Rýnt í deilurnar: Hver er nýr yfirherforingi Úkraínu?

Nýi yfirherforinginn heitir Mykjailo Drapatjí en hann er einungis 43 ára gamall. Þrátt fyrir tiltölulega ungan aldur hefur hann mikla reynslu af hernaði, þar sem hann hefur staðið í átökum við Rússa frá því þeir innlimuðu Krímskaga og studdu aðskilnaðarsinna í austurhluta landsins árið 2014.

Drapatjí þykir vinsæll bæði innan landamæra Úkraínu og utan. Selenskí sagði frá ráðningunni í gær en þá hafði hann áður rætt við fjölmarga yfirmenn í herafla Úkraínu.

Það fylgdi umfangsmiklum mótmælum í Úkraínu eftir að Selenskí rak varnarmálaráðherrann, sem hafði þá deilt mikið við Oleksander Sirskí, fyrrverandi yfirherforingja.

Deilurnar milli þeirra hafa orðið einskonar táknmynd átaka milli gamallar kynslóðar úkraínskra hermanna og nýrrar.

Drapatjí hafði áður tekið afstöðu með Fedóróv í deilunum og þykir tilheyra nýju kynslóðinni. Hann sagði meðal annars að breytingar væru nauðsynlegar fyrir úkraínska herinn og þjóðina. Breyta þyrfti menningunni innan hersins.

Sjá einnig: Fundar með fjölda her­foringja í skugga mót­mæla

Í ávarpi sem hann birti í gær sagðist hann þakklátur Sirskí fyrir störf hans og sagði mikilvægt að Úkraínu kæmi sterkari úr deilum síðustu daga. Hann sagði þó að frekari breytingar væru í vændum.

Mótmælin í Úkraínu munu þó mögulega ekki hætta nema Selenskí ákveði að ráða Fedóróv aftur.

Stökk yfir vegatálma

Yfirherforinginn nýi útskrifaðist úr herskóla árið 2004. Árið 2014 var hann orðinn major í úkraínska hernum. Það ár varð hann þekktur í Úkraínu þegar myndband af bryndreka sem hann var í stökkva yfir vegatálma aðskilnaðarsinna í borginni Maríupól fór eins og eldur í sinu um internetið.

Eftir innrásina 2022 kom Drapatjí að vörnum Kryvyu Rih og var einn af stjórnendum gagnsóknarinnar þegar Kherson var frelsuð í suðurhluta Úkraínu. Síðan þá hefur hann tekið að sér ýmis stjórnunarstörf hvað varðar varnir Úkraínumanna en í janúar í fyrra bað Selenskí hann um að taka yfir stjórn á vörnunum í Dónetsk-héraði í austurhluta landsins.

Sex mánuðum síðar sagði hann af sér eftir mannskæða árás Rússa á þjálfunarstöð á yfirráðasvæði hans og vildi hann með því axla ábyrgð á árásinni. Hann var þó fljótt skipaður í yfirstjórn hersins þar sem hann hefur meðal annars lagt til ýmsar breytingar hvað varðar óvinsælt herkvaðningakerfi Úkraínu og tækniþróun.

Hann hefur að undanförnu komið að vörnum Karkívs og borgarinnar Kúpíansk.

Sjá einnig: Selenskí í Kúpíansk, sem Pútín sagðist hafa her­numið

Í yfirlýsingu sem hann birti í gær sagðist Drapatjí hafa alist upp í úkraínska hernum og að hann myndi gera allt sem hann gæti fyrir verjendur Úkraínu. 

Fedóróv tjáði sig einnig um ráðninguna en hann sagði að nú þyrfti að veita úkraínsku þjóðinni skýra sýn á það hvernig hægt væri að binda enda á stríðið með góðum hætti og varðveita líf Úkraínumanna.

Gagnrýndi menninguna innan hersins

Úkraínskir miðlar segja Drapatjí hafa verið feiminn við fjölmiðla í gegnum árin en aðrir leiðtogar í hernum og aðrir sem þekkja til hans beri virðingu fyrir honum. Hann sé þekktur innan heraflans sem góður og skilvirkur stjórnandi.

Kyiv Independent segir hann hafa lengi talað fyrir því að yfirmenn í hernum taki ábyrgð á því sem gengur illa og læri af mistökum sínum.

