Telja gestinn úr öðru sólkerfi mun eldri en sólin okkar Kjartan Kjartansson skrifar 6. júlí 2026 09:02 Halastjarnan 3I/ATLAS (fyrir miðri mynd með daufum hala) á mynd VLT-sjónauka ESO 18. febrúar. ESO/O. Hainaut Sterkar vísbendingar eru um að halastjarna sem kom inn í sólkerfið okkar í fyrra hafi myndast í mun eldra sólkerfi en okkar. Þetta er í fyrsta skipti sem stjörnufræðingum hefur tekist að gera svo ítarlegar mælingar á utanaðkomandi fyrirbæri í sólkerfinu okkar. Halastjarnan 3I/ATLAS fannst síðasta sumar. Fljótt varð ljóst af ferli hennar að hún ætti uppruna sinn utan sólkerfisins. 3I/ATLAS var aðeins þriðja fyrirbærið sem fundist hefur í sólkerfinu sem staðfest hefur verið að hafi myndast utan þess. Fyrri tvö fyrirbærin sem fundust, 1l/'Oumuamua og 2l/Borisov, hentuðu illa til rannsókna. Enginn gashali greindist á eftir því fyrra og það seinna var of dauft. 3I/ATLAS er langbjartasta fyrirbærið af þessu tagi sem fundist hefur. Það gerði stjörnufræðingum kleift að efnagreina halastjörnuna og komast þannig nær uppruna hennar. Niðurstöðurnar benda til þess að 3I/ATLAS hafi myndast í ytra sólkerfi gamallar og málmsnauðrar stjörnu. Stjörnur af því tagi innihalda fá frumefni sem eru þyngri en helín og eru taldar hafa myndast þegar alheimurinn var mun yngri og minna var um þyngri frumefni, að því er segir í tilkynningu frá Evrópsku stjörnustöðinni á suðurhveli (ESO). Ólíkt málmiðnaðarmönnum líta stjörnufræðingar á öll frumefni sem eru þyngri en vetni og helín sem „málma“. Meirihluti allra þyngri frumefna urðu til við kjarnasamruna í stjörnum sem mynduðust í alheiminum eftir Miklahvell. Líklegt er því talið að 3I/ATLAS sé mun eldri en sólin okkar sem myndaðist fyrir um 4,5 milljörðum ára. „3I/ATLAS er virkilega spennandi tækifæri til þess að kanna samsetningu annars sólkerfis sem myndaðist löngu áður en sólin okkar og sólkerfið voru til,“ segir Rosemary Dorsey, meðhöfundur greinar um rannsóknina á halastjörnunni frá Háskólanum í Helsinki í Finnlandi. Geimurinn Vísindi Mest lesið Hátt hlutfall karlmanna á tvítugsaldri á bótum Innlent Kölluðu til Bandero en fengu ekkert svar Innlent Áhyggjur uppi vegna nýrrar brúar milli Rússlands og Norður-Kóreu Erlent Johnson & Johnson greiðir 693 milljarða króna vegna málsókna Erlent Skjálfti að stærð 7,1 skók Japan Erlent „Við munum ná markmiðum okkar“ Erlent Stórslysaleg fyrsta upplifun af landinu Innlent Enn skelfur í Bárðarbungu Innlent Hátt í þúsund atkvæði komin: Margfalt fleiri mættu á fyrsta degi Innlent „Þetta eru hreinlega loftslagsbreytingar“ Innlent Fleiri fréttir Fólk fast í verslunarmiðstöð eftir skjálftann í Japan „Við munum ná markmiðum okkar“ Vilja að Hæstiréttur taki afstöðu Stukku fram af Geimnálinni Johnson & Johnson greiðir 693 milljarða króna vegna málsókna Bandarískir hermenn ekki látnir svara til saka á Bretlandseyjum Skjálfti að stærð 7,1 skók Japan Áhyggjur uppi vegna nýrrar brúar milli Rússlands og Norður-Kóreu Árásirnar haldi áfram skili viðræðurnar ekki sínu Önnur hitabylgja nálgast Spán Kveiktu í tveimur moskum Handtekinn við Kastrup eftir að tilkynnt var um meinta skammbyssu Fölsk játning í formi lags Drífa segir nálgunarbann vannýtt úrræði Skutu niður meinta rússneska dróna í lofthelgi ESB í þriðja sinn Engar íranskar árásir gerðar á meðan sprengjuhlé Bandaríkjanna varir Þrír látnir eftir skothríð á matarhátíð í Seattle Netayahu sakar Mamdani um að „sá hatri“ Á fjórða hundrað þúsund hafa flúið heimili sín vegna gróðurelda „Uppáhaldið“ hans Epsteins mun erfa veldið Grunaður árásarmaður skotinn til bana í Berlín Fer enn huldu höfði Áhrifavaldur drepin eftir hún minntist á ásakanir í garð eiginmannsins Grunuðum ISIS-liða sleppt úr fangelsi í maí Ráðgjafar áhyggjufullir og Trump gerði hlé á árásum Lýsa eftir þekktum öfgamanni Modi féllst á kröfur „Kakkalakkanna“ Minnst einn látinn á Pride-hátíð í Berlín Bolsonaro yngri tilkynnir forsetaframboð Einn látinn eftir að flugvél endaði á húsþaki Sjá meira
