Hver er maðurinn?

Hver skoðar ekki íbúð áður en hann ákveður hvort hann vilji kaupa hana? Og hvaða foreldri vill ekki leyfa barni að opna afmælispakka á sjálfan afmælisdaginn? Enginn sem vill teljast skynsamur, ef marka má auglýsingar Já til að sjá. Þetta er kjarninn í auglýsingum hreyfingarinnar sem hafa verið í birtingu að undanförnu. Í einni fær barn ekki að „kíkja í pakkann“. Í annarri standa hjón fyrir utan íbúð og fasteignasali býður þeim að koma inn og skoða. Konan segir já, maðurinn nei. „Ha, eigum við ekki að kíkja inn, ástin mín?“ spyr hún. „Neeeii,“ svarar hann hikandi. Fasteignasalinn skilur þetta ekki frekar en áhorfandinn. „Ætlarðu ekki að sjá íbúðina?“ Og þar liggur snilldin í auglýsingunni. Valkostunum er stillt þannig upp að annað svarið virðist nánast fráleitt. Annað hvort ertu forvitinn, upplýstur og tilbúinn að skoða hvað er í boði eða þú ert maðurinn sem stendur á gangstéttinni og segir nei.

En þetta er ekki alveg sú ákvörðun sem við stöndum frammi fyrir 29. ágúst. Höldum okkur samt við fasteignalíkinguna. Hjónin búa nefnilega í eigin húsi við hliðina á fjölbýlishúsinu sem fasteignasalinn býður þeim að skoða. Þar er þegar búið í 27 íbúðum og þau þekkja íbúa þeirra býsna vel. Þau hafa átt náið samneyti við þá í meira en þrjátíu ár og það er mikill samgangur milli húsanna. Fólk, vörur, þjónusta og fjármagn fara þar á milli með litlum hindrunum. Ef þau ákvæðu síðar að flytja inn yrði íbúðin þeirra ein sú minnsta í húsinu. Þetta er ekki ókunnug fasteign í ókunnugu hverfi.

Ísland hefur verið aðili að EES frá 1994 og þar með þátttakandi í innri markaði Evrópu nánast allan þann tíma sem Evrópusambandið hefur verið til í núverandi mynd. Við höfum tekið upp það regluverk ESB sem fellur undir EES-samninginn og tekið þátt í margvíslegu evrópsku samstarfi. Reglurnar í fjölbýlishúsinu eru heldur ekkert leyndarmál. Löggjöf og stefna Evrópusambandsins liggja fyrir. Við þurfum ekki að hefja aðildarviðræður til að kynna okkur hvernig ESB starfar eða hvaða skyldur fylgja aðild. Við vitum líka hvernig sameiginlegir sjóðir sambandsins virka og allt bendir til þess að Ísland yrði nettógreiðandi, greiddi meira til ESB en kæmi til baka í formi framlaga og styrkja.

Við vitum sem sagt býsna vel hvað aðild að Evrópusambandinu felur í sér. Það sem við vitum ekki er hvaða sérlausnum Ísland gæti náð fram í aðildarviðræðum og þar með hvernig endanlegur samningur myndi líta út. Þar finnst mér vanta mikilvægar upplýsingar áður en við kjósum: Hvað ætlar Ísland sjálft að leggja á samningaborðið? Hvaða kröfur verða ófrávíkjanlegar af Íslands hálfu? Hvar liggja rauðu línurnar í sjávarútvegi, landbúnaði, orkumálum og öðrum grundvallarhagsmunum? Hvað erum við tilbúin að semja um? Áður en við samþykkjum að stjórnvöld hefji að nýju aðildarviðræður eigum við að vita hvers þau ætla að krefjast og hvað þau telja ófrávíkjanlegt. Það sem er óopnað í þessari pakkalíkingu er því ekki Evrópusambandið. Það er samningsafstaða Íslands.

Svo má ekki gleyma því að við höfum farið í húsaskoðun áður. Ísland sótti um aðild að Evrópusambandinu árið 2009 og aðildarviðræður hófust árið eftir. Þeim lauk ekki, heldur stöðvuðust þær árið 2013 áður en allir samningskaflar höfðu verið opnaðir. Við höfum því áður farið í það ferli sem nú er lagt fyrir þjóðina hvort hefja eigi að nýju. Ástandsskoðuninni lauk ekki, en við fórum þó töluvert lengra en að kíkja inn fyrir dyrnar.