Honum hefur meðal annars verið hrósað fyrir að spyrja undirmenn sína spurninga og styðja þá vel, í stað þess að gefa þeim eingöngu skipanir.

Í júní í fyrra birti yfirherforinginn færslu á Facebook þar sem hann fór yfir ýmis vandamál í úkraínska hernum. Hann sagði andrúmsloftið í yfirstjórn hersins hafa einkennst af ótta, skorti á frumkvæði og aga, auk annarra vandamála. Margar slæmar ákvarðanir hefðu verið teknar, sem er í takt við þá gagnrýni sem hefur beinst að Sirskí að undanförnu.

Rob Lee er greinandi sem ferðast reglulega til Úkraínu og ræðir þar við hermenn og stjórnendur í úkraínska hernum. Hann segir Drapatjí vera gott val fyrir Selenskí, þar sem hann hafi mikla reynslu af því að leiða hermenn á víglínunni og af yfirstjórn og þeim vandamálum sem finna má þar.

Hann hafi þar að auki lagt til góðar breytingar og reynt að breyta menningunni innan hersins til hins betra. 

Snýr í grunninn að lýðræði

Jack Watling, sérfræðingur bresku hugveitunnar Royal United Services Institute, sem er elsta hugveita heims sem fjallar um hernað, skrifaði nýlega grein um deilur Sirskís og Fedóróvs. Þar fer hann yfir það hvernig deilurnar snúast í raun um togstreitu milli varnarmálaráðuneytisins annars vegar og herforingjaráðsins og stjórnenda herafla Úkraínu hins vegar.

Þetta snúist ekki eingöngu um nýjan hugsunarhátt gegn gömlum heldur snúist þetta í grunninn um lýðræði.

Fedóróv var skipaður í embætti í janúar 2026 og var hann þá vel kunnugur vandamálum úkraínskra hermanna. Hann hafði áður verið aðstoðarforsætisráðherra og séð um útvíkkun drónaframleiðslu og notkunar í Úkraínu.

Honum var einnig kunnugt um það hve miklu álagi úkraínskir hermenn væru undir og eru og þá sérstaklega fótgönguliðar á víglínunni. Mannöflun gengi illa og sömuleiðis að halda mönnum á víglínunni.

Sem varnarmálaráðherra lét hann gera ítarlega rannsókn á öllum 120 stórfylkjum (Brigade) Úkraínu. Í kjölfar þess komst Fedóróv að þeirri niðurstöðu að um sjötta hvert stórfylki væri illa leitt og skilaði ekki nægilega góðum árangri á víglínunni.

Því ákvað hann að fækka stórfylkjum með því að sameina mörg og færa hermenn til stórfylkja sem væru betur leidd en skorti iðulega hermenn. Þetta vildi hann gera í stað þess að senda nýja kvaðmenn til stórfylkja sem stæðu sig ítrekað illa og ólíklegt væri að þau myndu skána á næstunni.

Vildi draga úr álagi

Aðrar breytingar sem Fedóróv vildi koma í gegn var að tryggja að úkraínskir hermenn þyrftu ekki að verja of miklum tíma á víglínunni án hvíldar. Helst vilja Úkraínumenn að hermenn verði ekki lengur en fjörutíu daga á víglínunni án þess að fá hvíld.

Það getur hins vegar reynst mjög erfitt og hættulegt fyrir hermenn að komast af víglínunni. Eftirlit með henni er gífurlega mikið og um leið og hermenn sjást á opnum svæðum er iðulega skotið á þá með stórskotaliði eða sjálfsprengidrónar sendir eftir þeim. Þetta hefur leitt til þess að hermenn hafa verið í allt að tvö hundruð daga í skotgröfum á víglínunni án nokkurrar hvíldar.

Fedóróv vildi taka á þessu með því að styrkja stórdeildir (Corps) úkraínska hersins og þjappa þeim saman á víglínunni.

Í einföldu máli sagt er herafli Úkraínu að miklu leyti byggður upp kringum stórfylki (Brigade), að sovéskum stíl. Í fyrra var sú ákvörðun tekin að taka upp stórdeildakerfi að vestrænum sið og sameina mismunandi stórfylki í stórdeildir (Corps). Sú vinna hefur gengið misvel og mishratt.

Stórdeild er hærri stjórnunareining en stórfylki. Þegar Fedóróv tók við embætti hafði stórdeildum í mörgum tilfellum verið dreift vítt á dreif um víglínuna í stað þess að hver stórdeild sæi um eitt tiltekið svæði á henni.

