjórnar ESB, valdamestu stofnunar þess, til nýrra aðildarríkja harðnað. Og ekki má gleyma því að enn sem komið er hefur hvert hinna 27 aðildarríkja um sig, neitunarvald um allar þær breytingar sem gera þyfti á óumsemjanlegu grundvallarregluverki ESB til þess að Já-sinnar sæju sína óljósu drauma rætast í aðildarviðræðunum.

Er Já-sinnum t.d. ljóst að sérhver ríkisstjórn innan ESB verður að bera fjárlög hvers árs undir hina ókjörnu framkvæmdastjórn ESB, til samþykktar eða synjunar? Er slíkt háttur fullvalda ríkja? Nær útilokað má telja að önnur ESB-ríki féllust á að Ísland, eitt ríkja, yrði undanþegið þessari kröfu. Eða er firring Já-sinna orðin slík að þeir telji það léttvægt að ókjörin valdastofnun úti í Evrópu hafi síðasta orðið um séríslensk málefni. Ekki halda að um rútínustimplun sé að ræða. Framkvæmdastjórnin hefur þegar sýnt að hún grípur óhikað og óþyrmilega inn í ef henni sýnist ríkisstjórnir ætla út af þeirri nýfrjálshyggjubraut sem hún hefur markað. Ætla íslenskir vinstrimenn að standa í ístaðinu með stefnu hennar?

Helsta von stuðningsmanna ESB, innan lands sem utan, um að jáið hafi betur á komandi kjördegi er að nógu margir sem ekki eru endilega fylgismenn inngöngu í sambandið fáist til að segja já. Á þeim forsendum m.a. að það sem þeir vita ekki núna (og vilja sumir alls ekki vita) verði þeim morgunljóst eftir margra ára aðildarviðræður bak við luktar dyr og að fengnu inngöngusamkomulagi, sem tæplega verður mjög skýrt orðað. Það mun svo verða túlkað og fegrað með blekkingum og fagurgala sömu aðila og nú reyna sem mest til að villa um fyrir þjóðinni. Nema að bætt verður í. (Jú, það eru kannski smá vankantar svona, en það verður nú ekkert mál að bæta úr þeim, þegar við erum búin að segja já aftur. Nebblega þegar við erum komin með sæti við borðið sko, ha?)

Eru öll þau sem ætla að segja já til að sjá viss um að þau muni vita nóg að loknu aðildarferli til að geta tekið upplýsta ákvörðun þá? Eða ætla þau bara að láta það ráðast og treysta því að þetta reddist nú hvort sem er einhvern veginn? Ekki væri það nú með öllu óíslensk afstaða.

En hvað með að segja já núna af því að alltaf er hægt að segja nei seinna? Sálfræðingar þekkja vel að þannig vinnur mannshugurinn sjaldnast. Ákvörðun á seinni stigum hallast nær alltaf að því að réttlæta þá ákvörðun sem tekin var áður, jafnvel (og ekki síst) þótt mann gruni að hún hafi ekki verið of vel ígrunduð. Er þá flest tínt til. Flestir hafa að einhverju marki reynt þetta á sjálfum sér. Kosturinn JÁ-NEI er auk heldur ekki á kjörseðlinum. Þar eru einungis kostirnir JÁ (sem virkar eins og JÁ-JÁ) og NEI.

NEI í kjörklefanum þann 29. ágúst þýðir ekki að verið sé að segja nei við neinu öðru en óvissuferð í boði ríkisstjórnarinnar þar sem ekkert er að vinna en verulega miklu að tapa. Með því að halda ríkisvaldinu innan landsteinanna munum við áfram halda okkar góðu samskiptum við Evrópu jafnt sem heiminn utan hennar og engum dyrum loka. NEI er svarið.

Höfundur er formaður samtakanna „Til vinstri við ESB“.