Það er svo annað sem líkingin við að skoða íbúð nær illa utan um. Það kostar ekkert að fara í opið hús. Maður getur gengið um rýmin, svipast um eftir sýnilegum göllum, opnað nokkra skápa, dáðst að útsýninu og verið kominn heim hálftíma síðar. Ekkert gerist við það eitt að stíga yfir þröskuldinn. Það sama á ekki við 29. ágúst. Já þýðir að Ísland hefji að nýju formlegar aðildarviðræður við Evrópusambandið. Þá þarf að virkja stjórnsýsluna, móta samningsafstöðu Íslands, greina einstaka málaflokka, fara yfir löggjöf og gæta mikilvægra íslenskra hagsmuna í viðræðunum. Það tekur tíma, mannafla og athygli frá öðrum verkefnum.

Slíkt ferli getur staðið árum saman og á meðan vitum við ekki hvaða sérlausnum Ísland nær fram eða hvort þjóðin samþykkir endanlegan samning. Sú óvissa getur haft óbeinan kostnað í för með sér, til dæmis ef fjárfestingum er slegið á frest meðan niðurstöðu er beðið. Ef meirihluti þjóðarinnar telur rétt að hefja aðildarviðræður að nýju leggjum við í þá vinnu og þann kostnað. En köllum ákvörðunina þá réttu nafni. Við erum ekki að kjósa um hvort við megum kíkja í pakkann. Við erum að kjósa um hvort Ísland hefji að nýju formlegar aðildarviðræður við Evrópusambandið.

En í auglýsingunni sjáum við aðeins aðra hlið samanburðarins. Okkur er sýnd íbúðin sem hjónunum er boðið að skoða, en ekki það sem þau hafa fyrir eða hvað myndi breytast ef þau flyttu. Ísland er býsna gott hús ef við höldum áfram með þessa samlíkingu. Við höfum forræði yfir fiskveiðiauðlindinni og orkuauðlindum okkar, mótum eigin sjávarútvegs- og landbúnaðarstefnu og höfum eigin gjaldmiðil og peningastefnu. Á sama tíma höfum við í gegnum EES aðgang að innri markaði Evrópu og tökum þátt í víðtæku evrópsku samstarfi. Þeirri stöðu fylgja auðvitað málamiðlanir. Við tökum meðal annars upp regluverk innri markaðarins án þess að hafa sama beina atkvæðisrétt um mótun þess og aðildarríkin. Það er galli við núverandi fyrirkomulag. Á móti kemur að Ísland hefur í dag dýrmætt svigrúm til að taka sjálfstæðar ákvarðanir á mikilvægum sviðum sem yrðu með öðrum hætti við aðild. Fyrir mér vegur það þungt.

Þess vegna ætla ég að segja nei 29. ágúst. Ekki vegna þess að ég vilji loka augunum fyrir því sem er handan þröskuldsins og alls ekki vegna þess að ég vilji að Ísland snúi baki við Evrópu. Við eigum heima í Evrópu og eigum að halda áfram öflugu samstarfi við önnur Evrópuríki. En Evrópusamstarf og aðild að Evrópusambandinu eru ekki eitt og hið sama. Ég vil að Ísland haldi því svigrúmi sem lítið, sjálfstætt ríki hefur til að ráða eigin málum. Til þess að færa meira ákvörðunarvald frá Íslandi þyrfti ávinningurinn að vera mjög skýr. Ég kem ekki auga á hann.

Svo ef einhver þarf að vera maðurinn á gangstéttinni í þessari auglýsingu, þá skal ég taka það hlutverk að mér. Ég veit hvað við höfum. Ég þekki húsið sem okkur er boðið að skoða býsna vel og hef meira að segja farið í húsaskoðun áður. Það sem betur má fara hér heima getum við lagað án þess að flytja. Mitt svar er nei. Enginn vandræðagangur og ekkert hik.

Höfundur er hagfræðingur og varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi.