X við ó­breytt á­stand og sóun almannafjár

Stæði ég niður á Tjörn og sæi með berum augum seðlabúntin fjúka út úr Ráðhúsinu myndi ég örugglega ekki loka augunum og halda áfram að dást að öndunum. Í orði kveðnu fagnar enginn sóun á almannafé. En í reynd viðurkennum við slíka meðferð fjármuna með því að halda úti rándýrri óskilvirkri stjórnsýslu.

Heilmiklu moldviðri hefur verið þyrlað upp á síðustu dögum vegna útgjalda borgarstjóra af tilteknu korti. En smáaurarnir í málinu eru ekkert á við milljarðana sem fjúka út úr ráðhúsum á öllu höfuðborgarsvæðinu ár hvert.

Fagnaðarefni að sjá grein eftir rit- og pistlahöfundinn Halldór Armands í Sunnudagsmogganum þar sem hann gerir að umtalsefni óhóflega stjórnsýslu hér á landi. Hann bendir meðal annars á þá 79 bæjar- og borgarfulltrúa á höfuðborgarsvæðinu sem ég hef ítrekað bent á hér á Vísi síðustu mánuðum að fækka mætti um meira en helming með sameiningu sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu.

Það hefði vitaskuld farið vel á því að íbúar á þessu samfellda borgarsvæði sem skipt er upp í sjö aðskildar stjórnsýslueiningar hefðu fengið að segja álit sitt á því hvort þeir telji skynsamlegt að sameina sveitarfélögin. En það er aðeins hægt að setja x við óbreytt ástand. Kerfið sjálft hefur hvorki vilja né löngun til breytinga, jafnvel þótt milljarðar séu í húfi árlega og þrálátur skortur á fjármagni til mikilvægra verkefna.

Þetta er gömul umræða og ný sem hefur komið upp með reglulegu millibili síðustu áratugi, en jafnharðan fjarað út áður en fyrsta skrefið er tekið: að láta framkvæma óháða og heildstæða hagkvæmnisathugun. Varfærnar áætlanir benda til þess að meira en milljaður króna fari árlega í að viðhalda þessari rándýru stjórnsýslu. Þegar yfirstjórn, stoðþjónusta og samhæfing eru tekin með inn í dæmið er ekki óraunhæft að kostnaðurinn hlaupi á nokkrum milljörðum.

Samt er þetta ekki rætt í aðdraganda kosninga. Rökin skortir ekki. Viljann vantar.

Í grein Halldórs Armands um ofvöxt stjórnsýslu á Íslandi veltir hann fyrir sér hvort í kenningum lærðra manna úti í heimi, sem greint hafa Íslendinga með svonefndan póst-kólónískan kvíða, sé ekki að finna svarið. Hann vitnar í fræðimann sem taldi að þann kvíða mætti rekja til nýlendusögu okkar. „Þess vegna hafa Íslendingar verið uppteknir af því að staðfesta og sanna stöðu sína sem fyrsta heims þjóð með því að stilla sér upp sem algjörri andstæðu þriðja heimsins eða vanþróaðra ríkja.”

Vel má vera að eitthvað sé til í sjálfsupphafningu Íslendinga en samlíkingin við fátækustu ríki heims er bæði óþörf og villandi. Vísun til úreltra hugtaka eins og „fyrsta“ og „þriðja“ heiminn gerir ekkert fyrir þessa mikilvægu umræðu og heldur ekki vísun í vanþróuð ríki. Raunin er nefnilega sú að umfangsmikil og flókin stjórnsýsla er ekki sérkenni auðugra þjóða. Í afrískum samstarfsríkjum okkar Íslendinga í alþjóðlegri þróunarsamvinnu, Malaví, Úganda og Sierra Leone, sem öll eru meðal fátækustu ríkja heims, er stjórnsýslan mikil að vöxtum og ráðuneytin milli tuttugu og þrjátíu í hverju ríki.

Í grunninn snýst umfang stjórnsýslunnar ekki um sjálfsmynd eða stöðu þjóða í heiminum, heldur skipulag og ákvarðanir sem yfirvöld í landinu kæra sig ekki um að taka. Það hentar sjaldnast þeim sem sitja við stjórnvölinn að fækka eigin embættum, áhrifasvæðum eða pólitískum stöðum.

Við, óbreyttir kjósendur, höldum því áfram að gefa öndunum á Tjörninni brauð meðan skrilljónir halda áfram að fjúka út í veður og vind úr Ráðhúsinu.

Höfundur er fyrrverandi frétta- og dagskrárgerðarmaður