Þetta hefur gert yfirstjórn og eftirlit mun erfiðara en annars.

Fedóróv vildi einnig finna stjórnendur sem hafa reynst góðir í því að nýta tækni eins og dróna og róbóta til að draga úr mannfalli og veita þeim aukna ábyrgð, fleiri hermenn og hergögn.

Neituðu að fylgja ráðuneytinu

Þegar varnarmálaráðuneytið var að hefja þessa vinnu segir Watling að ákveðið mynstur hafi fljótt sést.

Ráðuneytið sagði hernum að sameina stórfylki en í staðinn gaf Sirskí þá skipun að þeim skyldi fjölgað um þrjú. Þegar ráðuneytið sagði að þjappa þyrfti stórdeildum á víglínunni tók Sirskí þess í stað margar af bestu hersveitum Úkraínumanna og dreifði þeim enn frekar á víglínunni.

Svo þegar starfsmenn Fedóróvs voru að reyna að bera kennsl á góða stjórnendur kom í ljós að í mörgum tilfellum hefðu hermenn verið teknir af þeim, auk hergagna, og þeir fluttir til annarra sveita sem lögðu áherslu á mannskæðar og gífurlega áhættusamar gagnsóknir gegn Rússum. Í sumum þessara sveita hafa stjórnendur verið sakaðir um að misþyrma undirmönnum sínum.

Starfsmenn varnarmálaráðuneytisins áttuðu sig á því að ef þeir báru kennsl á góða stjórnendur var líklegt að herforingjaráðið refsaði þeim og græfi undan þeim.

Watling segir að frá sjónarhóli Sirskís hafi hann séð ráðuneyti sem ætti að einbeita sér að því að útvega hernum hermenn og hergögn vera að skipta sér um of af stjórn hersveita. Fedóróv taldi aftur á móti að ekki væri hægt að aðskilja þetta tvennt um of.

Þetta leiddi, samkvæmt Watling, til þess að stærðarinnar gjá myndaðist milli ráðuneytisins og herforingjaráðsins.

Gífurlega óvinsæl herkvaðning

Þrátt fyrir að hafa rekið Fedóróv hefur Vólódímír Selenskí, forseti Úkraínu, verið skýr um að sá sem tekur við af honum eigi að halda umbótunum sem Fedóróv hóf áfram. Helstu umbæturnar sem taldar eru nauðsynlegar snúa að því hvernig menn eru kvaddir í herinn.

Eins og kerfið virkar núna eru tilteknar hersveitir með það hlutverk að finna menn í takt við ákveðinn kvóta og kveðja þá í herinn. Stundum eru menn þessir hreinlega handsamaðir en kerfið er og hefur verið gífurlega óvinsælt í Úkraínu. Komið hefur til átaka milli þessara sveita og óbreyttra borgara í Úkraínu og hafa menn látið lífið.

Úkraínska herinn skortir sífellt hermenn, þótt nægilega margir hafi iðulega verið kvaddir í herinn. Fedóróv sá að vandamálið var að slæm þjálfun og slæm stjórnun, auk spillingar, leiddu til þess að minnihluti kvaðmanna endaði í þeim hersveitum sem skorti menn.

Watling segir að ekki verði hægt að laga þetta á meðan herforingjaráðið neiti að framkvæma umbætur í takt við ætlanir varnamálaráðuneytisins. Þá sé einnig verulega ólíklegt að næsta ráðherra muni ganga betur að koma umbótum í gegn án samvinnu herforingjaráðsins og það óttist margir Úkraínumenn.

Það að herforingjaráðið hafi ekki viljað fylgja skipunum frá stjórnvöldum sem valin eru af kjósendum í Úkraínu feli í raun í sér að herinn sé að setja lýðræðislega kjörnum stjórnvöldum stefnu en ekki öfugt. Þess vegna hafa umfangsmikil mótmæli farið fram víðsvegar um Úkraínu eftir að Selenskí rak Fedóróv.

Uppfært: Drapatjí er ekki formaður herforingjaráðs Úkraínu, eins og stóð fyrst í greininni, heldur yfirmaður herafla Úkraínu, yfirherforingi. Selenskí skipaði herforingjann Ihor Skíbíúk sem formann herforingjaráðsins í morgun.