Trúum á enn stærra og sterkara Ís­land

Frá því að Ísland fékk fullveldi árið 1918 hefur fáum, ef einhverjum, þjóðríkjum í heiminum gengið jafn vel að auka lífsgæði þegna sinna. Við höfum farið frá því að vera á meðal fátækustu ríkja heims í að vera á meðal þeirra ríkustu. Úr torfkofum í miklar álnir. Þessum árangri höfum við náð þrátt fyrir að vera harðbýl og fámenn eyja fjarri helstu meginlöndum sem hefur í ofanálag þurft að takast reglulega á við náttúruvá.

Stór hluti af þessum árangri hefur náðst vegna þess að við höfum nýtt fullveldið til samstarfs á alþjóðavettvangi. Við gerðumst stofnaðilar að NATO, gerðum tvíhliða varnarsamning við Bandaríkin, gengum í EFTA og gerðum svo auðvitað EES-samninginn á tíunda áratug síðustu aldar. Öll þessi skref hafa falið í sér að við höfum gefið frá okkur algjör og tæmandi yfirráð yfir öllum þáttum tilverunnar. Að við deilum ákvörðunartöku með vinaþjóðum með heildarhagsmuni að leiðarljósi.

Óumdeilt er að ekkert þessara skrefa í alþjóðasamvinnu hefur veikt Ísland. Þvert á móti höfum við styrkst, eflst og hagnast á þeim öllum, stundum á fleiri sviðum en einu.

Einstakur gluggi til að semja

Það er vert að horfa til þeirrar sögu þegar við veltum fyrir okkur endurupptöku viðræðna um að ganga í Evrópusambandið, sem greidd verða atkvæði um á laugardag. Hún á að fylla okkur af trú um að í slíkar viðræður verði farið af miklu sjálfstrausti og metnaði og að enginn samningur verði samþykktur nema augljóst sé að hann styrki Ísland enn frekar.

Samningsmarkmiðin svokölluðu, rauðu línurnar, liggja þegar skýrt fyrir: Við munum ekki geta gengið í Evrópusambandið nema yfirráð yfir auðlindum okkar séu tryggð, að sérlausnir sem taka tillit til sérstöðu okkar í sjávarútvegi og landbúnaði liggi fyrir, að staðið verði vörð um norræna vinnumarkaðsmódelið og að Ísland geti hafið myntsamstarf og tekið upp evru eins nálægt aðild og aðstæður leyfa.

Ástæðan fyrir því að við erum að velta fyrir okkur þessu skrefi er nefnilega ekki sú að við þurfum á aðild að halda vegna þess að staða Íslands sé veik, heldur sú að samningsstaða okkar hefur aldrei verið sterkari. Breytt heimsmynd, uppstokkun á þeim alþjóðakerfum sem bundið hafa vinaþjóðir í Vesturheimi saman eftir seinni heimsstyrjöld og þroskaðri samfélagsgerð á Íslandi kalla á endurmat á því hvar við ætlum að staðsetja okkur í fyrirsjáanlegri framtíð.

Á hinni hliðinni liggur fyrir að Evrópusambandið vill mjög fá okkur inn, hefur lýst því yfir að tekið verði fullt tillit til sérstöðu okkar í lykilmálum og slegið á allar bábiljur um að viðræður feli í sér nokkuð annað en nákvæmlega það.

Frábært að eiga krónu en ferlegt að skulda hana

Þrátt fyrir mikinn efnahagslegan árangur Íslands þá liggur fyrir að peningamálastefnan er að virka fyrir sífellt minni hóp. Hin rúmlega 100 ára gamla króna ber með sér verðtryggingu, mun meiri verðbólgu og mun hærri vexti en í öllum samanburðarlöndum. Þetta krónuálag leggur vaxtaklyfjar á heimili, fyrirtæki og hið opinbera sem kostar íslenskt samfélag hundruð milljarða króna á ári, felur í sér óstöðugleika, fælir frá samkeppni og fjárfestingu og dregur úr fyrirsjáanleika. Leiðandi rödd í íslenskum hugvits- og nýsköpunariðnaði benti fyrir skemmstu á að þar sem um kostnaðinn sem sé mælanlegur, en svo séu „líka tækifærin sem aldrei urðu sem kosta okkur mikið.“

Nú þegar íslenskt samfélag hefur fjölgað stoðunum undir efnahagskerfinu mikið á örfáum áratugum, landsmönnum hefur fjölgað hlutfallslega meira en í öllum samanburðarlöndum og heimsmynd frjálsra viðskipta er hratt að færast í aukna efnahagslega einangrunarhyggju stórvelda þá er rétt að endurmeta stöðuna og sjá hvort annað kerfi og fyrirkomulag virki ekki betur fyrir Ísland. Er betra að ganga inn í Evrópusambandið, sé það tilbúið að mæta skilyrðum okkar, taka upp evru og losna við krónuálagið?

Líkt og fyrrverandi forseti lýðveldisins sagði svo vel nýverið um krónuna þá „er frábært að eiga hana en það er ferlegt að skulda hana“ og í fjárhættuspilinu sem heimili og fyrirtæki landsins eru látin taka þátt í með henni sé eitt ljóst umfram allt annað: „bankinn vinnur alltaf.“

Þjóðin fer með valdið

Þann 29. ágúst fer þjóðin með valdið. Hún hefur tækifæri til að velja að fara í viðræður sem gætu skilað okkur formlega í lið með okkar helstu vinaþjóðum á víðsjárverðum tímum breytinga og óvissu, gætu fært Íslandi fjöldamörg tækifæri til að vaxa og styrkjast enn frekar og um leið losað heimili og fyrirtæki við mörg hundruð milljarða króna kostnað fyrir það eitt að geta haldið úti eigin verðtryggða gjaldmiðli sem skerðir lífsgæði flestra en eykur ávöxtun á bankareikningum fárra.

Ég hvet landsmenn til að máta kostina og gallanna við eigin veruleika. Ég hvet þá til að horfa á það ferli sem er fram undan sem glugga til að styrkja okkur sem þjóð. Sagan sýnir að fáum, ef einhverjum, tekst að nýta sér alþjóðasamstarf til jafn mikils framdráttar og lífskjarasóknar og okkur Íslendingum. Engin ástæða er til að ætla að viðræður og möguleg aðild að Evrópusambandinu nú verði annars eðlis.

Þvert á móti treysti ég sitjandi stjórnvöldum, kosnum til valda til að gæta almannahagsmuna á breiðum grundvelli, sem hafa sýnt það aftur og aftur að þau hræðast ekki að taka slaginn fyrir fjöldann gegn þeim fáu, mjög vel til að skila okkur samningi sem getur gert frábært land enn betra á sama tíma. Og ég treysti okkur sem þjóð til að samþykkja aldrei samning sem gerir það ekki.

Hunsum hræðsluáróður og úrtölur. Verum stolt, stór og full af sjálfstrausti. Trúum á Ísland, trúum á möguleikana, trúum á aukin tækifæri.

Segjum Já 29. ágúst.

Höfundur er framkvæmdastjóri þingflokks Samfylkingarinnar, stoltur Íslendingur og hefur óbilandi trú á möguleikum sinnar þjóðar.