Hættum að hvísla um loðnu og gætum hags­muna í­búa

Fyrir nokkrum vikum fékk ég svar við fyrirspurn sem ég lagði fyrir atvinnuvegaráðherra um meðalverð á landaðri loðnu til frystingar. Tilgangurinn var að grennslast fyrir um hvort munur væri á því verði sem fengist fyrir hana annars vegar hér á Íslandi og hins vegar í Færeyjum. Ástæðan var sú að margir með góða þekkingu á sjávarútvegi höfðu fullyrt við mig að þarna væri mikill munur.

Ég viðurkenni að svarið kom mér í opna skjöldu. Meðalverð á landaðri loðnu til frystingar er 80,64 krónur á kíló á Íslandi á meðan verðið í Færeyjum var 250 krónur. Loðna sem lönduð er í Færeyjum er rúmlega þrisvar sinnum verðmætari en loðna sem er lönduð á Íslandi. Þar skiptir engu þótt um sé að ræða loðnu úr sömu loðnutorfunni.

Í ofanálag er íslenska verðið meðalverð. Sumar útgerðir sem stunda loðnuveiðar eru að borga enn minna fyrir loðnuna, og allt niður í tæplega 68 krónur á kílóið. Þær útgerðir eru því að borga rétt yfir fjórðung af því sem Færeyingar borga fyrir nákvæmlega sömu loðnu.

Mikil áhrif á samfélagið

Þetta skiptir máli í margháttuðu samhengi. Loðnukvóti eins og sá sem úthlutað var í upphafi árs getur, að mati forsvarsmanna útgerða sem veiða mikið af honum, skilað allt að 30 milljörðum króna í þjóðarbúið.

Stærstu útgerðir á Íslandi eiga margar hverjar alla virðiskeðjuna sína, þar á meðal veiðar og vinnslu, og geta ráðið því að einhverju leyti hvar virðið er tekið út. Sé verið að borga langt undir raunvirði fyrir loðnuna þegar henni er landað þá hefur það bein áhrif á tekjur ríkis, sveitarfélaga og sjómanna.

Áhrifin á ríkissjóð eru augljós og neikvæð. Ef loðnan er verðlögð á einn þriðja eða einn fjórða af því sem fæst fyrir hana hjá nágrönnum okkar þá hefur það bein áhrif til lækkunar á veiðigjöldum sem ákvarðast af verðinu sem landað er á.

Skerðing á mögulegum lífsgæðum íbúa

Áhrifin á sveitarfélög eru ekki síður mikil. Lægra uppgefið aflaverð þýðir minni tekjur til hafnarsjóða, t.d. í Fjarðabyggð, Norðfirði, Eskifirði og á Fáskrúðsfirði. Þarna gæti verið um stórar upphæðir að ræða fyrir sveitarfélög sem eru fámenn í stóra samhenginu og gætu þær skipt miklu um getu þeirra til að ráðast í nauðsynlegar fjárfestingar í innviðum og þjónustu.

Þá eru ótalin áhrifin á sjómenn. Laun þeirra byggjast á hlutdeild í verðmæti aflans eins og hann er metinn þegar honum er landað. Þegar uppgefið verð er jafn lágt og raun ber vitni þá skerðist hlutur þeirra með beinum hætti. Að skerða verulega tekjur fólksins sem sækir auðlindina hefur auk þess áhrif á útsvarstekjur sveitarfélaganna sem það býr í.

Þar sem flokkurinn stýrir, þar er þagað

Það má ekki vera uppi efi um að uppgjör á nýtingu sameiginlegra auðlinda þjóðarinnar fari fram með eðlilegum hætti. Fyrir liggur í lögum að nytjastofnar á Íslandsmiðum eru sameign íslensku þjóðarinnar og á þeim grundvelli á að skipta með sér arðseminni af nýtingu þeirra í samræmi við vilja löggjafans hverju sinni.

Ég saknaði þess að heyra hátt og snjallt í þeim sveitarfélögum sem verða fyrir mestum tekjumissi vegna mögulegrar undirverðlagningar á loðnu þegar svarið við fyrirspurn minni birtist. Ég hef raunar verið að bíða eftir því alla tíð síðan að þau rísi upp á afturlappirnar og krefjist svara frá útgerðunum sem starfa og landa loðnu í þeirra sveitarfélagi. Það hefur enn ekki gerst.

Fyrir liggur að það er mikil nálægð milli Sjálfstæðisflokksins og stórútgerða landsins, sem flokkurinn varði með kjafti og klóm í veiðigjaldaumræðunni og beitir sér nú með sambærilegum hætti varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu um viðræður við Evrópusambandið. Það þarf því kannski ekki að koma mikið á óvart að þau sveitarfélög sem um ræðir um allt land sem eru sennilega að verða af miklum tekjum vegna undirverðlagningar á loðnu og eiga það sameiginlegt að Sjálfstæðisflokkurinn er við völd.

Það dugar ekki að hvísla

Þegar undir eru jafn miklir almannahagsmunir og miklar tekjur sem eiga að renna í ríkissjóð til að byggja upp samfélagið, til sveitarfélaga svo þau geti byggt upp innviði og þjónustu og til hetja hafsins sem leggja á sig erfiðisvinnu og mikla fjarveru til að veiða fiskinn, þá dugar ekki að hvísla.

Hinar vinnandi stéttir, og almenningur allur, eiga mikið undir í þessu máli og eiga rétt á áheyrn.

Ég mun gera allt sem í mínu valdi stendur til að fylgja þessu máli eftir og veita þeim þá rödd sem þau eiga skilið.

Höfundur er þingmaður Samfylkingarinnar.