Er undan­keppni HM í fót­bolta ósann­gjörn fyrir Ís­land og hinar þjóðir Evrópu?

Breska ríkisútvarpið velti því fyrir sér hvort hann hafi rétt fyrir sér.

Ítalir eru ekki öruggir um HM-sæti en eru þó á leiðinni í umspilsleiki ólíkt okkur Íslendingum. Það er skiljanlegt að Gattuso hafi áhyggjur, í ljósi þess að Ítalía missti af HM 2018 og 2022 eftir að hafa tapað fyrir Svíþjóð og Norður-Makedóníu í umspili.

Í fyrsta sinn munu 48 þjóðir taka þátt í heimsmeistaramótinu 2026, sem haldið verður í Kanada, Mexíkó og Bandaríkjunum í júní og júlí á næsta ári.

Með því að lenda í öðru sæti í sínum riðli þarf Ítalía að spila tvo staka umspilsleiki til að tryggja sér sæti á HM í fyrsta sinn í tólf ár.

Gattuso harmaði að góður árangur í undankeppninni, Ítalía vann sex af átta leikjum sínum, væri ekki nóg vegna þess að liðið lenti í öðru sæti, og benti á sex sæti sem Suður-Ameríka fær og sætin níu sem fara til Afríkuþjóða.

Nú hafa reglurnar breyst

„Á mínum tíma fóru bestu liðin í öðru sæti beint á HM, nú hafa reglurnar breyst. Árangur Ítalíu með sex sigra? Þú yrðir að spyrja fólkið sem býr til riðlana og reglurnar. Árin 1990 og 1994 voru tvö afrísk lið, nú eru þau níu,“ sagði Gattuso.

„Ef við lítum til Suður-Ameríku, þar sem sex af tíu liðum fara beint á HM og það sjöunda fer í umspil við lið frá Eyjaálfu, þá veldur það eftirsjá og ákveðinni sorg. Það eru vonbrigðin. Kerfið þarf að breytast í Evrópu,“ sagði Gattuso.

Það eru reyndar nokkrar staðreyndavillur í því sem Gattuso sagði.

Í fyrsta lagi tóku þrjár afrískar þjóðir þátt í HM 1994. Og Bólivía – sem lenti í sjöunda sæti í Suður-Ameríku – er ekki örugg um að spila við lið frá Eyjaálfu, sem væri Nýja-Kaledónía. Jafnvel þótt það gerðist væri það í undanúrslitum með öðrum leik gegn einni af tveimur efst settu þjóðunum til að vinna eitt af síðustu sætunum á HM.

Einnig, árið 1990 komust ekki öll lið í öðru sæti sjálfkrafa áfram í Evrópu, þar sem Danmörk missti af sæti.

Einhver fótur fyrir kvörtunum Gattusos?

En er einhver fótur fyrir kvörtunum Gattusos? Í fyrsta lagi þurfum við að íhuga hvers vegna undankeppni HM í Evrópu virkar eins og hún gerir.

Áður fyrr voru mun færri lönd sem spiluðu alþjóðlegan fótbolta en í dag. Árið 1990 tóku 32 UEFA-þjóðir þátt í undankeppninni og árið 1994 voru þær 39.

Í dag keppa 54 UEFA-þjóðir um að verða eitt af sextán evrópskum liðum sem komast á lokamót HM næsta sumar.

Alþjóðlega leikjadagatalið takmarkandi

Fleiri lið þýða fleiri leiki, sérstaklega ef þú reynir að halda kerfi þar sem sigurvegarar og lið í öðru sæti komast áfram. Tæknilega séð gætirðu gert þetta með því að hafa átta riðla með sex eða sjö löndum.

Hins vegar myndi sjö liða riðill þurfa tólf leikdaga og alþjóðlega leikjadagatalið hefur aðeins tíu glugga á hverju ári. Þú yrðir að auka umfang undankeppni HM og hætta við Þjóðadeild UEFA.

UEFA ákvað að vera frekar með minni riðla með fjórum og fimm þjóðum, að hluta til að takmarka álag undankeppninnar.

Ítalía var efst sett í sínum riðli og var kannski óheppin að lenda með Noregi, einu af þeim liðum sem hafa bætt sig mest. En þeir töpuðu báðum leikjunum sannfærandi, með samanlögðu markatölunni 7-1.

