Hvaða á­hrif hefði ESB-aðild á verð­bólguna?

ESB-umræðan á Íslandi snýst oft um fullveldi, sjávarútveg og pólitísk gildi. En spurningin sem snertir budduna mest er sjaldnar rædd: hvað myndi gerast við verðlagið?

Stutta svarið er að ESB-aðild ein og sér breytir verðbólgu lítið. Það er upptaka evrunnar, sem fylgdi 4–7 árum eftir aðild, sem myndi raunverulega umbreyta verðbólgumynstrinu.

Aðildarferlið sjálft. Tollabandalagið og samkeppnisreglur ESB lækka verð á sumum innfluttum vörum frá þriðju ríkjum — bílum, fatnaði, unnum matvörum. Sameiginlega landbúnaðarstefnan (CAP) myndi þrýsta niður verði á kjöti og mjólkurvörum, en bara að hluta vegna fjarlægðar Íslands. Heildaráhrif: lækkun um 0,3–0,8 prósentustig á árlegri verðbólgu á tveimur til þremur árum.

Upptaka evrunnar. Hér eru raunverulegu áhrifin. Innflutt verðbólga vegna gengisbreytinga er einn stærsti orsakavaldur íslenskrar verðbólgu. Þegar krónan veikist um 5 % hækkar innfluttur varningur um ~3,5 % á einu ári. Með evru hverfur þessi orsök að mestu. Eistland fór úr 5–7 % verðbólgu fyrir evru-upptöku 2011 niður í 2–3 % að jafnaði. Lettland, Litháen og Króatía sýndu sama mynstur. Ástæðan er ekki evran sjálf, heldur trúverðugleiki Seðlabanka Evrópu sem bindur verðbólguvæntingar niður.

Hvar áhrifin verða minnst. Húsnæðisliðurinn, stærsti einstaki orsakavaldur íslenskrar verðbólgu síðustu fjögur ár, er ósnertanlegur. Lóðaskortur og byggingartaktur eru utan stjórnar peningastefnu. Það gæti meira að segja versnað: vaxtalægra evruumhverfi gæti ýtt undir frekari verðhækkanir, eins og gerðist á Spáni 2001–2007.

Helsta áhættan. Evruupptaka tekur frá Seðlabankanum möguleikann á að bregðast við áföllum með vöxtum eða gengisbreytingum. Ef fjármálaáfall eins og 2008 endurtekur sig, þá er aðlögunin aðeins gegnum innri gengislækkun, laun og verð fara niður, eins og Grikkland og Írland upplifðu 2010–2015.

Samandregið: Í stað 4–6 % meðalverðbólgu sem Ísland hefur séð síðasta áratug, gætum við vænst 2–3 % í evruumhverfi. Það er markvert betra, en ekki kraftaverk. Og kostnaðurinn er minni sveigjanleiki til aðgerða í áföllum.

Spurningin er ekki hvort við viljum lægri verðbólgu, heldur hvort við erum tilbúin að gefa eftir peningastefnusjálfstæði til að ná henni.

Höfundur er ritstjóri Verðbólguvaktarinnar (verdbolga.net), sjálfstæðs mælaborðs sem birtir vísitölu neysluverðs sundurliðaða eftir áhrifaþáttum, mánaðarlegar spár og greiningu á peningastefnu Seðlabanka Íslands.