Þing­heimur lokar augum og eyrum

Það eru mikil vonbrigði að sjá nú stefna í að tvö umfangsmikil frumvörp um framtíð heilbrigðiseftirlits verði knúin í gegnum Alþingi þrátt fyrir ítrekuð og vel rökstudd varnaðarorð þeirra sem þekkja málaflokkinn best.

Í þessum málum hefur enginn lagst gegn umbótum. Samtök heilbrigðiseftirlitssvæða á Íslandi, sveitarfélög og fleiri hafa tekið undir markmið um öflugt, samræmt og skilvirkt eftirlit. Ágreiningurinn snýst um leiðina. Hann snýst um það hvort rétt sé að rífa upp kerfi sem byggir á staðbundinni þekkingu og áratuga reynslu, án þess að sýnt hafi verið fram á að nýtt kerfi verði betra, einfaldara eða öruggara.

Nefndarálitin sem nú liggja fyrir gera málið enn alvarlegra. Þar er ekki hægt að lesa að gagnrýnin hafi verið marklaus. Þvert á móti fjalla nefndarálitin um mikilvægi staðbundinnar þekkingar, hættu á flækjustigi, tvíverknaði, hækkun eftirlitsgjalda, óskýra ábyrgð, stöðu vatnsverndar og tengsl við neyðarstjórnir sveitarfélaga. Með öðrum orðum virðist nefndunum ljóst að varnaðarorðin eigi við rök að styðjast.

Samt á að halda áfram.

Hér kemur upp í hugann gamla myndin af öpunum þremur. Einn heldur fyrir augun, annar fyrir eyrun og sá þriðji fyrir munninn. Þingheimur virðist nú allur hafa brugðið sér í þessar stellingar. Augun lokast fyrir því sem blasir við í umsögnum og gögnum málsins. Eyrun lokast fyrir þeim sem hafa áratuga reynslu af framkvæmd eftirlitsins. Og munnurinn lokast þegar tímabært væri að segja skýrt að lög sem eru svona illa undirbúin eigi ekki að samþykkja í þessari mynd.

Það er ekki nóg að segja að ráðherra muni fylgjast með eða að stofnanir muni síðar vinna saman. Ekki heldur að vísa mikilvægum atriðum til reglugerða, innleiðingarvinnu eða góðs vilja þeirra sem taka við þegar lögin eru þegar samþykkt. Lög eiga að vera skýr áður en þau eru afgreidd. Ábyrgð á ekki að hanga í lausu lofti eftir atkvæðagreiðslu.

Hér er ekki verið að fást við tæknileg smáatriði. Hér er verið að breyta ábyrgð á verkefnum sem snerta matvælaöryggi, neysluvatn, hollustuhætti, mengunarvarnir, viðbrögð við vá og þjónustu við íbúa og atvinnulíf um allt land. Ef afleiðingin verður lengri boðleiðir, fleiri snertifletir, óljós ábyrgð og tap á staðbundinni þekkingu, þá verður ekki um einföldun að ræða. Við blasir flóknara kerfi með veikari tengsl við fólkið og staðina sem eftirlitið á að þjóna.

Alþingi ber hér mikla ábyrgð. Þingmenn eiga ekki að vera afgreiðslustöð ráðuneyta. Á þeim hvílir skylda til að spyrja hvort frumvörp séu nægilega undirbúin, skýr og líkleg til að ná þeim markmiðum sem að er stefnt.

Ef frumvörpin verða samþykkt, í þeirri mynd sem nú stendur til, er það ekki vegna þess að ekki hafi verið varað við. Líklegra er að þá hafi þingmenn sett upp skollaeyrun og jafnvel haldið haldið höndum yfir augum og munni til öryggis. Slík niðurstaða væri Alþingi til lítils sóma og gæti reynst almenningi, sveitarfélögum og atvinnulífi dýrkeypt.

Höfundar er stjórnarmenn í Samtökum heilbrigðiseftirlitssvæða á Íslandi. Ásmundur er framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Suðurnesja, Hörður er framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness og Sigrún er framkvæmdastjóri Heilbrigðiseftirlits Suðurlands.