Hvað með þjóðir Suður-Ameríku?

Hefur Suður-Ameríka það of auðvelt er stóra spurningin? Brasilía komst á HM þrátt fyrir að tapa sex leikjum, en myndi einhver efast um réttmæti þátttöku þeirra?

Aðeins tíu lönd í Suður-Ameríku taka þátt í undankeppni HM, með sex sjálfvirk sæti. Það eru 60%, samanborið við 29,62% hjá UEFA.

En við þurfum að íhuga hlutfallslegan styrk álfusambandanna. Lægsta liðið á styrkleikalista í Suður-Ameríku er Bólivía, í 76. sæti, á meðan átta af tíu liðum eru meðal fimmtíu efstu á styrkleikalista FIFA. Það er langhæsta hlutfallið.

26 lið meðal fimmtíu efstu

UEFA hefur 26 lið meðal fimmtíu efstu, rétt tæp fimmtíu prósent, og tuttugu lönd sem eru neðar á listanum en Bólivía. Íslenska landsliðið er tveimur sætum á undan Bólivíu á nýjasta FIFA-listanum. Af þessum tuttugu sem eru fyrir neðan Bólivíu á aðeins Kósovó enn möguleika á að komast áfram.

Vissulega standa tíu töp Bólivíu út úr, þar sem liðið á enn möguleika á að komast á HM, en það spilaði átta leiki gegn liðum meðal tuttugu efstu í heiminum.

Ítalía hafði það mun auðveldara, þar sem Noregur var í 43. sæti í upphafi undankeppninnar í Evrópu en nú eru þeir í 29. sæti.

Svo eru það ferðalögin, þar sem bestu leikmennirnir þurfa að fljúga frá Evrópu til Suður-Ameríku fyrir átján undankeppnisleiki í níu aðskildum tveggja leikja landsleikjahléum yfir tveggja ára tímabil. Þeir spila venjulega einn leik heima og einn úti, og það þýðir enn meiri ferðalög.

Þetta er erfiðara ferli, á meðan Ítalía spilaði átta leiki á þessu ári með tiltölulega litlum ferðalögum.

Hvað með þjóðir Afríku?

Var Gattuso sanngjarn gagnvart Afríku er önnur spurning? Að undanskildum Grænhöfðaeyjum, sem taka þátt í fyrsta sinn á næsta ári, eru öll lið Afríku sem komust áfram þekkt á heimsvísu: Alsír, Egyptaland, Gana, Fílabeinsströndin, Marokkó, Senegal, Suður-Afríka og Túnis.

Sex eru meðal fimmtíu efstu í heiminum og Gana, í 73. sæti, er lægst sett af þessum níu. Það væri langsótt að halda því fram að eitthvert þessara landa eigi ekki skilið að vera þarna frekar en evrópsk þjóð.

En hvað segja tölurnar okkur? Notum aftur hlutfallslegan styrk með því að skoða fimmtíu efstu liðin og vega þau að FIFA-listanum.

Hlutdeild UEFA í HM-sætum hefur minnkað, úr 54 prósentum á tíunda áratugnum í 33 prósent í dag en samt er næstum helmingur liða þess (46,30%) meðal fimmtíu efstu.

Svo er það sanngjarnt að Evrópa hafi aðeins fengið þrjú sæti til viðbótar þegar FIFA bætti við sextán sætum fyrir mótið 2026?

Asía sker sig úr

Afríka fær nú níu sæti með 53 þátttökuþjóðum, 21,43% af sjálfgefnu sætunum, en aðeins sjö (14%) eru á meðal fimmtíu efstu í heiminum. Það bendir til þess að þær gætu verið of margar Afríkuþjóðir en ekki mikið.

Norður- og Mið-AmeríkA [CONCACAF] er nokkurn veginn á pari miðað við hlutfallslegan styrk. Sambandið fær nú sex þjóðir á HM (14,29%), en fimm af 32 liðum þess (15,63%) eru á meðal fimmtíu efstu á heimslistanum.

Sú álfa sem sker sig raunverulega úr er Asía, sem hefur aðeins fjórar af 46 þátttökuþjóðum sínum (8,70%) á meðal fimmtíu efstu, en fær samt átta sjálfgefin sæti (19,05%).

Þannig að kannski hafði Gattuso eitthvað til síns máls sérstaklega hvað varðar Asíu.