ESB- um­ræðan á Ís­landi er orðin ó­þolandi lé­leg

Það er erfitt að taka íslenska ESB-umræðu alvarlega þegar svo margir sem taka til máls virðast hafa meiri áhuga á að hræða fólk en upplýsa það. Í stað þess að ræða eitt stærsta pólitíska álitaefni þjóðarinnar af ábyrgð, staðreyndum og yfirvegun, er almenningi boðið upp á endalausan hávaða, ódýr slagorð og gamla skotgrafahugsun. Þetta er ekki bara þreytandi. Þetta er óheiðarlegt. Og það er móðgun við fólk sem á rétt á betri umræðu um framtíð landsins.

Í hvert skipti sem Evrópusambandið kemur upp fara sömu viðbrögðin af stað. Annars vegar eru þeir sem tala eins og ESB sé einhvers konar töfralausn sem muni laga efnahaginn, bæta stjórnsýsluna og færa Íslandi sjálkrafa betri framtíð. Hins vegar eru þeir sem haga sér eins og það eitt að ræða málið sé fyrsta skrefið í átt að ræða málið sé fyrsta skrefið í átt að fullveldisglötun og þjóðarslysi. Hvorug afstaðan sýnir almenningi virðingu.

Þetta er nefnilega of stórt mál til að það sé afgreitt með stælum.

Umræðan um ESB snýr ekki um eitthvað jaðarmál sem hægt er að pakka inn í einfaldan áróður. Hún snýst um fullveldi, efnahag, sjávarútveg, landbúnað, vinnumarkað, neytendavernd, regluverk og stöðu Íslands í heimi sem er sífellt óstöðugri. Það eitt ætti að duga til að umræðan væri vönduð, heiðarleg og upplýsandi. En í staðinn hefur hún of oft verið grunn,tilfinningadrifin og full af pólitískum brellum sem eiga meira skylt við leikrit en lýðræðislegt samtal.

Kanski er það versta við þessa umræðu ekki einu sinni ágreiningurinn sjálfur. Ágreiningur er eðlilegur. Fólk á að geta verið ósammála um mál af þessari stærðargráðu. Það sem gerir umræðuna svo léglega er lágkúran sem fylgir henni. Ef einhver vill ræða kosti nánara samstarfs eða aðilar af alvöru, þá er viðkomandi fljótt sakaður um að vilja selja fullveldið. Ef einhver bendir á áhættu, kosnað eða óvissu, þá er sami maður stimplaður sem hræddur, lokaður eða fastur í fortíðinni. Þetta er ekki þroskuð pólitísk umræða. Þetta er pólitísk leti.

Og þjóðin borgar verðið fyrir þá leti.

Þegar umræðan er svona léleg fær almenningur ekki tækifæri til að mynda sér upplýsta skoðun. Fólk fær hávaða í stað skýrleika, stimpla í stað frekju og æsing í stað heiðarlegrar greiningar. Það er ekki bara slæmt fyrir umræðuna um ESB. Það er slæmt fyrir lýðræðið sjálft. Því lýðræði snýst ekki bara um að kjósa. Það snýst líka um að þjóðin fái raunverulegt tækifæri til að skilja hvað hún er að taka afstöðu til.

Íslendingar eiga betri umræðu skilið. Þeir eiga skilið stjórnmálafólk sem treystir þeim fyrir flóknum staðreyndum í stað þess að meta þá á hræðslu eða gylliboðum. Þeir eiga skylið umræðu þar sem farið er heiðarlega yfir bæði það sem gæti tapast. Þeir eiga skilið minna leikrit og meiri alvöru.

Ef íslensk pólitík ræður ekki við að ræða svona stórt mál af meiri þroska, meiri heiðarleika og meiri virðingu fyrir almenningi, þá er vandinn ekki bara afstaða okkart til Evrópusambandsins.

Vandinn er pólitíska menningin sjálf.

Höfundur er meðlimur í Flokki fólksins.