Halastjarnan 3I/ATLAS fannst síðasta sumar. Fljótt varð ljóst af ferli hennar að hún ætti uppruna sinn utan sólkerfisins. 3I/ATLAS var aðeins þriðja fyrirbærið sem fundist hefur í sólkerfinu sem staðfest hefur verið að hafi myndast utan þess. Fyrri tvö fyrirbærin sem fundust, 1l/'Oumuamua og 2l/Borisov, hentuðu illa til rannsókna. Enginn gashali greindist á eftir því fyrra og það seinna var of dauft. 3I/ATLAS er langbjartasta fyrirbærið af þessu tagi sem fundist hefur. Það gerði stjörnufræðingum kleift að efnagreina halastjörnuna og komast þannig nær uppruna hennar. Niðurstöðurnar benda til þess að 3I/ATLAS hafi myndast í ytra sólkerfi gamallar og málmsnauðrar stjörnu. Stjörnur af því tagi innihalda fá frumefni sem eru þyngri en helín og eru taldar hafa myndast þegar alheimurinn var mun yngri og minna var um þyngri frumefni, að því er segir í tilkynningu frá Evrópsku stjörnustöðinni á suðurhveli (ESO). Ólíkt málmiðnaðarmönnum líta stjörnufræðingar á öll frumefni sem eru þyngri en vetni og helín sem „málma“. Meirihluti allra þyngri frumefna urðu til við kjarnasamruna í stjörnum sem mynduðust í alheiminum eftir Miklahvell. Líklegt er því talið að 3I/ATLAS sé mun eldri en sólin okkar sem myndaðist fyrir um 4,5 milljörðum ára. „3I/ATLAS er virkilega spennandi tækifæri til þess að kanna samsetningu annars sólkerfis sem myndaðist löngu áður en sólin okkar og sólkerfið voru til,“ segir Rosemary Dorsey, meðhöfundur greinar um rannsóknina á halastjörnunni frá Háskólanum í Helsinki í Finnlandi.
Ólíkt málmiðnaðarmönnum líta stjörnufræðingar á öll frumefni sem eru þyngri en vetni og helín sem „málma“. Meirihluti allra þyngri frumefna urðu til við kjarnasamruna í stjörnum sem mynduðust í alheiminum eftir Miklahvell.
Geimurinn Vísindi Mest lesið Hátt hlutfall karlmanna á tvítugsaldri á bótum Innlent Kölluðu til Bandero en fengu ekkert svar Innlent Áhyggjur uppi vegna nýrrar brúar milli Rússlands og Norður-Kóreu Erlent Johnson & Johnson greiðir 693 milljarða króna vegna málsókna Erlent Skjálfti að stærð 7,1 skók Japan Erlent „Við munum ná markmiðum okkar“ Erlent Stórslysaleg fyrsta upplifun af landinu Innlent Enn skelfur í Bárðarbungu Innlent Hátt í þúsund atkvæði komin: Margfalt fleiri mættu á fyrsta degi Innlent „Þetta eru hreinlega loftslagsbreytingar“ Innlent Fleiri fréttir Fólk fast í verslunarmiðstöð eftir skjálftann í Japan „Við munum ná markmiðum okkar“ Vilja að Hæstiréttur taki afstöðu Stukku fram af Geimnálinni Johnson & Johnson greiðir 693 milljarða króna vegna málsókna Bandarískir hermenn ekki látnir svara til saka á Bretlandseyjum Skjálfti að stærð 7,1 skók Japan Áhyggjur uppi vegna nýrrar brúar milli Rússlands og Norður-Kóreu Árásirnar haldi áfram skili viðræðurnar ekki sínu Önnur hitabylgja nálgast Spán Kveiktu í tveimur moskum Handtekinn við Kastrup eftir að tilkynnt var um meinta skammbyssu Fölsk játning í formi lags Drífa segir nálgunarbann vannýtt úrræði Skutu niður meinta rússneska dróna í lofthelgi ESB í þriðja sinn Engar íranskar árásir gerðar á meðan sprengjuhlé Bandaríkjanna varir Þrír látnir eftir skothríð á matarhátíð í Seattle Netayahu sakar Mamdani um að „sá hatri“ Á fjórða hundrað þúsund hafa flúið heimili sín vegna gróðurelda „Uppáhaldið“ hans Epsteins mun erfa veldið Grunaður árásarmaður skotinn til bana í Berlín Fer enn huldu höfði Áhrifavaldur drepin eftir hún minntist á ásakanir í garð eiginmannsins Grunuðum ISIS-liða sleppt úr fangelsi í maí Ráðgjafar áhyggjufullir og Trump gerði hlé á árásum Lýsa eftir þekktum öfgamanni Modi féllst á kröfur „Kakkalakkanna“ Minnst einn látinn á Pride-hátíð í Berlín Bolsonaro yngri tilkynnir forsetaframboð Einn látinn eftir að flugvél endaði á húsþaki Sjá meira